II SA/Go 184/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marek Szumilas Sędzia WSA Sławomir Pauter Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2013 r. sprawy ze skargi H.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. Wyrokiem z 3 listopada 2011 r. sygn. akt II SA/Go 668/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił decyzję z [...] lipca 2011 r., nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Nr [...] z [...] kwietnia 2011 r. o odmowie umorzenia H.K. należności w kwocie łącznej – na dzień złożenia wniosku o umorzenie – 15.151,03 zł z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i na Fundusz Pracy wraz z odsetkami. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, że z akt administracyjnych sprawy oraz uzasadnień decyzji z [...] kwietnia i [...] lipca 2011r. kwestii możliwego (częściowego) przedawnienia wskazanych we wniosku składek organy orzekające w sprawie nie poświęciły żadnych rozważań, wskazując jedynie, iż ich egzekucja nie została wszczęta. Sąd zaznaczył, że "najstarsze" ze składek, których umorzenia we wniosku z [...] stycznia 2011r. domagała się skarżąca, to były składki na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy za styczeń 2001 r. oraz na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy od marca 2001 r. Tymczasem przedmiotem decyzji z [...] kwietnia 2011 r. była odmowa umorzenia składek za okres od marca 2001 r. tj. z pominięciem wskazanych powyżej składek za styczeń 2001 r. Sąd wskazał, że wydając w wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzję z dnia [...] lipca 2011 r. Prezes utrzymał w mocy decyzję z [...] kwietnia 2011 r. w sprawie omowy umorzenia składek "za okresy i w kwotach wskazanych" w tej decyzji. Brak przy tym wyjaśnienia w decyzjach z [...] kwietnia i [...] lipca 2011 r. takiego zakresu orzekania, w szczególności czy miało to związek z uznaniem przedawnienia części wnioskowanych do umorzenia składek. Brak też wyjaśnienia, dlaczego przedmiotem odmowy umorzenia należności składkowych pozostawały składki na ubezpieczenie społeczne za wrzesień i październik 2009 r. i na ubezpieczenie zdrowotne za grudzień 2008 r. w sytuacji, gdy nie były one objęte wnioskiem skarżącej. Ponadto Sąd zaznaczył, że organy dokonały ustaleń w zakresie sytuacji osobistej, zdrowotnej rodzinnej i majątkowej skarżącej i przytoczyły właściwe przepisy prawa materialnego, w oparciu o które może nastąpić umorzenie należności składkowych, to uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 Kpa. Zawiera streszczenie złożonych dokumentów przez stronę, przedstawia przepisy prawne i wyjaśnia przesłanki umorzenia należności, jednakże dokonuje tego w sposób teoretyczny bez przeanalizowania indywidualnej sytuacji w jakiej znajduje się skarżąca. Brak w niej analizy tej sytuacji oraz wynikłych z niej argumentów uzasadniających konkluzję organu, iż skarżąca ma możliwość spłaty zadłużenia, bo jej sytuacja wprawdzie trudna, to nie pozbawia jej takich możliwości. Brak jest w decyzji stanowiska organu w zakresie tego jaką kwotą dochodu dysponuje strona by, z jednej strony zaspokoić podstawowe potrzeby życiowe swoje i córki, a drugiej mieć zdolność spłaty powstałego zadłużenia bez uszczerbku dla tychże potrzeb. Wiąże się to z koniecznością dokonania przez organ całościowego zestawienia przychodów i wydatków tj. zestawienia sumarycznego obejmującego miesięczne dochody skarżącej brutto i netto oraz koszty utrzymania jej dwuosobowej rodziny. Dopiero takie zestawienie mogłyby stanowić podstawę do oceny czy nie zachodzi stan, w którym spłacanie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie mogłoby pozbawić dłużnika i jego rodzinę niezbędnych środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sąd podkreślił, że Prezes ZUS-u nie wziął pod uwagę widzianej całościowo sytuacji skarżącej i nie wskazał jasno, czy przy poziomie jej dochodów netto istnieje realna możliwość spłaty zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Uzasadnienie decyzji jest nieprzekonujące i odbiega od zasad ogólnych postępowania administracyjnego, przede wszystkim co do obowiązku wyjaśniania przesłanek zasadności rozstrzygnięcia oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa i podnoszenia ich świadomości i kultury prawnej, co w efekcie przesądza o istotnej wadliwości zaskarżonej decyzji . Wreszcie Sąd wyraził pogląd, że powoływany przez organ stan finansów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jako zdaniem organu - istotna okoliczność odmowy umorzenia składek, został już uwzględniony przez samego ustawodawcę przy ustalaniu szczegółowych zasad ich umarzania w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wynika to z treści przepisu art. 28 ust. 3b ustawy o systemie. W zawartej w nim delegacji ustawowej dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego ustawodawca wskazał, iż określi on, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Tym samym ograniczenie przesłanek umorzenia jedynie do tych sytuacji, związanych z ważnym interesem ubezpieczonego, które wskazane zostały w par. 3 rozporządzenia, oznacza równocześnie uwzględnienie stanu finansów ubezpieczeń społecznych przez eliminację innych nie objętych dyspozycją tego przepisu. Decyzją z [...] marca 2012 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Nr [...] z [...] kwietnia 2011 r. o odmowie umorzenia skarżącej H.K. należności w kwocie łącznej – na dzień złożenia wniosku o umorzenie – 15.151,03 zł z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i na Fundusz Pracy wraz z odsetkami i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją nr [...] z [...] września 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności w kwocie łącznej 2.454,54 zł z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i na Fundusz Pracy wraz z odsetkami. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy H.K. podtrzymała żądanie i twierdzenia zawarte we wniosku o umorzenie. Jednocześnie podkreśliła, iż w dalszym ciągu organ nie wyjaśnił jej w sposób jednoznaczny przyczyn, dla których odmawia jej umorzenia spornych należności. Decyzją nr [...] z [...] grudnia 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w wyniku wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z [...] września 2012 r. o odmowie umorzenia skarżącej H.K. należności w kwocie łącznej 2.454,54 zł z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i na Fundusz Pracy wraz z odsetkami. W uzasadnieniu organ wskazał, że rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie ustalił na podstawie zebranego materiału, że zobowiązana aktualnie prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą z której wg jej własnego oświadczenia złożonego pracownikowi MOPS uzyskuje dochód w wysokości ok. 1800 zł miesięcznie. Pomimo wezwania organu, strona nie przedstawiła jednak żadnych dokumentów: zestawienia przychodów i rozchodów w 2012 r. Według ustaleń poczynionych na podstawie danych zawartych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS H.K. w latach 2010 i 2011 oprócz dochodów z działalności gospodarczej uzyskiwała dochody z tytułu wykonywania umowy agencyjnej, umowy zlecenia oraz umowy o świadczenie usług, z których w 2011 r. otrzymała kwotę 5.280,00 zł. Samotnie wychowuje córkę, która po zmarłym ojcu nie otrzymuje alimentów ani renty rodzinnej. Z oświadczenia złożonego pracownikowi OPS wynika, iż miesięczne wydatki wynoszą ok. 568,00 zł. Ponadto posiada ona zadłużenie wobec banku, w związku z którym prowadzone jest wobec niej postępowanie egzekucyjne. Zobowiązana dokonuje dobrowolnie spłaty tego zadłużenia w wysokości 250,00 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Nie posiada żadnych wartościowych ruchomości, ani nieruchomości. Mieszka w mieszkaniu komunalnym. Zakład wyjaśnił, iż dokonując analizy wysokości miesięcznych dochodów i wydatków na podstawie przedłożonych dokumentów i złożonych oświadczeń nie znalazł podstaw do umorzenia zaległych składek. Podejmując rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie Zakład wziął pod uwagę fakt, iż dłużniczka posiada stałe źródło dochodów z działalności gospodarczej. Ponadto okresowo osiąga dochody z tytułu umów cywilnoprawnych. Łączny dochód miesięczny rodziny wynosi ok. 1.800,00 zł, zaś wykazane wydatki ok. 818,00 zł a zatem na jednego członka rodziny pozostaje kwota ok. 490,00 zł miesięcznie. Na podjęte rozstrzygnięcie wpływ ma także fakt, iż dłużniczka wskazała na posiadanie zobowiązań kredytowych w wysokości 18.700,00 zł (wg stanu na 01/2011 r.), które dobrowolnie spłaca po 250 zł a wobec zaległości składkowych, które ze względu na swój publicznoprawny charakter podlegają szczególnej ochronie wnioskuje o ich umorzenie. Zdaniem organu dobrowolne wpłaty dla wierzyciela prywatnego wskazują na fakt, że dłużniczka jest w stanie ponieść ciężar ich spłaty. Jednocześnie Zakład uznał, iż posiadanie zobowiązań bankowych nie może być argumentem świadczącym o istnieniu ważnego interesu zobowiązanego, zaś sytuacja, w której wierzyciel prywatny uzyskuje spłaty swoich wierzytelności, natomiast wierzyciel będący dysponentem Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (którego przychody pochodzą między innymi z wpłat i z dotacji budżetu państwa), zostaje tej możliwości pozbawiony jest stanem nieracjonalnym z punktu widzenia finansów publicznych. Zobowiązana nie przedłożyła żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że zwróciła się do banku z prośbą o umorzenie zaległości. W trakcie postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżąca nie posiada zaległości z tytułu opłat bieżących związanych z utrzymaniem, nie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej, co wskazywać by mogło, że sytuacja finansowa nie jest na tyle trudna, aby uzasadniała okoliczność ubiegania się strony o pomoc w postaci umorzenia zadłużenia. W tej sytuacji biorąc pod uwagę wysokość zadłużenia w ZUS tj. ok. 2.500,00 zł oraz to, że zobowiązana posiada stałe źródło dochodów organ Il instancji uznał, że wnioskodawczyni może podjąć próbę spłaty należności składkowych w dogodnych ratach. W tym stanie rzeczy Zakład stwierdził, iż nie wykazano w sposób nie budzący wątpliwości zaistnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 oraz uznał, że umorzenie zaległości na tym etapie byłoby przedwczesne i że dłużniczka posiada w dłuższym okresie czasu zdolność spłaty swoich zobowiązań w ZUS np. w układzie ratalnym. W odniesieniu do § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia ZUS stwierdził, iż powstanie zaległości nie było wynikiem okoliczności o wymiarze klęski żywiołowej czy też innego zdarzenia nadzwyczajnego. Zaznaczono, że wnioskodawczyni wskazuje także na przewlekłe choroby własne. Zakład nie kwestionuje faktu istnienia chorób. Podkreślił jednak, że poprzez treść § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia należy rozumieć sytuację, w której choroba osoby zobowiązanej lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwia pozyskanie środków pieniężnych na spłatę istniejącego zadłużenia. Analizując w tym zakresie materiał dowodowy Zakład nie stwierdził powyższej okoliczności, bowiem zobowiązana wykonuje działalność gospodarczą i osiąga z tego tytułu dochody. Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 24 listopada 2004 (III Aua 1381/04, OSAB2005/2/54) zajął stanowisko, iż "umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródła przychodów na utrzymanie, nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych". W przedmiotowej sprawie Zakład nie stwierdził powyższych okoliczności. Oceniając zarzut niezapewnienia stronie możliwości zapoznania się z aktami sprawy, organ wyjaśnił, iż stosownie do treści art. 10 kpa organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zagwarantowania stronie możliwości wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji, przy czym każdorazowo należy ocenić wpływ takiego uchybienia na wynik sprawy. Według orzecznictwa sądów administracyjnych trzeba odróżnić zupełne pominięcie podmiotu, który powinien być stroną w postępowaniu jak też naruszenie uprawnień procesowych podmiotu uczestniczącego w postępowaniu. W wyroku z 02.02.2011r., I OSK 575/10 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż zarzut naruszenia przepisu art. 10 § 1 kpa przez nie zawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego oraz możliwości wypowiedzenia się co do tego i składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Na stronie stawiającej zarzut spoczywa więc ciężar wykazania istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy. Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 21.01.2012r. Naruszenie zasady zawartej w art. 10 § 1 kpa nie stanowi automatycznie w każdym przypadku podstawy do uchylenia decyzji, natomiast aby takie rozstrzygnięcie miało miejsce wskazanemu uchybieniu towarzyszyć musi także naruszenie przepisów postępowania administracyjnego zapewniających realizację zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Z powołanych orzeczeń wynika, że nie każde naruszenie przepisów kpa ma istotny wpływ na wynik sprawy. W każdej sprawie należy badać, czy naruszenie art. 10 § 1 kpa mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Co więcej w sytuacji postawienia organowi administracji publicznej zarzutu dotyczącego braku zawiadomienia strony przed wydaniem decyzji o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych, koniecznym jest ustalenie jakiej konkretnie czynności procesowej nie mogła strona dokonać, jakiego dowodu w sprawie nie mogła przedstawić i jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć tak stwierdzone uchybienie. Dopiero wykazanie, że naruszenie przez ZUS zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym poprzez nie powiadomienie jej o zgromadzeniu materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z tym materiałem oraz możliwości składania wniosków dowodowych, uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnie wskazane czynności procesowej, a także wykazanie, że uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, daje podstawy do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 10 kpa. W/w okoliczności nie zostały ustalone i nie znalazły również odzwierciedlenia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem organu strona miała możliwość w toku postępowania do złożenia wniosków dowodowych i była zawiadomiona o możliwości zapoznania się z dowodami, nastąpiło uzupełnienie materiału dowodowego o dokumenty, bez jednoczesnego ponownego powiadomienia strony o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie. Ponadto nie miało to wpływu i nie uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnie wskazanej czynności procesowej. Strona nie wskazała, jakie czynności procesowe miała zamiar podjąć po ewentualnym zapoznaniu się z aktami. Na zakończenie organ podkreślił, że umorzenie należności składkowych powinno być traktowane na zasadach całkowitej wyjątkowości, bowiem zasadą jest obowiązek opłacania składek. Zdaniem organu akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania osób ubezpieczonych. Zbytnia pobłażliwość i nieracjonalne umarzanie składek naruszałoby interes społeczny w ten sposób, że mogłoby to doprowadzić do braku środków na wypłacanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego osobom, które opłacały te składki i nabyły uprawnienia do świadczeń, czego konsekwencje ponosiliby nie tylko ubezpieczeni ale całe społeczeństwo. Umorzenie zadłużenia w sytuacji, gdy istnieje realna możliwość zaspokojenia roszczeń Zakładu naruszałoby interes społeczny, jak również słuszny interes zobowiązanego, gdyż w przypadku umorzenia, okres którego dotyczy to umorzenie nie jest brany pod uwagę w przypadku ustalania prawa do świadczeń emerytalno-rentowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. H.K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie przepisów art. 10 §1, art. 11, art. 36 § 1 oraz art. 107 § 3 kpa. Skarżąca wskazała na wybiórczą ocenę zgromadzonego materiału dowodowego oraz brak wystarczającego wyjaśnienia przesłanek, którymi kierował się organ wydając zaskarżoną decyzję. W odpowiedzi na skargę - działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Dyrektor Oddziału wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Stan faktyczny sprawy jest niesporny. Wynika z niego, że zadłużenie objęte wnioskiem skarżącej wynosi 2.454,54 zł. Strona samotnie wychowuje córkę. Prowadzi działalność gospodarczą z której osiąga średnio miesięczny dochód w wysokości ok. 1800 zł (wykazane wydatki wynoszą ok. 818,00 zł) a zatem na jednego członka rodziny pozostaje kwota ok. 490,00 zł miesięcznie. Ponadto skarżąca ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest powołany w decyzjach art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej: u.s.u.s). Ustawa ta w treści wskazanego przepisu daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a). Na podstawie pierwszego z powołanych przepisów, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 1 i 2). Zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że doszło do całkowitej nieściągalności należności został określony w ust. 3 tego przepisu, zgodnie z którym, nieściągalność ta zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Podzielić należy stanowisko organu, iż w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności wynikające z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Podobne wnioski sformułował już tut. Sąd uprzednio badając niniejsza sprawę. Organ rozpoznając sprawę w pierwszej i drugiej instancji dokonał również analizy sprawy pod kątem możliwości zastosowania przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s, w którym ustawodawca stworzył organom możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Nie stwierdził jednak zaistnienia tych przesłanek, w zakresie jaki uzasadniałby umorzenie należności. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365), zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wskazane wyżej przepisy dają organowi uprawnienie do umorzenia należności z tytułu składek w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może należności umorzyć, lecz nie jest do tego zobligowany. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności co do rozstrzygnięcia. W orzecznictwie sądowym odnoszącym się zwłaszcza do uznaniowych decyzji administracyjnych akcentuje się, że każde rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, żeby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, nie zaś efektem choćby ograniczonego woluntaryzmu (wyrok SN z dnia 20 grudnia 1994 r., III ARN 79/94, POP 1999 r., nr 2, poz. 31). Organ orzekający w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne powinien zatem wykazać, że w tej konkretnej sprawie istniały przesłanki uzasadniające podjęte rozstrzygnięcie. Nie budzi wątpliwości, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i osobistej. Zauważyć należy, że obowiązek wyjaśnienia okoliczności istotnych dla sprawy, obciąża organ administracji publicznej, w tym przypadku ZUS, stosownie do dyspozycji art. 7, art. 77 i 80 k.p.a. Aczkolwiek w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, iż ustawodawca w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nakłada właśnie na wnioskodawcę ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną ( wyrok z 6 czerwca 2012 r. sygn. akt II GSK 685/11). W rozpatrywanej sprawie, pomimo biernej postawy strony, organ podjął szereg czynności zmierzających do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, do ustalenia sytuacji majątkowej strony. W postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ustalając sytuację majątkową dłużnika, powinien m.in. porównać stwierdzoną sytuację materialną zobowiązanego z wysokością zaległej należności i wskazać jego dochody (rzeczywiste czy potencjalne), które w ocenie organu, byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Trzeba ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych w celu ustalenia, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania. W rozpatrywanej sprawie organ ustalił sytuację finansową strony. Stwierdził, że strona jest w stanie zrealizować zobowiązanie. Jak wynika z akt sprawy, organ zbadał kwestię przedawnienia składek, w konsekwencji zobowiązanie zostało zredukowane. Postępowanie co do przedawnionych należności zostało umorzone. Można zarzucić organowi, że wbrew wskazaniom Sądu, nie dokonał porównania, nie wskazał, w jaki sposób z posiadanych środków strona miała by spłacić zadłużenie bez szkody dla utrzymania siebie i córki. Nie budzi jednak wątpliwości, iż przy zaległości – za wnioskowany okres - w wysokości 2.454,54 zł , przy rozsądnym systemie np. spłaty ratalnej lub prolongacie spłaty, strona mogłaby ją spłacić. Podsumowując stwierdzić należy, że organ prawidłowo przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanej oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego, wskazując na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego. Z tych przyczyn Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób opisany w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) i na podstawie art. 151 tej ustawy skargę oddalił.