II SA/Go 122/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. – Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2013 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku Powiatu o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania p o s t a n a w i a: przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Dnia 27 lutego 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Wojewódzkiego w Gorzowie Wlkp. wpłynął wniosek Powiatu złożony na urzędowym formularzu PPPr o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie posiada środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych. Oświadczył, że jest zobowiązany zwrócić około 1.000.000 zł z tytułu naliczonej korekty finansowej. W uzupełnieniu złożonego wniosku skarżący wskazał, że w budżecie Powiatu na 2013 r. nie ma ujętych kwot na wydatki związane z kosztami sądowymi i naliczoną korektą finansową, które są wydatkami bieżącymi. Wprowadzenie tych kwot do budżetu spowodowałoby, że Powiat musiałby zrezygnować z wydatków bieżących, które głównie przeznaczone są na wynagrodzenia, na sferę społeczną i oświatową oraz utrzymanie jednostek. Skarżący oświadczył, że zwrot środków finansowych wynikający z naliczonej korekty oraz poniesienie kosztów sądowych może spowodować utratę płynności finansowej Powiatu. Szczególnie zagrożona może zostać realizacja zadań z zakresu obrony narodowej i cywilnej, zarządzania kryzysowego, oświaty i opieki społecznej, jak również zadań z zakresu administracji budowlanej, komunikacyjnej, geodezyjnej i kartograficznej. Nadto Powiat jest zobowiązany do przejęcia długu szpitalnego [...] w kwocie 101.670.069,99 zł (stan na [...] grudnia 2012 r.) oraz posiada własny dług w kwocie 27.924.787,00 zł (stan dzień [...] grudnia 2012 r.). Zadłużenie własne Powiatu i szpitala wynosi ponad 129 mln zł, co przy dochodach bieżących w kwocie 43,8 mln zł (według uchwały budżetowej na 2013 r.) stanowi pięciokrotne przekroczenie ustawowego progu 60% zadłużenia w stosunku do dochodów. Wniosek zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Należy wskazać, że ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści przytoczonego powyżej przepisu. W tym kontekście należy również podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (zob. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. 2 wyd., Warszawa 2006, s. 504, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 czerwca 2008 r., I GZ 147/08, LEX nr 479137). W rozpoznawanej sprawie wpis od skargi wynosi 7.905 zł (§ 1 pkt 4 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Podstawę gospodarki finansowej jednostki samorządu terytorialnego w roku budżetowym stanowi jej budżet uchwalany w formie uchwały budżetowej, który jest rocznym planem dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów tej jednostki (art. 211 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.). Uchwała ta stanowi podstawę gospodarki finansowej jednostki samorządu terytorialnego w roku budżetowym. Uchwała ta zawiera także plany przychodów i wydatków zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych i funduszy celowych oraz dochodów własnych jednostek budżetowych. W budżecie jednostki samorządu terytorialnego mogą być tworzone rezerwa ogólna i rezerwy celowe. Należy podkreślić, że jednostka samorządu terytorialnego nie została pozbawiona możliwości kształtowania swojej polityki finansowej oraz wpływu na sposób wykorzystania posiadanych środków finansowych, aczkolwiek jej swoboda dysponowaniu tymi środkami w porównaniu do przedsiębiorców działających w ramach swobody działalności gospodarczej jest znacznie ograniczona. Z oświadczenia strony skarżącej i przedłożonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy dokumentów wynika, że Powiat znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Skarżący podał, że jego zadłużenie i szpitala którego dług zobowiązana jest przejąć wynosi ponad 129 mln zł. Wnioskodawca oświadczył, że według uchwały budżetowej Powiatu na 2013 rok (uchwała z dnia [...] stycznia 2013 r. nr 133/XIX/2013 dostępna na stronie internetowej) dochody bieżące wynoszą 43.868.872.00 zł, co oznacza pięciokrotne przekroczenie ustawowego progu 60% zadłużenia w stosunku do dochodów. Na trudną sytuację finansową Powiatu wskazują również przedłożone uchwały Regionalnej Izby Obrachunkowej (nr [...]). W orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim podmiotom pozbawionym źródeł stałego dochodu i majątku, a także możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł, nie może być zaś traktowane jako forma zabezpieczenia innych wydatków, uznawanych przez stronę za priorytetowe, a nie mających obiektywnie takiego charakteru np. wydatków, których poniesienie może być odroczone bez uszczerbku dla budżetu gminy gdyż nie będzie się wiązało z koniecznością zaciągnięcia kolejnych zobowiązań finansowych, powodując w ten sposób powstanie lub zwiększenie deficytu i trudności w utrzymaniu płynności finansowej (postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2012 r., II OZ 677/12 www.orzeczenia.nsa.gov.pl) W świetle zebranego materiału dowodowego należy stwierdzić, że Powiat wykazał, że poniesienie kosztów sądowych stanowiłoby realne zagrożenie dla realizacji zadań nałożonych na samorząd powiatowy, w tym z zakresu oświaty i opieki społecznej. Strona wskazała bowiem, że wprowadzenie do budżetu kolejnego nieplanowanego budżetu wydatku bieżącego bez wskazania źródła pokrycia, tj. zwiększenia dochodów bieżących lub zmniejszenia wydatków bieżących – spowoduje uchylenie uchwały przez Regionalną Izbę Obrachunkową. Warto dodać, że Regionalna Izba Obrachunkowa uchwałą z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] negatywnie zaopiniowała możliwość sfinansowania deficytu budżetu przedstawionego przez Powiat w uchwale budżetowej na rok 2013 w zakresie kwoty 2.950.000 zł zaciąganego kredytu na planowany deficyt. Należy zauważyć, że w budżecie Powiatu ustalono rezerwę ogólną w wysokości 600.000 zł. Rezerwy finansowe, tworzone w budżetach na nieprzewidziane wydatki, służą elastycznemu procesowi wydatkowania środków publicznych przy ograniczonych zmianach uchwały budżetowej w toku roku budżetowego. Konieczność posługiwania się instytucją rezerw wynika z niedoskonałości instrumentów planowania budżetowego, jego nadmiernej szczegółowości, nieznajomości niektórych wskaźników, od których zależy prawidłowy podział środków lub zaistniałych zdarzeń nadzwyczajnych. Z przyczyn obiektywnych bowiem nie zawsze można dokładnie przewidzieć wszystkie przyszłe wydatki budżetowe, preliminując je w sposób adekwatny. Funkcją rezerw jest przede wszystkim zabezpieczenie właściwego wykonania uchwalonego budżetu. Rezerwa ogólna tworzona jest w budżecie jednostki samorządu terytorialnego obligatoryjnie, a jej wysokość nie może przekraczać 1% zaplanowanych wydatków budżetowych. Na etapie tworzenia budżetu rezerwa ogólna nie jest sprecyzowana, a ustanowiony limit może być przeznaczony na jakiekolwiek cele budżetowe, tj. na wydatki związane z realizacją zadań publicznych należących do kompetencji danej jednostki samorządu terytorialnego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lipca 2011 r., II GZ 320//11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedłożonych przez Powiat dokumentów wynika jednak, że cała rezerwa ogólna została podzielona (250.000 zł na pilne naprawy mostów, 350.000 zł na wypłatę zaległych wynagrodzeń dla byłych pracowników szpitala). Zważyć również trzeba, że nie jest możliwe wykorzystanie środków na pokrycie kosztów sądowych z rezerwy celowej ustalonej w budżecie w łącznej wysokości 310.000 zł. Rezerwy celowe są bowiem tworzone w budżecie jednostki samorządu terytorialnego są rezerwami fakultatywnymi, chyba że obowiązek utworzenia rezerwy celowej wynika z przepisów odrębnych. Rezerwa ma charakter celowy, jeżeli łącznie spełnione są dwie przesłanki, tj. następuje określenie celu wydatku, na jaki mogą być przeznaczone środki z rezerwy oraz brak możliwości dokonania szczegółowego podziału na pozycje klasyfikacji budżetowej w okresie opracowywania budżetu. Obowiązek utworzenia rezerwy celowej nakładają np. przepisy ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym. W budżecie należy utworzyć rezerwę na realizację zadań własnych z zakresu zarządzania kryzysowego, a celowy charakter tej rezerwy powoduje, że w razie niezaistnienia w roku budżetowym sytuacji kryzysowych rezerwa nie może zostać rozwiązana. Rezerwy celowe mogą być przeznaczone wyłącznie na cel, na jaki zostały utworzone, a wykorzystane zgodnie z klasyfikacją budżetową wydatków (tak. L. Lipiec-Warzecha, Komentarz, ABC 2011). W konkluzji należy zatem stwierdzić, że wniosek Powiatu o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wyczerpuje ustawową przesłankę o której mowa w art. 246 1 pkt 2 p.p.s.a. i dlatego został uwzględniony. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia.