II SA/Go 186/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Protokolant sekr. sąd. Malwina Tomiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi K.T. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...] r., [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją nr [...] z dnia [...] września 2012r. Burmistrz, powołując się na dyspozycję art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), odmówił wymeldowania A.K. z pobytu stałego z lokalu położonego w [...]. W uzasadnieniu decyzji Burmistrz wskazał, iż z wnioskiem o wymeldowanie A.K. wystąpiła K.T., podnosząc m.in., iż nie zamieszkuje on w przedmiotowym lokalu od listopada 2011r. W trakcie przeprowadzonej przez organ I instancji rozprawy administracyjnej K.T. oświadczyła, że lokal ten otrzymała wraz z mężem w 2005r. i że stanowi on własność P S.A.. Zaznaczyła, że mąż opuścił dobrowolnie miejsce stałego zameldowania w listopadzie 2011r., zabierając część swoich rzeczy osobistych, nie oznajmił przy tym dlaczego, dokąd się wyprowadza, ani czy ma zamiar do miejsca zameldowania powrócić. W późniejszym czasie zabrał resztę, zaś jeden worek z jego rzeczami znajduje się obecnie na strychu. Według wnioskującej A.K. ostatni raz był w przedmiotowym lokalu w lutym 2012 roku, gdy przyjechał po swoje dokumenty i inne rzeczy. Natomiast na początku sierpnia spotkał się z synem przed domem, ponieważ przywiózł mu podręczniki szkolne. Poinformowała, że posiada on klucze do lokalu. K.T. wyjaśniła także, że mąż układa sobie życie z inną kobietą i z nią obecnie zamieszkuje. Z tego powodu jego centrum życiowe od listopada 2011r. w żaden sposób nie jest związane z lokalem położonym w [...]. Oświadczyła nadto, że A.K. nie współuczestniczy w opłatach związanych z utrzymaniem lokalu. Strona nadmieniła, że Sąd Okręgowy prawomocnym wyrokiem z dnia [...] stycznia 2007r. orzekł separację ich małżeństwa. Obecnie na adres zameldowania nie przychodzi żadna korespondencja A.K.. K.T. oświadczyła dalej, że nie zna aktualnego miejsca zamieszkania męża, przypuszcza jednakże, iż zamieszkuje on u Z.A.. Straż Miejska pismem z dnia [...] sierpnia 2012r. poinformowała Burmistrza, że w wyniku podjętych działań ustalono, iż A.K. nie jest widywany przez sąsiadów w miejscu swojego zameldowania od około trzech miesięcy. Z protokołu przesłuchania świadka – Z.A., sporządzonego w dniu [...] września 2012r. w Urzędzie Miasta wynika, że A.K. nie zamieszkuje w lokalu położonym w miejscowości [...]. Ostatni raz był u Z.A. w kwietniu br. Świadek zeznała, że pomagał przy montażu bramy, może "spał wtedy (...), ale nigdy nie mieszkał". Poinformowała, że nie zna miejsca jego pobytu, czasem widuje go w pracy. Podczas rozprawy administracyjnej przeprowadzonej dnia 3 września 2012r. K.T. podtrzymała swoje wyjaśnienia złożone do protokołu w dniu [...] sierpnia 2012r., natomiast świadek W.D. zeznał, że nie widuje A.D. od listopada 2011r. Od tego czasu nie widuje także jego samochodu, który zawsze parkował po powrocie z pracy nieopodal domu. W.D. oświadczył, że nie ma żadnego kontaktu z A.K., nie zna jego miejsca aktualnego zamieszkania, nie widział także momentu jego wyprowadzenia się. W dniu 6 września 2012r. A.K. złożył w Urzędzie Miejskim wyjaśnienia. Oświadczył wówczas, że nie opuścił miejsca stałego zameldowania w sposób trwały, przebywa w nim bowiem okresowo, tzn. raz na dwa lub trzy tygodnie, przez dzień lub dwa, a czasami tylko przez kilka godzin. Poinformował, że został wyrzucony z przedmiotowego lokalu, a jego rzeczy osobiste zostały przeniesione do piwnicy. Oznajmił, że posiada klucze do mieszkania, uiszcza opłaty za czynsz i tam koncentruje się jego centrum życiowe, przy czym ze względu na pracę w ochronie często wyjeżdża. Oświadczył, że nie zamieszkuje u Z.A. oraz że chce powrócić do lokalu w [...] na stałe, jednakże była żona od stycznia 2012r. mu to utrudnia. A.K. oświadczył, że wystąpi do sądu o przywrócenie utraconego posiadania. Na potwierdzenie tej okoliczności dnia 7 września strona złożyła w Urzędzie Miejskim kserokopię stosownego pozwu z potwierdzeniem jego wpływu do Sądu Rejonowego. W ocenie Burmistrza z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bezspornie, że A.K. nie opuścił w sposób trwały lokalu położonego w [...]. Organ ten wskazał, że w świetle dyspozycji art. 15 ust 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych przesłanką opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu jest to, żeby miało ono charakter trwały i było dobrowolne. Ponadto opuszczeniem dotychczasowego miejsca pobytu jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, lecz i zamiar opuszczenia danego lokalu z jednoczesnym zerwaniem z nim związku, założenie w nowym ośrodku osobistych i majątkowych interesów. Zamiar taki określa się na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego uznającego za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ww. ustawy sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego niedopuszczona, nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, jak również uwzględniając, że A.K. skorzystał z przysługującego mu prawa i w dniu 7 września 2012r. złożył w Sądzie Rejonowym pozew o przywrócenie stanu posiadania lokalu Burmistrz stwierdził, że wobec braku spełnienia niezbędnej przesłanki instytucja wymeldowania nie może zostać w sprawie zastosowana. Pismem z dnia [...] października 2012r. K.T. złożyła odwołanie od powyższej decyzji, w którym podniosła, iż zeznania złożone przez Z.A., jak i wyjaśnienia samego A.K. są fałszywe. Ponownie podkreśliła, że A.K. nie przebywa w lokalu, w którym jest zameldowany od listopada 2011r. oraz że przebywa w [...]. Decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2012r. Wojewoda, działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi zdaniem organu odwoławczego do wniosku, że od stycznia 2012r. A.K. nie korzysta z przedmiotowego lokalu w sposób ciągły i trwały. Potwierdzać tę okoliczność, w ocenie Wojewody, mają zeznania świadków, zeznania A.K. oraz informacja Straży Miejskiej. Odnosząc się do wynikającej z pisma Sądu Rejonowego z dnia [...] listopada 2012r. (sygn. akt [...]) okoliczności zwrotu A.K. przez ten Sąd pozwu o przywrócenie utraconego posiadania, organ II instancji wskazał, że zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego każde pismo złożone przez stronę, które zostało zwrócone w celu uzupełnienia braków formalnych, jeżeli nie zostanie poprawione i ponownie złożone w odpowiednim terminie, nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Jednakże, zdaniem Wojewody, samo złożenie ww. pozwu potwierdza chęć powrotu A.K. do spornego lokalu. Wskazuje bowiem, że nie zerwał on więzi ze spornym lokalem, jak również nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie dobrowolności opuszczenia lokalu. Podnosząc w dalszej kolejności, że A.K. ma utrudniony dostęp do lokalu od stycznia 2012r. organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 344 Kodeksu cywilnego strona ma jeszcze czas na skuteczne złożenie pozwu o ochronę naruszonego posiadania, a tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia, iż opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny. Z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika bowiem, że organ meldunkowy prowadząc postępowanie w sprawie wymeldowania powinien zbadać i jednoznacznie wyjaśnić, czy w danej sprawie opuszczenie lokalu miało taki charakter. W ocenie Wojewody dopiero w sytuacji, gdy A.K. nie złoży skutecznie pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania w przypisanym terminie, prawdziwe stanie się założenie, że opuszczenie lokalu nastąpiło w sposób trwały i dobrowolny. Powyższą decyzję Wojewody zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. K.T.. Uzasadniając skargę, tak jak i w uzasadnieniu odwołania podała, iż A.K. dobrowolnie opuścił lokal w listopadzie 2011r. i od tamtego czasu w nim nie przebywa, nie ponosi również żadnych kosztów jego utrzymania. Skarżąca za błędne uznała stanowisko Wojewody, że bezskuteczne złożenie pozwu potwierdzać ma wolę powrotu do spornego lokalu. Wskazała, że A.K. ułożył sobie życie z inną kobietą, zaś w październiku 2012r. skarżąca złożyła pozew o rozwód. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać rozstrzygnięcie zapadłe w danym postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z przepisami prawa materialnego oraz prawa procesowego, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego aktu. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana w omawianym zakresie kontrola zaskarżonej decyzji, z uwagi na stwierdzone naruszenia prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania, uzasadnia uwzględnienie skargi. Przystępując do oceny decyzji Wojewody pod względem jej zgodności z przepisami prawa materialnego wskazać na wstępie należy, iż obowiązek meldunkowy osób przebywających na terenie Rzeczypospolitej Polskiej ustanowiony został przez ustawodawcę w art. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) - zwanej dalej ustawą. Jego zakres, zgodnie z przepisami art. 4 pkt 2 oraz art. 15 ust. 1 ustawy, obejmuje między innymi obowiązek wymeldowania z miejsca pobytu stałego i czasowego przez osoby opuszczające to miejsce na okres przekraczający 3 miesiące. Z uwagi na podstawowy cel ustawy, jakim jest rejestracja faktów objętych ewidencją, ustawodawca przewidział w odniesieniu do osób odstępujących od realizacji własnego obowiązku meldunkowego, możliwość ich wymeldowania. Stosownie bowiem do treści przepisu art. 15 ust. 2 ww. ustawy, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Podzielić należy pogląd utrwalony w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym przesłanka opuszczenia miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to jest dobrowolne i ma trwały charakter (por. wyrok z dnia 23 kwietnia 2001r., sygn. akt V SA 3169/00, Lex nr 50123). Przy czym za aktualne uznać należy stanowisko, zgodnie z którym także przy braku dobrowolności opuszczenia lokalu, zaniechanie podjęcia przez stronę czynności prawnej zmierzającej do odzyskania możliwości w nim zamieszkiwania, stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z dawniej zajmowanego lokalu, skoro obowiązku meldunkowego nie dopełniła (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2008r., sygn. akt II OSK 352/07). Z uwagi na występujące w niniejszej sprawie wątpliwości dotyczące okoliczności towarzyszących opuszczeniu przez A.K. miejsca pobytu stałego, wynikające z rozbieżności w twierdzeniach stron co do przyczyn, powodów jego opuszczenia oraz braku zeznań świadków na tę okoliczność, uznać trzeba, że decydujące znaczenie dla oceny spełnienia przesłanki z przywołanego powyżej przepisu art. 15 ust. 2 ma dokonana przez właściwy organ ocena trwałości opuszczenia lokalu, przez którą należy rozumieć przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym brakiem woli, zamiaru stałego w nim przebywania. Zauważyć przy tym należy, że istnienie takiego zamiaru oceniać należy nie tyle poprzez słowne zapewnienia osoby wobec której prowadzone jest postępowanie w sprawie wymeldowania, lecz poprzez całokształt okoliczności sprawy, w szczególności poprzez podejmowane przez nią prawem przewidziane środki w celu obrony swoich praw do przebywania w lokalu. Środek taki przewidziany został przez ustawodawcę w art. 344 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. - Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), na mocy którego przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie, jak również przeciwko temu, na czyją korzyść naruszenie nastąpiło, przysługuje posiadaczowi roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń. Roszczenie to wygasa, jeśli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia (art. 344 § 2 Kc). Wytoczenie powództwa posesoryjnego suponuje domniemanie, iż dana osoba, korzystając z przysługującego jej środka prawnego stara się powrócić do lokalu, z którego wbrew swojej woli została usunięta. Co prawda w niniejszej sprawie A.K. składając do Sądu Rejonowego dnia [...] września 2012r. pozew o ochronę naruszonego posiadania podjął działania, jednakże okazały się one nieskuteczne, bowiem już przed wydaniem zaskarżonej decyzji Wojewoda powziął wiedzę, że z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych Przewodniczący Wydziału I Cywilnego tegoż Sądu zarządził zwrot powodowi złożonego przez niego pozwu. Nie negując przywoływanego przez Wojewodę dla uzasadnienia wydanej decyzji stanowiska wyrażonego w dotychczasowym orzecznictwie (także tutejszego Sądu), iż dopiero w sytuacji, gdy dana osoba przez ponad rok nie podejmuje kroków prawnych w celu przywrócenia naruszonego posiadania, świadczyć to może o woli opuszczenia przez nią miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej ustawy (por. wyrok z dnia 15 grudnia 2009r., sygn. akt II SA/Go 846/09, z dnia 14 kwietnia 2010r., sygn. akt II SA/Go 18/10) to jednak w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawie uznać należy, że nieuzupełnienie przez A.K. w zakreślonym terminie braków formalnych pozwu o ochronę naruszonego posiadania stanowi wyraz jego rezygnacji z podjęcia środków prawnych zmierzających do odzyskania posiadania, a w konsekwencji braku realnej woli powrotu do lokalu. Zgodzić należy się z poglądem wyrażonym w tej mierze w orzecznictwie, iż wniesienie pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania, zwróconego następnie z uwagi na nieuzupełnienie jego braków formalnych, stanowi działanie iluzoryczne, oznaczające, iż strona pogodziła się z zaistniałym stanem rzeczy i utraciła więź z lokalem (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 15 listopada 2006r., sygn. akt II SA/Sz 809/06, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 marca 2013r., sygn. akt III SA/Gd 725/12). Biorąc powyższe pod uwagę uznać należy, że A.K. na trwałe opuścił miejsce stałego pobytu, a złożone na potrzeby sprawy o wymeldowanie deklaracje chęci powrotu do spornego lokalu w zestawieniu z brakiem realnych działań zmierzających do zamieszkania w nim, uznać należy za pozorne i nie odzwierciedlające rzeczywistych jego zamiarów. W konsekwencji stwierdzić trzeba, że w realiach niniejszej sprawy zaistniały wystarczające podstawy do zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, co czyni nietrafną konstatację organu odwoławczego, który odmowę wymeldowania A.K. uzasadnił przysługującym mu jeszcze czasem na skuteczne złożenie pozwu o ochronę naruszonego ewentualnie posiadania. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z przepisami normującymi postępowanie administracyjne, stwierdzić nadto trzeba, że nie zostały bezspornie wyjaśnione okoliczności istotne dla prawidłowego rozpoznania niniejszej sprawy, bowiem w ocenianym postępowaniu nie zostały usunięte wyłaniające się sprzeczności dotyczące daty opuszczenia przez A.K. lokalu w [...]. Wątpliwości budzi także dokonana przez organ odwoławczy ocena wartości dowodowej zgormadzonych w sprawie materiałów. Wskazać należy, że Wojewoda przyjmując, iż A.K. opuścił miejsce zameldowania w styczniu 2012r. nie wyjaśnił z jakich powodów dał wiarę oświadczeniu A.K., podnoszącemu w złożonych w siedzibie organu I instancji wyjaśnieniach, iż w tejże dacie opuścił sporny lokal, a dlaczego nie uwzględnił złożonych podczas rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu 3 września 2012r. zeznań świadka – W.D., czy też wyjaśnień K.T. wskazujących konsekwentnie, że A.K. wyprowadził się już w listopadzie 2011r. Przypomnieć w tym miejscu wypada, że wartość oświadczeń stron o sprzecznych interesach jest jednakowo niepewna, wobec czego oświadczenie jednej strony nie może przemawiać za bezkrytycznym odrzuceniem oświadczeń strony przeciwnej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 1983r., sygn. akt I SA 806/83). Zaznaczając nadto, iż organ odwoławczy błędnie zakwalifikował wyjaśnienia A.K. złożone dnia 6 września 2012r. jako zeznania strony, wskazać w tym miejscu należy, że ustawodawca w Kodeksie postępowania administracyjnego dokonuje rozróżnienia pomiędzy dowodem z przesłuchania świadków, czy stron, a składaniem przez stronę wyjaśnień, nie traktowanych jako odrębny środek dowodowy, a stanowiących jedynie realizację zasady czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania i przyczyniających się do usystematyzowania zgromadzonego materiału dowodowego (por. Cz. Martysz [w:] G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego – komentarz, tom I, Warszawa 2010, s. 659, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lipca 1997r., sygn. akt SA/Łd 3192/95). Odnosząc się jeszcze do stwierdzonych rozbieżności w składanych przez skarżącą i A.K. wyjaśnieniach podnieść należy, że dążąc do ich usunięcia organ winien był przesłuchać obie strony, bądź skonfrontować je przeprowadzając w tym celu rozprawę administracyjną. Nadto nie sposób także podzielić stanowiska Wojewody, który potwierdzenia przyjętej daty opuszczenia przez A.K. miejsca zameldowania upatruje - poza wyjaśnieniem samego zainteresowanego - w zeznaniach świadków oraz zapisach informacji Straży Miejskiej. Tymczasem, ani zeznania świadków, ani informacja Straży Miejskiej z dnia [...] sierpnia 2012r. nie pozwalają na wysnucie takiego wniosku. Przypomnieć należy, że rolą organu jest każdorazowo, stosownie do art. 77 kpa, wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, w tym także dołożenie starań, by wyciągane wnioski miały odzwierciedlenie w zgromadzonych dowodach. W konkluzji stwierdzić należy, że zaniechanie skonfrontowania wyjaśnień stron, jak i brak uzasadnienia powodów pominięcia dowodu z zeznań świadka – W.D. mogły mieć wpływ na wynik sprawy, jeśli zważy się, iż od przyjętej daty opuszczenia lokalu liczony był następnie przez organ II instancji przysługujący jeszcze A.K. czas do wytoczenia powództwa posesoryjnego. Stwierdzone powyżej nieprawidłowości w ustaleniach stanu faktycznego sprawy doprowadziły niewątpliwie w konsekwencji do wadliwej subsumpcji dokonanych ustaleń pod normę prawa materialnego określoną w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Z przedstawionych powyżej względów należało orzec jak w sentencji, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do art. 152 tejże ustawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Rolą organów przy ponownym rozpoznaniu sprawy z wniosku K.T. będzie, stosownie do dyspozycji art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uwzględnienie oceny prawnej sformułowanej w niniejszym uzasadnieniu. Podkreślić przy tym trzeba, iż wydanie kolejnej decyzji winno być poprzedzone poczynieniem ustaleń dotyczących prawomocności zarządzenia Przewodniczący Wydziału Cywilnego Sądu Rejonowego o zwrocie A.K. pozwu.