II SA/Go 182/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Sędzia WSA Joanna Brzezińska Protokolant referent - stażysta Malwina Tomiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi J.Z. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej oddala skargę. Pismem z [...] czerwca 2010 r. nr [...],Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego w Gorzowie Wlkp. (dalej w skrócie: WITD), zawiadomił J.Z. o zamiarze wszczęcia [...] września 2010 r. kontroli w siedzibie przedsiębiorstwa, w zakresie przestrzegania przepisów określonych w art. 92 ust. 1 pkt 1 – 8 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 ze zm., dalej w skrócie: u.t.d). Organ poinformował, że w przypadku gdy siedziba przedsiębiorstwa znajduje się w miejscu zamieszkania przedsiębiorcy, istnieje możliwość, po listownym zgłoszeniu tego faktu, przeprowadzenia kontroli w siedzibie Oddziału Wydziału Inspekcji. Organ zaznaczył, że w takim przypadku przedsiębiorca musi posiadać przy sobie wszystkie wymagane dokumenty. Pismem z [...] września 2010 r. J.Z. zwrócił się do WITD z prośbą o zmianę terminu kontroli w późniejszym terminie, gdyż jest w trakcie przeprowadzki z [...] do [...], gdzie będzie nowa siedziba przedsiębiorstwa i w związku z tym jego rzeczy osobiste jak również dokumenty firmy są po części w [...] i w [...]. W pisemnym upoważnieniu do przeprowadzenia kontroli z [...] czerwca 2010 r. określono zakres kontroli, tj. dostęp do rynku transportu drogowego, przepisy dotyczące czasu pracy kierowców oraz przestrzeganie przepisów u.t.d oraz regulacji z zakresu wykonywanych przewozów. Określono okres objęty kontrolą, tj. od [...] września 2009 r. do [...] września 2010 r. W trakcie kontroli, która odbyła się [...] września 2010 r. stwierdzono dwa naruszenia: - nieokazanie wykresówek lub dokumentów potwierdzających fakt nieprowadzenia pojazdu podczas kontroli w przedsiębiorstwie, - wykonywanie transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne z naruszeniem warunków dotyczących dokumentacji pracy kierowców w zakresie kierowania kierowcy na badania lekarskie lub psychologiczne. Odnośnie pierwszego naruszenia, w protokole kontroli wskazano, że J.Z. nie okazał wykresówek lub dokumentów potwierdzających fakt nieprowadzenia pojazdów za okres od [...] września 2009 r. do [...] września 2010 r. J.Z. złożył natomiast oświadczenie, że tarcze tachografu z okresu od sierpnia 2009 r. do [...] września 2010 r. zostały skradzione z jego pojazdu [...] września 2010r. Natomiast co do drugiego naruszenia przesłuchany w charakterze świadka J.Z. nie okazał orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy. Decyzją z [...] grudnia 2010 r. nr [...] WITD nałożył na J.Z. karę pieniężną w wysokości 30.000 zł za wskazane wyżej naruszenia, tj. 167 500 zł (334 x 500 zł) za brak wykresówek lub dokumentów potwierdzających fakt nieprowadzenia pojazdu, oraz 500 zł za wykonywanie transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne z naruszeniem warunków dotyczących dokumentacji pracy kierowców w zakresie kierowania kierowcy na badania lekarskie lub psychologiczne. W odwołaniu od powyższej decyzji J.Z. nie zakwestionował zasadności nałożenia na niego kary w wysokości 500 zł, nie zgodził się natomiast z WITD w zakresie nałożenia kary za brak wykresówek lub dokumentów potwierdzających fakt nieprowadzenia pojazdu. Wskazał, że już w trakcie kontroli wyjaśnił, że wykresówki zostały mu skradzione [...] września 2010 r. z samochodu marki [...] nr rej. [...]. Zaznaczył, że o fakcie włamania do samochodu i kradzieży zawiadomił w tym samym dniu Policję. Postępowanie to zostało umorzone z powodu nie wykrycia sprawcy przestępstwa. Odwołujący wskazał ponadto, że dokonał naprawy w warsztacie samochodowym prowadzonym przez Ł.G., prawych drzwi przednich w samochodzie z którego skradziono wykresówki. Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej w skrócie: GITD), decyzją z [...] grudnia 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję WITD z [...] grudnia 2010 r. nr [...]. Uzasadniając decyzję GITD wskazał, że lp. 1.8.1 załącznika do u.t.d, przewiduje karę pieniężną w wysokości 500 zł w przypadku wykonywania transportu drogowego z naruszeniem warunków dotyczących dokumentacji pracy kierowcy w zakresie kierowania kierowcy na badania lekarskie lub psychologiczne. Organ zaznaczył, że zostało udowodnione na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego w postaci protokołu z okazania dokumentów z [...] września 2010 r. oraz zeznań strony złożonych do protokołu [...] października 2010 r., że przedsiębiorca J.Z. w okresie objętym kontrolą wykonywał osobiście przewozy drogowe bez ważnych badań lekarskich i psychologicznych. Odnosząc się natomiast do naruszenia polegającego na nieokazaniu wykresówek lub dokumentów potwierdzających fakt nieprowadzenia pojazdu (lp. 11.4.1 załącznika do u.t.d), GITD wskazał, że zgodnie z art. 13 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym (Dz.U.UE.L z 1985 Nr 370, poz. 8), pracodawca oraz kierowcy zapewnią poprawne działanie i odpowiednie stosowanie, z jednej strony, urządzeń rejestrujących, a z drugiej strony, karty kierowcy, w przypadku, gdy kierowca obowiązany jest prowadzić pojazd wyposażony w urządzenie rejestrujące, zgodnie z załącznikiem IB. Stosownie do art. 14 ust. 2 tego rozporządzenia przedsiębiorstwo przechowuje wykresówki i wydruki w każdym przypadku sporządzenia wydruków zgodnie z art. 15 ust. 1, w porządku chronologicznym oraz czytelnej formie, przez co najmniej rok po ich użyciu oraz wydaje ich kopie zainteresowanym kierowcom, na ich wniosek. Przedsiębiorstwo wydaje także zainteresowanym kierowcom na ich wniosek kopie danych wczytanych z kart kierowców oraz ich wydruki na papierze. Wykresówki, wydruki, oraz wczytane dane okazuje się lub doręcza na żądanie każdego upoważnionego funkcjonariusza służb kontrolnych. W myśl natomiast art. 25 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz.U. z 2004 r. Nr 92, poz. 876 ze zm.), pracodawca prowadzi ewidencję czasu pracy kierowców w formie: zapisów na wykresówkach, wydruków danych z karty kierowcy i tachografu cyfrowego, plików pobranych z karty kierowcy i tachografu cyfrowego, innych dokumentów potwierdzających czas pracy i rodzaj wykonywanej czynności, rejestrów opracowanych na podstawie dokumentów, o których mowa w pkt 1-4. Ewidencję czasu pracy, o której mowa w ust. 1, pracodawca: udostępnia kierowcy na jego wniosek, przechowuje przez okres 3 lat po zakończeniu okresu nią objętego. Konsekwencją tego rozwiązania jest treść lp. 11.4.1 załącznika do u.t.d, który sankcjonuje naruszenie polegające na nieokazaniu wykresówki lub dokumentu potwierdzającego fakt nieprowadzenia pojazdu podczas kontroli w przedsiębiorstwie, nałożeniem kary pieniężnej w wysokości 500 zł. Organ zaznaczył, że przepis art. 15 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 doprecyzowuje w jaki sposób należy przechowywać wykresówki i sporządzać wydruki, poprzez wyraźny obowiązek odpowiedniego zabezpieczenia wykresówek lub kart kierowcy. W ocenie organu brak jest możliwości zastosowania w niniejszej sprawie art. 93 ust. 7 u.t.d, albowiem zastosowanie tej regulacji uzależnione jest od stwierdzenia, że naruszenie przepisów nastąpiło wskutek zdarzeń lub okoliczności, których podmiot wykonujący przewozy nie mógł przewidzieć. Fakt przechowywania dokumentacji dotyczącej czasu pracy zatrudnionych przez przedsiębiorcę kierowców bądź wykonujących przewozy drogowe na jego rzecz w samochodzie, a nie w biurze przedsiębiorstwa w miejscu do tego przeznaczonym np. w sejfie, świadczy o ewidentnym braku staranności. Zatem słusznie przyjął organ pierwszej instancji, iż skarżący nie uczynił wszystkiego co było w jego mocy by zabezpieczyć wykresówki i zaświadczenia przed zniszczeniem. W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., J.Z. zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 93 ust. 7 u.t.d poprzez przyjęcie, że kradzież dokumentacji w postaci wykresówek znajdujących się w samochodzie nie może zostać zakwalifikowana jako okoliczność niemożliwa do przewidzenia. W związku z tym, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji WITD o nałożeniu kary pieniężnej co do kwoty 29.500 zł. W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że działalność gospodarczą wykonuje jednoosobowo i osobiście, a polega ona na wyjazdach w kraju i za granicę z przewożonymi towarami, własnym środkiem transportu. Zaznaczył, że działalność powyższą wykonuje na zasadach "samozatrudnienia", nie prowadzi i nie ma żadnego biura, tym bardziej nie posiada sejfu, bowiem jest to z ekonomicznego punktu widzenia nieuzasadnione. W związku z tym wskazał, że nie rozumie zarzutu przytoczonego w decyzji WITD z którym godzi się GITD o "złej organizacji pracy w przedsiębiorstwie", którego skutkiem miałoby być zawiniona przez skarżącego utrata wykresówek, pomimo, że do tego doszło w wyniku zdarzenia losowego, jakim jest dokonanie na szkodę skarżącego kradzieży z włamaniem. Zdaniem skarżącego kradzież z włamaniem dokonana z samochodu, którym wykonuje przewozy drogowe, jest zdarzeniem losowym. Trudno więc zgodzić się z argumentacją organów administracyjnych o braku należytej staranności z jego strony, w wypadku kradzieży wykresówek z samochodu, który jest faktycznie miejscem pracy. Zaznaczył, że przewożenie wykresówek w samochodzie, tak jak pozostałych dokumentów związanych z wykonywaną działalnością, związana była z dokonaną w tym okresie przeprowadzką. GITD odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem Sąd nie dostrzegł, aby zaskarżone rozstrzygnięcie naruszało przepisy postępowania oraz przepisy materialnoprawne w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. Stan faktyczny rozpoznawanej sprawy jest niesporny. W szczególności skarżący nie kwestionuje, że wykonywał transport drogowy lub przewozy na potrzeby własne z naruszeniem warunków dotyczących dokumentacji pracy kierowcy w zakresie kierowania kierowcy na badania lekarskie lub psychologiczne. Pomimo tego, że skarżący nie kwestionował zasadności nałożenia na niego kary za ww. naruszenie, Sąd z urzędu sprawdził prawidłowość wyliczenia kary i ustalił, że dokonane zostało ono zgodnie z załącznikiem do u.t.d (Lp. 1.8.1). Wskazać przy tym należy, że zgodnie z art. 39a ust. 1 u.t.d., przedsiębiorca lub inny podmiot wykonujący przewóz drogowy może zatrudnić kierowcę, jeżeli osoba ta: 1) ukończyła: a) 18 lat - w przypadku kierowcy prowadzącego pojazd samochodowy, dla którego wymagane jest posiadanie prawa jazdy kategorii: – C lub C + E, o ile uzyskał on odpowiednią kwalifikację wstępną, – C1 lub C1 + E, o ile uzyskał on odpowiednią kwalifikację wstępną przyśpieszoną, b) 21 lat - w przypadku kierowcy prowadzącego pojazd samochodowy, dla którego wymagane jest posiadanie prawa jazdy kategorii: – C lub C + E, o ile uzyskał on odpowiednią kwalifikację wstępną przyśpieszoną, – D lub D + E, o ile uzyskał on odpowiednią kwalifikację wstępną, – D1 lub D1 + E, o ile przewóz wykonywany jest na liniach regularnych, których trasa nie przekracza 50 km i o ile kierowca uzyskał odpowiednią kwalifikację wstępną przyśpieszoną, c) 23 lata - w przypadku kierowcy prowadzącego pojazd samochodowy, dla którego wymagane jest posiadanie prawa jazdy kategorii D lub D + E, o ile uzyskał on odpowiednią kwalifikację wstępną przyśpieszoną; 2) posiada odpowiednie uprawnienie do kierowania pojazdem samochodowym, określone w ustawie z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym; 3) nie ma przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy; 4) nie ma przeciwwskazań psychologicznych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy; 5) uzyskała kwalifikację wstępną lub kwalifikację wstępną przyśpieszoną, zwane dalej "kwalifikacją"; 6) ukończyła szkolenie okresowe. Stosownie do art. 39j ust. 1 u.t.d kierowca wykonujący przewóz drogowy podlega badaniom lekarskim przeprowadzanym w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy, podobne wymogi stosuje się w odniesieniu badań psychologicznych (art. 39k ust. 1 u.t.d). Powyższe badania są przeprowadzane: - do czasu ukończenia przez kierowcę 60 lat - co 5 lat; - po ukończeniu przez kierowcę 60. roku życia - co 30 miesięcy. Wymaganych przepisami prawa zaświadczeń skarżący nie przedstawił kontrolującym. Prawidłowo zatem postąpił organ pierwszej instancji nakładając na skarżącego karę pieniężną za naruszenie obowiązku w zakresie kierowania kierowcy na badania lekarskie lub psychologiczne. Skarżący kwestionuje zasadność nałożenia kary za nieokazanie podczas kontroli w przedsiębiorstwie, wykresówek lub dokumentów potwierdzających fakt nieprowadzenia pojazdu. W ocenie skarżącego okolicznością wyłączającą nałożenie na niego kary jest kradzież z jego samochodu wykresówek. Odnosząc się do tego stanowiska wskazać należy, że u.t.d w art. 93 ust. 7 stanowi, że na wykonującego przewozy drogowe lub inne czynności związane z tym przewozem, nie nakłada się kary pieniężnej, jeżeli stwierdzone zostanie, że naruszenie przepisów nastąpiło wskutek zdarzeń lub okoliczności, których podmiot wykonujący przewozy nie mógł przewidzieć. W takiej sytuacji, organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej. W tym miejscu warto przytoczyć wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 listopada 2010 r., II GSK 976/09 (wyrok dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym wskazano, że "nie ulega więc wątpliwości, że jest to przepis wyjątkowy [art. 93 ust. 7 u.t.d – przyp. Sądu], odnoszący się do wyjątkowych sytuacji i to takich, których doświadczony i profesjonalny podmiot wykonujący przewóz drogowy, przy zachowaniu najwyższej staranności i przezorności nie był w stanie przewidzieć. Wskazać należy, że administracyjna kara pieniężna nie jest celem samym w sobie. Prócz niewątpliwego elementu represji zawiera też pierwiastek prewencyjny. Jej istotę stanowi wymuszenie na przedsiębiorcy takiej organizacji pracy i postawy zatrudnionych kierowców, by praca tych ostatnich odbywała się w sposób bezpieczny, bez stwarzania zagrożenia dla życia i mienia innych użytkowników dróg, a także życia i zdrowia kierowcy. Przepisy o czasie pracy kierowców i jego dokumentowaniu takim właśnie celom służą". Wprawdzie wyrok powyższy dotyczył odmiennego stanu faktycznego, jednakże pewne zawarte w nim poglądy, można transponować na potrzeby rozważań czynionych w niniejszej sprawie. Jak zauważył bowiem NSA w swoich rozważaniach "przepis art. 93 ust. 7 u.t.d., w sytuacji gdy chodzi o uwolnienie przedsiębiorcy od kary pieniężnej związanej z brakiem dokumentujących czas pracy kierowców wykresówek, winien być wykładany ścieśniająco". Nie ulega wątpliwości, że kradzież dokumentów z pojazdu jest zdarzeniem losowym, którego, jak słusznie podniósł GITD, nie można z oczywistych względów przewidzieć. Należy jednak podkreślić, że przepisy wspólnotowe nakładają na przedsiębiorcę wykonującego przewozy, obowiązek przechowywania m.in. wykresówek w porządku chronologicznym oraz w czytelnej formie, przez co najmniej rok po ich użyciu. Przepisy te nakładają także na przedsiębiorcę obowiązek odpowiedniego zabezpieczenia wykresówek lub kart kierowcy (art. 14 ust. 2 i art. 15 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 18 maja 2011 r., VI SA/Wa 636/11 (wyrok dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl) wskazał i stanowisko to podziela Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, iż w dyspozycji art. 93 ust. 7 u.t.d nie mieszczą się sytuacje, które bezpośrednio wynikają z braku właściwych rozwiązań organizacyjnych podmiotu prowadzącego działalność w zakresie transportu drogowego. W ocenie WSA, przepis ten statuuje odpowiedzialność obiektywną, zmuszającą przedsiębiorców transportowych nie tylko do przedsięwzięcia wszystkich niezbędnych środków celem należytego zabezpieczenia dokumentacji, ale również podjęcia wszelkich działań zapobiegających bezpośrednim przyczynom powstałych naruszeń prawa. Nie wystarczy zatem wykazanie braku winy, lecz wymagane jest pozytywne udowodnione podjęcie wszystkich niezbędnych środków w celu zapobieżenia powstaniu naruszenia prawa. Do uwolnienia się od odpowiedzialności karno-administracyjnej nie wystarcza wykazanie zastosowania wszystkich normalnych, rutynowych środków zabezpieczających, jeżeli sytuacja wymagała dodatkowych. Zdaniem Sądu, choć ww. przepisy wspólnotowe nie wskazują wyraźnie sposobu przechowywania wykresówek oraz kart kierowców, to na skarżącym jako profesjonalnym podmiocie wykonującym przewóz drogowy (i to bez znaczenia, że działalność taką prowadzi na zasadzie "samozatrudnienia"), spoczywał obowiązek odpowiedniego zabezpieczenia wykresówek. Nie można wprawdzie wymagać od przedsiębiorcy wykonującego przewozy aby dokumenty w tym wykresówki przechowywał w sejfie, można jednak od niego wymagać zabezpieczenia tych wykresówek w siedzibie przedsiębiorstwa, czy też miejscu zamieszkania, w innym sposób. Dokonując wykładni art. 93 ust. 7 u.t.d, jaka została zaprezentowana w przywołanych orzeczeniach NSA i WSA w Warszawie, nie sposób więc zgodzić się z twierdzeniami skarżącego, co do zaistnienia okoliczności w tych przepisie przewidzianych. W ocenie Sądu naruszenie przepisów u.t.d., za które w niniejszej sprawie został ukarany skarżący, jest naruszeniem na którego powstanie, a w zasadzie któremu zapobiec mógł jako profesjonalny przedsiębiorca. To po jego stronie bowiem leżało takie zabezpieczenie wykresówek (w siedzibie przedsiębiorstwa czy miejscu zamieszkania), aby nie było konieczności przechowywania ich w pojeździe, którym skarżący wykonuje przewóz (tym bardziej, iż z protokołu przyjęcia ustnego zawiadomienia o przestępstwie z 13 września 2010 r. wynika, że pojazd z którego skradziono m.in. wykresówki, był niewłaściwie zabezpieczony, albowiem włamania do samochodu dokonano poprzez uchyloną szybę w prawych drzwiach pojazdu). Słuszne jest zatem zdaniem Sądu stanowisko GITD, iż skarżący nie uczynił wszystkiego aby zabezpieczyć wykresówki. Brak było zatem możliwości zastosowania w niniejszej sprawie art. 93 ust. 7 u.t.d. W tym stanie rzeczy skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest zarzutów, które należałoby wziąć pod uwagę z urzędu, skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).