II SA/Go 124/08
WyrokWSA w Gorzowie Wielkopolskim2008-05-07
Skład orzekający: Grażyna Staniszewska, Ireneusz Fornalik, Michał Ruszyński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy akt nadania gospodarstwa rolnego wydany z rażącym naruszeniem prawa może zostać uznany za nieważny, jeśli wywołał nieodwracalne skutki prawne?Ratio decidendi
Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając, że chociaż akt nadania gospodarstwa rolnego został wydany z rażącym naruszeniem prawa (art. 3 dekretu z 1951 r. poprzez pominięcie spadkobierców), to nie można stwierdzić jego nieważności, ponieważ wywołał on nieodwracalne skutki prawne. Nieodwracalność ta wynika z faktu, że dalsze rozporządzenia cywilnoprawne nieruchomością uniemożliwiają organowi administracji cofnięcie skutków prawnych aktu nadania w ramach jego ustawowych kompetencji.Stan faktyczny
Wnioskodawca domagał się stwierdzenia nieważności aktu nadania gospodarstwa rolnego z 1959 r., zarzucając rażące naruszenie prawa w części dotyczącej nadania współwłasności B.L. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło rażące naruszenie prawa, ale nie stwierdziło nieważności aktu, uznając skutki za nieodwracalne. Po wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Kolegium utrzymało swoją decyzję. Wnioskodawca złożył skargę do WSA, kwestionując zastosowanie art. 156 § 2 k.p.a. i zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Asesor WSA Michał Ruszyński Protokolant Agnieszka Lasecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2008r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa oddala skargę.
Wnioskiem [...] W.Z. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. o stwierdzenie nieważności aktu nadania nr [...] wydanego przez Powiatową Radę Narodową w S., w części dotyczącej nadania gospodarstwa rolnego położonego w D. przy ul. K. na współwłasność z B.L.. Wnioskodawca zrzucił, że orzeczenie w akcie nadania o współwłasności jest sprzeczne z art. 5 i art. 10 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na Obszarze Ziem Odzyskanych (DZ.U z 1951 r. Nr 46 poz. 340 -zwanym dalej "dekretem"), albowiem w dacie wejścia w życie dekretu gospodarstwo rolne wspólnie z małżonką prowadził J.Z., natomiast B.L. do 1959 r. w tymże gospodarstwie nie zamieszkiwał, nie prowadził tegoż gospodarstwa i nie otrzymał na nie skierowania.
Postanowieniem [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G., na podstawie art. 97 § 1 k.p.a. zawiesiło postępowanie administracyjne w sprawie z wniosku W.Z. o stwierdzenie nieważności wskazanego powyżej aktu nadania. Jako przyczynę zawieszenia postępowania organ wskazał okoliczność toczącego się postępowania przed naczelnym organem administracji państwowej - Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi - o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa z dnia 8 sierpnia 1961 r. w sprawie nadania gospodarstwa rolnego położonego w D. na współwłasność J. Z. i B. L.
Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2007r., wobec ustania przyczyny zawieszenia, organ podjął postępowanie administracyjne.
Decyzją [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G., działając na podstawie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (DZ.U. z 2001 r. Nr 79 poz. 856 ze zm.), art. 156 § 1 pkt 2 oraz , art. 158 § 1 i § 2 k.p.a., stwierdził, że akt nadania nr 097080 z dnia 10 września 1959r. wydany przez Powiatową Komisję Ziemską w S. w sprawie nadania do współwłasności gospodarstwa rolnego położonego w D. J. Z. i B. L., wydany został z rażącym naruszeniem prawa w części dotyczącej nadania B. L. , jednak nie stwierdziło jego nieważności , gdyż akt ten wywołał nieodwracalne skutki prawne z tego powodu, że nieruchomość, której dotyczy została nabyta przez osoby trzecie w drodze czynności charakterze cywilnoprawnym.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że aktem nadania nr [...] Powiatowa Komisja Ziemska w S. nadała J. Z. do współwłasności z B.L. gospodarstwo rolne położone w D. o powierzchni 3,80 ha, obejmujące dom mieszkalny i chlew, natomiast aktem nadania nr [...] Powiatowa Komisja Ziemska w S. nadała B. L. do współwłasności z J. Z. gospodarstwo rolne położone w D. o powierzchni 3, 80 ha obejmującego dom mieszkalny, chlew i szopę. Powyższe akty nadania wydane zostały na podstawie art. 5 i 10 wskazanego powyżej dekretu i dotyczyły tej samej nieruchomości. Dalej organ stwierdził, że w dacie wejścia w życie dekretu, czyli w dniu 7 września 1951 r., gospodarstwo rolne było we wspólnym posiadaniu i użytkowaniu J. Z. i B. L. Okoliczność tę organ wywiódł z treści decyzji Ministra Rolnictwa z dnia 11 lipca 2005r. znak 057-613-143/02, wyroku NSA z dnia 26 lipca 2006r. oraz z akt osiedleńczych. W tej sytuacji, według twierdzeń organu, brak było podstaw do przyjęcia, że z mocy art. 2 dekretu prawo własności do całości nieruchomości nabył tylko J.Z.. Organ podał, że pierwszym gospodarstwem B. L.a, było gospodarstwo rybackie położone w D. przy ulicy A., jednakże w późniejszym okresie B. L. przesiedlony został do gospodarstwa rolnego przy ulicy T. (przemianowanej następnie na ulicę K.), które użytkowane było w części przez J. Z. oraz w części przez inne osoby. W dniu wejścia w życie dekretu, czyli w dacie 7 września 1951 r. współwłaścicielami gospodarstwa rolnego stali się J.Z. oraz B. L., który zmarł w dniu 18 listopada 1957r. Po śmierci B. L. gospodarstwo rolne weszło w skład masy spadkowej i nabyły je jego dzieci: [...] w częściach po 1/6 każde z nich. Organ wskazał, że w akcie nadania nr [...]. jako współwłaściciela gospodarstwa rolnego wymieniono jedynie B. L. (akt nadania wydany został w 1959r., a zatem dwa lata po śmierci B. L.). Wobec powyższego, stwierdził organ, akt nadania wydany został z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 i art. 3 dekretu, bowiem współwłaścicielem gospodarstwa rolnego z mocy prawa został w dniu 7 września 1951 r. B. L., natomiast w dacie wydania aktu nadania przedmiotowe gospodarstwo rolne stanowiło masę spadkową. Ponieważ jednak akt nadania wywołał nieodwracalne skutki prawne, dlatego, na podstawie art. 156 § 2 k.p.a. organ nie stwierdził jego nieważności. Niemożność stwierdzenia nieważności aktu nadania z powodu wywołania nieodwracalnych skutków prawnych wynika, według stanowiska organu, z tej okoliczności, że prawo współwłasności w !4 części do zabudowanej nieruchomości położonej w D. przysługujące B. L. i jego córce - I. L., na mocy umowy sporządzonej w formie aktu notarialnego z dnia 25 sierpnia 1987r., zostało przeniesione na I. L.. Umową o przekazaniu własności i posiadania gospodarstwa rolnego z dnia 26 kwietnia 1979r. S. i J.Z., w zamian za rentę, przenieśli całość gospodarstwa rolnego na rzecz [...]. Następnie, na podstawie umowy z dnia 29 grudnia 1989r., sporządzoną w formie aktu notarialnego, H. i Z. małżonkowie Z., przekazali własność nieruchomości na rzecz W.Z.. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, organ wyraził pogląd, że jeżeli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli że nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny. W tej sytuacji, Kolegium stwierdziło, iż w rozpatrywanej sprawie nie jest umocowane do podjęcia działań, które umożliwiłyby cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych spowodowanych przez wydanie przedmiotowego aktu nadania.
Od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. W.Z. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku strona zarzuciła, że akt nadania nr [...] nie wywołał żadnych skutków prawnych, albowiem akt nadania otrzymał jedynie J.Z.. Strona podała, że przedmiotowa działka siedliskowa nabyta została poprzez matactwa i poświadczenia nieprawdy. Zdaniem strony nieprawdą jest, jakoby J.Z. i B. L. w dniu 7 września 1951 r. byli we wspólnym posiadaniu i użytkowaniu przedmiotowego gospodarstwa rolnego. B. L. nie był członkiem rodziny J. Z. i nie prowadził żadnego gospodarstwa rolnego przy ul K., czego dowodem jest decyzja Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej [...], która uchyliła decyzję Powiatowej Komisji Ziemskiej w S. z dnia [...] w przedmiocie nadania gospodarstwa rolnego o powierzchni 3, 80 ha oraz zabudowań gospodarczych do współwłasności między J. Z., a B. L. Zdaniem strony, B. L. był natomiast posiadaczem gospodarstwa rolnego położonego w D. przy ul. A.. Dalej W.Z. zarzucił nieprawidłowe zastosowanie w sprawie przepisu art. 156 § 2 k.p.a. W ocenie strony przepisy prawa chronią jedynie rozporządzenia dokonywane w dobrej wierze, co w rozpatrywanej sprawie nie miało miejsca. Nadto ochrona nabywcy nieruchomości obejmuje jedynie prawa nabyte odpłatnie, nabycie nieodpłatne nieruchomości nie może być oceniane jako powodujące nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. Strona zarzuciła, że w toku postępowania organ nie przeprowadził wnioskowanego dowodu z zeznań Z. Z., na okoliczności związane z własnością nieruchomości objętej KW 22639. W piśmie z dnia 12 listopada 2007r. skarżący uzupełnił wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Decyzją [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. działające w sprawie jako organ II instancji, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję i w całości podtrzymało argumentację zawartą w decyzji wydanej w l instancji.
Od decyzji organu II instancji W.Z. wniósł skargę, zarzucając, że decyzja wydana została z naruszeniem przepisów art. 156 § 2 k.p.a. w związku z art. 158 § 2 k.p.a., poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie; art. 7, 77§1 oraz 80 k.p.a. poprzez zbyt swobodną ocenę dowodów, nierozpoznanie sprawy w oparciu o cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz błędne wnioski wyprowadzone w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy; art. 78 § 1 i 2 i 136 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i nie przeprowadzenie wszystkich dowodów wnioskowanych przez skarżącego. W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że skoro SKO stwierdziło, że decyzja (akt nadania) wydana została z rażącym naruszeniem prawa, to konsekwentnie powinno stwierdzić jej nieważność, gdyż w jego ocenie - brak jest podstaw do odstąpienia od stwierdzenia nieważności takiej decyzji z powołaniem się na art. 156 § 2 k.p.a. Zdaniem skarżącego, nawet gdyby przyjąć, że w niniejszej sprawie mógł zostać zastosowany przepis art. 156 § 2 k.p.a., to należy stwierdzić, że nie została wyczerpana przesłanka zastosowania tego przepisu. Do wniosków wskazanych w zaskarżonej decyzji organ administracyjny, w ocenie skarżącego doszedł w wyniku błędnej oceny dowodów i nie rozpoznania istoty sprawy, czym naruszone zostały również przepisy art. 7, 77§ 1 i 80 k.p.a. Wedle stanowiska skarżącego, akt nadania nr 097080 z dnia 10 września 1959r. nie wywołał żadnych skutków prawnych, gdyż B.L. go nie otrzymał, akt nadania otrzymał natomiast J.Z., a przedmiotowa działka siedliskowa nabyta została na podstawie matactw i potwierdzania nieprawdy. Dalej skarżący stwierdził, że nie jest prawdą, aby w dniu 7 września 1951r. J.Z. i B. L. byli we wspólnym posiadaniu i użytkowaniu gospodarstwa rolnego, B. L. nie był członkiem rodziny i nie prowadził żadnego gospodarstwa rolnego przy ul. K., natomiast gospodarstwem tym mogło być gospodarstwo rolne położone przy ul. A.. Skarżący stwierdził, że brak jest dokumentów z których wynikałoby, że do 1959r. B. L. zabiegał o współwłasność, gdyż nie była mu ona potrzebna. B. L. mieszkał u rodziny Z.ów w jednym pokoju i kuchni, a po jego śmierci w 1957r. dzieci zabrały jego rzeczy nie roszcząc żadnych praw do pomieszczeń. Zdaniem skarżącego na mocy aktu nadania nr [...] B. L. nabył gospodarstwo rolne przy ul. A.. Dalej skarżący podniósł, że Kolegium nieprawidłowo zastosowało przepis art. 156 § 2 k.p.a., gdyż przepisy chronią jedynie rozporządzenia dokonywane w dobrej wierze, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca, nadto ochrona dotyczy nabycia odpłatnego, a nie nieodpłatnego. Skarżący zarzucił również, że w toku postępowania pominięto dowody zgłaszane przez wnioskodawcę, a przede wszystkim w postaci dowodu z zeznań świadka Z. Z.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło ojej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga nie mogła zostać uwzględniona.
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. z 2002r. nr 153 poz. 1270 ze z. - dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny, w zakresie swej właściwości, ocenia zatem zaskarżoną decyzję administracyjną pod względem jej zgodności z prawem materialnym i procesowym, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania orzeczenia. Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 p.p.s.a.). Nadto - w myśl ar. 134 § 1 p.p.s.a. - sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpatrując niniejszą sprawę, Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja naruszała przepisy prawa w stopniu skutkującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
Przedmiotem postępowania administracyjnego w rozpatrywanej sprawie, było ustalenie czy decyzja - akt nadania nr [...] - wydana została z rażącym naruszeniem prawa, w części dotyczącej nadania gospodarstwa rolnego na współwłasność J. Z. z B.L., a zatem czy zaistniała przesłanka o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. skutkująca stwierdzeniem nieważności decyzji administracyjnej (w całości lub w części). Należy zwrócić w tym miejscu uwagę, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej ukierunkowane jest na badanie wystąpienia przesłanek stwierdzenia nieważności aktu prawnego, przedmiotem tego postępowania nie jest ponowne merytoryczne rozpatrywanie sprawy. W postępowaniu tym organ administracyjny nie przeprowadza również dodatkowych dowodów, w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W wypadku stwierdzenia, że dany akt prawny dotknięty jest jedną z kwalifikowanych wad prawnych, wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. następuje eliminacja danego aktu prawnego, a sprawa winna być ponownie merytorycznie rozpoznana. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że wady tkwiące w decyzji administracyjnej (również w postanowieniach) kwalifikuje się jako o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Można powiedzieć, że czynności prowadzące do załatwienia sprawy lub samo jej załatwienie następuje w odniesieniu nie do stanu prawnego sprawy i jego elementów, lecz jak gdyby do ich kontratypów, do zanegowanych w całości lub w części treści przepisów regulujących stan prawny sprawy ( Duże Komentarze Becka, B. Adamiak/J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, 9. wydanie, Warszawa 2008, str. 762).
W sprawie administracyjnej, będącej przedmiotem rozpoznania w niniejszym postępowaniu sądowym, strona zgłosiła zarzut, że wskazany powyżej akt nadania wydany został z rażącym naruszeniem prawa, a konkretnie przepisów art. 5 i 10 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (DZ.U. Nr 46 poz. 340 ) zwanym dalej dekretem.
Zgodnie z treścią art.5 ust.1 dekretu, w celu poświadczenia własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności starosta wydaje z urzędu akty nadania, które zawierają określenie osób uprawnionych oraz powierzchni gruntów i innych składników gospodarstwa rolnego. Wydawanie tych aktów jest zadaniem z zakresu administracji rządowej. W myśl ust. 2 art. 5 akty nadania wydane na podstawie dotychczasowych przepisów są poświadczeniem własności, o którym mowa w ust.1. Stosownie do treści art. 10 dekretu w sprawach osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych, nie unormowanych przepisami niniejszego dekretu, stosuje się przepisy dekretu z dnia 6 września 1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska z tym, że osoba, która po dniu wejścia w życie niniejszego dekretu otrzyma akt nadania, staje się właścicielem tego gospodarstwa na zasadach niniejszego dekretu. Regulacje wynikające z przytoczonych powyżej przepisów dekretu, stanowią konsekwencje treści przepisu art. 2 i art. 3 dekretu. W myśl art. 2 ust. 1 osoby, które posiadają gospodarstwo rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie niniejszego dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. Natomiast w myśl art. 3 - własność gospodarstw rolnych i ich przynależności jest przedmiotem dziedziczenia.
Zgodnie z treścią aktu nadania nr [...], na podstawie art. 5 i 10 dekretu, J. Z. nadane zostało gospodarstwo rolne położone w D., o powierzchni, 3, 80 ha wraz z budynkami, do współwłasności z B.L.. Zdaniem skarżącego B.L. nie nabył prawa własności do tegoż gospodarstwa rolnego, gdyż w dniu wejścia w życie dekretu, czyli - 7 września 1951 r. - nie posiadał tegoż gospodarstwa rolnego i nie prowadził go, nie był również członkiem rodziny J. Z., a zatem nie spełniał warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 dekretu, do nabycia prawa własności gospodarstwa rolnego. Zdaniem skarżącego B. L. (ojciec B. L.) nabył prawo do gospodarstwa rolnego położonego w D. przy ul. A.. Należy dodać, że - jak wynika z akt sprawy - w dniu 7 września 1951 r. J.Z. prowadził gospodarstwo rolne w D. przy ul. K..
Stanowisko skarżącego nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.
Wskazanym powyżej aktem nadania J. Z. nadano gospodarstwo rolne - we współwłasności z B.L. o powierzchni 3,80 ha położone w D., natomiast aktem nadania nr [...] nadano B. L. gospodarstwo rolne o powierzchni, 3, 80 ha, położone w D., we współwłasności z J. Z. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 29 marca 1947r, J.Z. zwrócił się o przyznanie mu prawa własności gospodarstwa rolnego położonego w D. przy ul. N. Natomiast wnioskiem z dnia 18 marca 1947 r. B. L. zwrócił się o przyznanie mu prawa własności nieruchomości rolnej położonej w D. przy ul. A. 2. Wskazanymi powyżej aktami nadania B. L. i J. Z. przyznano prawo współwłasności gospodarstwa rolnego przy ul. K. w D. (przy czym J. Z. - do współwłasności z B.L.). B. L. zmarł w dniu 18 listopada 1957r.
Jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia 14 listopada 2002r. o stwierdzeniu nabycia spadku po B. L., wchodzące w skład masy spadku gospodarstwo rolne nabyły dzieci: [...], w częściach po 1/6 każde z nich. Tymczasem w akcie nadania nr [...] jako współwłaściciel występuje jedynie B.L., natomiast w akcie nadania nr [...] jako współwłaściciel gospodarstwa rolnego występuje B. L.. Umową z dnia 26 kwietnia 1979r. S. i J. małżonkowie Z., w zamian za rentę przenieśli własność posiadanego gospodarstwa rolnego o powierzchni 5, 27 ha na rzecz H. i Z. małżonków Z. Następnie aktem notarialnym z -dnia 29 grudnia 1989r. H. i Z. małżonkowie Z. przekazali własność gospodarstwa rolnego, w tym prawo własności do Y2 części zabudowanej nieruchomości o powierzchni O, 48 ha położonej w D. na rzecz W.Z.. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w C. mąż - B.L. i córka - I. L. odziedziczyli po Karolinie L. udział w gospodarstwie położonym w D.. Własność tegoż udziału przeniesiona została na mocy umowy z dnia 25 sierpnia 1987r. na rzecz I. L..
Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, że akt nadania nr [...] wydany został z rażącym naruszeniem art. 5 i 10 dekretu, tak jak wskazał skarżący we wniosku o stwierdzenie jego nieważności. Z samego faktu, iż B. L. w marcu 1947r. wniósł o przyznanie mu prawa własności gospodarstwa rolnego przy ul. A. nie wynika, że na dzień wejścia w życie dekretu, czyli na 7 września 1951 r. nie posiadał i nie użytkował gospodarstwa rolnego położonego przy ul. K.. Należy zwrócić uwagę na treść szeregu dokumentów istotnych w rozpatrywanej sprawie, wydanych po 10 września 1959r, które potwierdzają zasadność przedmiotowego aktu nadania 10 września 1959r. (orzeczenia o wykonaniu aktów nadania, wpisy do księgi wieczystej dla nieruchomości nr [...] w D., treść decyzji Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w Z. Dokumenty te korzystają z wynikającego z art. 76 k.p.a. domniemania prawdziwości tego co zostało w nich urzędowo stwierdzone, a domniemanie to obalone nie zostało. Argumentacja skarżącego, zgodnie z którą dokumenty uzyskane zostały w wyniku "matactw" i "potwierdzenia nieprawdy", w toku postępowania administracyjnego nie mogła zostać uwzględniona.
Na mocy będącego przedmiotem analizy w rozpatrywanej sprawie aktu nadania nr [...] współwłaścicielem gospodarstwa rolnego stał się B.L. -syn B. L. Jak wyżej wskazano B. L. zmarł w dniu 18 listopada 1957r., a jego spadkobiercami były jego dzieci - w tym B.L. oraz wnuczka. W akcie nadania nr 097080 jak współwłaściciel gospodarstwa rolnego wskazany został jedynie B.L., z pominięciem pozostałych spadkobierców zmarłego w 1957r. - B. L. Rozstrzygnięcie powyższej kwestii w akcie nadania stanowiło naruszenie przepisu art. 3 dekretu, przy czym naruszenie to należało uznać za rażące, w myśl art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Słusznie uznało Kolegium, że ze względu na wywołanie przez analizowany akt nadania nieodwracalnych skutków prawnych, stwierdzenie jego nieważności nie jest możliwe (art. 156§ 2 k.p.a.). Nieodwracalność skutków prawnych może być rozumiana dwojako, jako bezwzględna, rozpatrywana w rmach całego systemu prawa, albo też jako względna, odnoszona do organu administracji publicznej i prawnych podstaw jego działania w sprawach indywidualnych, w jego stosunkach prawnych z jednostką. Nieodwracalność skutków prawnych decyzji administracyjnej musi być rozpatrywana w zakresie obowiązywania przepisów k.p.a. oraz przepisów prawa materialnego stosowanych przez organ administracyjny w sprawach indywidualnych. W orzecznictwie sądowym prezentuje się stanowisko, że nieodwracalność skutków prawnych decyzji administracyjnej zachodzi wówczas, gdy cofnięcie skutków prawnych decyzji wymagać będzie działań do których organ administracyjny nie jest umocowany (por. wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2001 r. sygn. akt IV SA 914/99, LEX nr 55762). W takiej sytuacji organ administracyjny winien ograniczyć się do stwierdzenia, że decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Odwracalność lub nieodwracalność skutku prawnego decyzji należy rozpatrywać mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencje. Jeżeli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może też skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny. Nie oznacza to, że jest to nieodwracalność absolutna, że mamy do czynienia z totalną niemożnością przywrócenia poprzedniego stanu prawnego w ramach całego porządku prawnego. Jest to nieodwracalność skutku prawnego względna w tym znaczeniu, że "odwrócenie" tego skutku jest prawnie niedostępnie dla organu administracji publicznej działającego w granicach obowiązywania norm prawa publicznego w formach prawnych właściwych dla tej administracji, i w trybie postępowania przypisanym tejże administracji. Nieodwracalność skutków prawnych oznacza, że decyzja dotknięta nieważnością nie jest aktem pozornym i bezskutecznym, lecz że pozostając w obrocie prawnym może wywoływać skutki prawne i niektóre z nich należy zachować, z uwagi na ich nieodwracalność, chociażby były dotknięte ułomnościami (por. wyrok WSA z 2 lutego 2007r. IV SA/Wa 1990/06, LEX nr 326281).
W rozpatrywanej sprawie na mocy umowy z 1987r. prawo współwłasności gospodarstwa rolnego przysługujące B. L. i I. L. przeniesione zostało na I. L.. Cofnięcie skutków prawnych jakie wywołała umowa cywilnoprawna o przeniesieniu prawa własności do gospodarstwa rolnego do I. L. w drodze aktu administracyjnego nie jest możliwe, a zatem wydanie orzeczenia w oparciu o przepisy art. 156 § 2 i 158 2 k.p.a. należało uznać za prawidłowe. Również przypadające J. Z. prawo własności do przedmiotowej nieruchomości rolnej ( działki nr 324, 327, 150 oraz zabudowana działka nr 149) podlegało, opisanym powyżej, zdarzeniom cywilnoprawnym.
Należy ponownie wskazać na szczególny charakter postępowania o stwierdzenie nieważności aktu administracyjnego, którego celem nie jest ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy administracyjnej, lecz stwierdzenie czy akt administracyjny będący przedmiotem badania obciążony jest kwalifikowaną wadą prawną wymienioną w art.156§1k.p.a. Z racji szczególnego charakteru tegoż nadzwyczajnego trybu postępowania administracyjnego, w postępowaniu tym nie przeprowadza się postępowania wyjaśniającego.
Z przedstawionych powyżej względów za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia przez organ administracyjny przepisów art. 7, 77 § 1, 78 § 1 i § 2 i art. 80 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło