II SA/Go 187/12

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. - Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2012 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.Ł. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. [...] w przedmiocie uznania świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2012r. odrzucił skargę M.Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2011 r. [...] w przedmiocie uznania świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane. 22 czerwca 2012 r. wpłynął do sadu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku M.Ł. wskazała, że z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej w Anglii osiąga miesięcznie dochód w wysokości 4.000 zł. M.Ł. podała, że jej mąż otrzymuje rentę w wysokości 1.110 zł oraz wynagrodzenie w kwocie 1.500 zł. 10 sierpnia 2012 r. wpłynęły do sądu dokumenty uzupełniające wniosek o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca przedłożyła między innymi wyciąg z rachunków hakowych, rachunki dotyczące ponoszonych opłat za eksploatację mieszkania (czynsz 741,60 zł) oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - daiej zwanej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika podatkowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04, niepublikowane) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W niniejszej sprawie nie można przyjąć, aby zachodziły okoliczności przemawiające za przyznaniem M.Ł. prawa pomocy w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika Zważyć trzeba, że skarżąca wraz z mężem dysponuje miesięcznie dochodem w wysokości około 6.000 zł. (netto). W orzecznictwie wskazuje się, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Wymaga podkreślenia, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Tytułem przykładu można wymienić osoby bezrobotne, korzystające z pomocy społecznej czy otrzymujące bardzo niskie świadczenia emerytaino-rentowe (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cei z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Skarżąca nie wykazała także nadzwyczajnych okoliczności, które w jednoznaczny sposób świadczyłyby o tym, że nie jest ona w stanie uiścić kosztów postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Za taką okoliczność nie może być uznany fakt uiszczania opłat związanych z eksploatacją mieszkania. Należy dodać, że w przypadku wniesienia skargi kasacyjnej skarżącą obciążałby wpis w wysokości 100 zł (§ 3 w zw. z § 1 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz, U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia.