II SA/Go 173/18

Dnia 14 maja 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku H.K. i W.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi H.K. i W.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na zajęcie pasa drogowego p o s t a n a w i a : 1. przyznać skarżącym prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w części przekraczającej kwotę 100 (sto) złotych wpisu od skargi, 2. w pozostałym zakresie wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oddalić, 3. ustanowić adwokata. H.K. oraz W.K. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na zajęcie pasa drogowego. Dnia 27 marca 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynęły złożone na urzędowych formularzach PPF wnioski o przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku, skarżący podali, iż oboje są na emeryturze (deklarując ich wysokość w kwotach: skarżący – 1.415,03 zł, skarżąca – 900,23 zł), na podstawie umowy dożywocia zajmują lokal mieszkalny o powierzchni ok. 70 m², według własnych oświadczeń nie uzyskują dochodów z innych źródeł, nie posiadają innych nieruchomości, pojazdów, oszczędności, papierów wartościowych ani innych przedmiotów wartościowych. Poza kosztami swego codziennego utrzymania zadeklarowali koszty utrzymania mieszkania (gaz, woda, energia elektryczna) w wysokości 325 zł miesięcznie, koszty zakupu leków w łącznej wysokości ok. 400 zł oraz dojazdu do lekarzy w wysokości ok. 200 zł miesięcznie. Wniosek o przyznanie prawa pomocy okazał się częściowo zasadny. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Jej celem jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu, bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Ponadto prawo pomocy ma służyć najuboższym, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007 nr 4, s. 36-39). Analiza treści wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanej przez skarżących dokumentacji prowadzi do konkluzji, że spełniają oni przesłanki do udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym. Z nadesłanych kopii decyzji o waloryzacji świadczeń emerytalnych wynika, iż wysokość netto emerytur skarżących wynosi 1283,27 zł (skarżąca) oraz 2016,41 zł (skarżący). Odnosząc się do zadeklarowanych przez skarżących w formularzach PPF niższych kwot pobieranych emerytur należy zwrócić uwagę, iż podając wysokość tych świadczeń nie uwzględnili oni (jak wynika z treści decyzji emerytalnych) sum potrącanych w ramach egzekucji administracyjnej. Jednakże spłata innych zobowiązań, cywilnoprawnych bądź publicznoprawnych – choćby przymusowo ściąganych w trybie egzekucji – nie może być traktowana priorytetowo względem obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Wykazane wydatki na utrzymanie mieszkania (opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon itp.) wynoszą ok. 610 zł miesięcznie, przy czym w świetle przedłożonej dokumentacji, okoliczności powszechnie znanych i doświadczenia życiowego powyższą kwotę należy uznać za wiarygodną. Należności za leki oraz koszty dojazdu do lekarzy pochłaniają kwoty rzędu kilkuset złotych miesięcznie – do wniosku załączono jedną fakturę z apteki za kwiecień 2018 r. na kwotę 217,12 zł – jednakże z uwagi na wiek obojga skarżących oraz udokumentowany stan zdrowia W.K. (I grupa inwalidzka) oświadczenie skarżących w tym zakresie również należy uznać za wiarygodne. Z uwagi na wysokość uzyskiwanych przez skarżących świadczeń emerytalnych brak jest jednakże podstaw do uznania, że skarżący nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie wskazuje się bowiem, że posiadanie przez stronę stałych dochodów co do zasady wyklucza możliwość pełnego zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie NSA z 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) należny w niniejszej sprawie wpis sądowy od skargi wynosi 200 zł. Wobec ustalonej wyżej sytuacji materialnej skarżących uznać należało, iż obciążenie ich pełną wysokością tego wpisu byłoby nadmierne, zwłaszcza z uwagi na wysokość ich comiesięcznych kosztów leczenia. Z tego względu, celem zapewnienia skarżącym możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu, uznano za zasadne zwolnienie ich od kosztów sądowych w części przekraczającej połowę wpisu od skargi, tzn. kwoty 100 zł – o czym orzeczono w pkt 1 postanowienia. Jednocześnie uznano, że ustalona sytuacja majątkowa pozwala skarżącym na poniesienie częściowego ciężaru finansowego niniejszego postępowania i uiszczenie tytułem wpisu od skargi kwoty 100 zł, w wyniku czego wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałej części został oddalony. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 1 i 2 oznacza zatem, że skarżący będą obowiązani do uiszczenia połowy wpisu od skargi w kwocie 100 zł (w takiej bowiem części wniosek o przyznanie prawa pomocy został oddalony), zaś od pozostałej części wpisu oraz innych ewentualnych kosztów sądowych – o ile obowiązek poniesienia takowych powstałby w niniejszej sprawie – skarżący będą zwolnieni. Dodatkowo stwierdzić należało, iż wydatek związany z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika przekracza możliwości finansowe skarżących. Z tego względu zasadne jest przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.