II SA/Go 150/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.B. od postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 12 kwietnia 2016r. sygn. akt II SA/Go 150/16 o odmowie przyznania prawa pomocy wydanego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej p o s t a n a w i a : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Na postawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 24 lutego 2016 r. M.B. został wezwany do uiszczenia w terminie 7 dni wpisu od wniesionej skargi w wysokości 224 zł, pod rygorem odrzucenia skargi. Dnia 5 kwietnia 2016 r. do tut. Sądu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2016 r. Starszy referendarz sądowy Wojewdzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. po rozpoznaniu wniosku M.B. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych odmówił przyznania prawa pomocy wyjaśniając, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnosząc sprzeciw od powyższego postanowienia, M.B. wskazał, że uchybia ono art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej zwanej p.p.s.a.), bowiem błędnie przyjęto, że nie wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto wskazał, że referendarz skupił się na jego dochodach, ale nie wziął pod uwagę comiesięcznych wydatków na utrzymanie w kwocie 6.000 zł. Posiadane wierzytelności w kwocie 200.000,00 wynikają z prowadzonej działalności gospodarczej, jednakże nie ma pewności, iż je odzyska od dłużników. Tym samym, wbrew twierdzeniom referendarza, jego stan majątkowy nie jest na tyle dobry aby uzasadniał odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. zważył, co następuje. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym może obejmować zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Podkreślenia jednak wymaga, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Choć niewątpliwie celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. To jednak obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Podkreślić dobitnie należy, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Pomoc państwa w tym zakresie ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). W postanowieniu z dnia 12 kwietnia 2016 r. Starszy referendarz sądowy prawidłowo podkreślił, że miesięczny dochód M.B. i jego żony z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynosi 13.000 zł (netto), a ponadto skarżący posiada 10.000 zł oszczędności oraz 200.000 zł wierzytelności. Nawet przy uwzględnieniu wskazanych we wniosku, a podkreślonych we wniesionym sprzeciwie miesięcznych kosztów utrzymania, które wynoszą 6.000 zł, skarżący wraz z rodziną dysponuje dochodem na poziomie 7.000 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie 1400 zł. Określony w ramach niniejszego postępowania wpis sądowy to zaledwie 224 zł, co stanowi niewiele ponad 3 procent kwoty 7.000 zł. Ponadto skarżący obok stałego dochodu, który w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego już w istocie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930), posiada oszczędności w kwocie 10.000 zł, a także wierzytelności na kwotę 200.000 zł, które wprawdzie jak twierdzi skarżący są uprawnieniem niepewnym w zakresie ewentualnego dochodzenia, stanowią jednak istotną wartość dodatnią majątku skarżącego, i stanowią gwarancję, przynajmniej częściową, uzyskania dochodu w przyszłości. W tych okolicznościach trudno zatem zaakceptować twierdzenie skarżącego, że uiszczenie kwoty kosztów sądowych, która wynosi 224 zł, czy nawet dalszych potencjalnych jedynie kosztów postępowania związanych ze złożeniem wniosku o sporządzenie uzasadnienia (100 zł), czy skargi kasacyjnej (112 zł), przy tak wysokich dochodach miesięcznych i posiadanych oszczędnościach oraz wierzytelnościach, może faktycznie zagrozić zdolności skarżącego zaspokojenia swoich i rodziny koniecznych potrzeb życiowych. Niewątpliwie skarżący nie może porównywać się z osobami, które nie uzyskują żadnego dochodu, osobami bezrobotnymi, czy też osobami korzystającymi stale ze świadczeń z pomocy społecznej, dla których prawo pomocy bardzo często stanowi jedyną gwarancję skorzystania z prawa do sądu. Przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych w przypadku skarżącego pozostawałoby w wyraźnej sprzeczności z zasadami przyznawania pomocy państwa w tym zakresie, w tym także z zasadą sprawiedliwości i solidarności społecznej. Wobec więc okoliczności wynikających z wniosku i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy zasadnie referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia kosztów sądowych. Nie wykazał on bowiem żadnych szczególnych przyczyn, dla których zasadne byłoby odstąpienie w jego wypadku od reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.). Prawo pomocy skierowane jest bowiem do podmiotów o trudnej sytuacji finansowej, z której nie są w stanie samodzielnie wyjść, nie ma natomiast zmierzać do ochrony majątku prywatnego takich podmiotów. Dlatego też zapadłe w przedmiocie prawa pomocy orzeczenie utrzymano w mocy w oparciu o art. 260 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.