II SA/Go 197/13

Dnia 16 września 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz po rozpoznaniu w dniu 16 września 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku R.B. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Komendanta Oddziału Straży Granicznej z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wwóz odpadów na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez wymaganego zezwolenia p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 9 maja 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. oddalił skargę R.B. na decyzję Komendanta Oddziału Straży Granicznej z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wwóz odpadów na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej bez wymaganego zezwolenia. Od powyższego wyroku strona wniosła skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący podał, że wychowuje samotnie dwoje małoletnich dzieci, nadto oświadczył, że jest rolnikiem. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 1 sierpnia 2013 r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do podpisania formularza PPF oraz uzupełnienia w terminie 7 dni złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: 1) przedłożenie wyciągów z wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, 2) złożenie oświadczenia o wysokości miesięcznego dochodu, 3) złożenie oświadczenia odnośnie otrzymanych dopłat z tytułu posiadania nieruchomości rolnej (należało przedłożyć decyzję w przedmiocie przyznania dopłat z ostatniego roku), 4) przedłożenie rachunków potwierdzających ponoszone koszty związane z utrzymaniem mieszkania (domu), 5) przedłożenie rachunków potwierdzających ewentualnie ponoszone koszty zakupu leków (leczenia). Dnia 16 sierpnia 2013 r. do sądu wpłynął podpisany przez skarżącego formularz PPF. Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został bowiem uzupełniony zgodnie z wezwaniem. Skarżący podał, iż jego miesięczny dochód wynosi 1.500 zł (netto) oraz przedstawił ponoszone opłaty (energia elektryczna – 300 zł, woda – 100 zł, żywność, odzież, przybory szkolne – 1.100 zł). Nie przedłożono jednak istotnych dokumentów dotyczących sytuacji materialnej skarżącego (wyciągów z rachunków bankowych, rachunków obrazujących ponoszone koszty utrzymania domu). Z nadesłanego formularza PPF nie wynika również czy skarżący otrzymał dopłaty z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Tym samym nie było możliwe dokonanie wszechstronnej analizy sytuacji majątkowej skarżącego. Od postanowienia referendarza sądowego R.B., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł sprzeciw. Pełnomocnik podał w nim, że treść wniosku nie budzi wątpliwości co do stanu majątkowego strony, bowiem zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego Wydziału Cywilnego skarżącemu powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dwójką małoletnich dzieci. Odnosząc się zaś do bieżących wydatków, są one na poziomie wskazanym we wniosku, zaś przy przeciętnym gospodarowaniu finansami nie są to wydatki wygórowane. Brak jest jednak jakichkolwiek rachunków dokumentujących te wydatki, gdyż nie były one zachowywane. Skarżący nie jest również w posiadaniu dokumentów, które musiałby przedłożyć w wyznaczonym terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony. Zgodnie z art. art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu środek ten został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis art. 246 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc ta ma służyć najuboższym, jej celem jest zapobieganie sytuacjom, w których rzeczywisty brak wystarczających środków finansowych uniemożliwiłby stronie skorzystanie z jej prawa do weryfikacji legalności orzeczenia organu administracji publicznej przez niezawisły sąd, ewentualnie do wniesienia środka zaskarżenia od orzeczenia sądu administracyjnego pierwszej instancji. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa każdorazowo na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści cytowanego powyżej art. 246 § 1 p.p.s.a. W orzecznictwie przyjmuje się, iż strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że mimo poczynienia wszelkich możliwych oszczędności i ograniczenia wydatków do niezbędnych nie może zgromadzić środków na poniesienie chociaż części kosztów postępowania (postanowienie z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 80/09, LEX nr 550323). Nie można również tracić z pola widzenia faktu, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP, dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. Sąd nie miał podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W nadesłanym formularzu PPF skarżący zadeklarował miesięczne dochody w wysokości 1.500 zł netto oraz wydatki: energia elektryczna – 300 zł, woda – 100 zł, żywność, odzież, przybory szkolne – 1.100 zł. Nie nadesłał jednak jakichkolwiek dokumentów na potwierdzenie swojej sytuacji materialnej ani na wysokość ponoszonych wydatków. W konsekwencji brak jest możliwości dokonania analizy sytuacji majątkowej skarżącego oraz oceny, czy uzasadnia ona zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Odnosząc się do zawartej w treści sprzeciwu argumentacji o nieposiadaniu rachunków potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków oraz innych dokumentów obrazujących sytuację majątkową skarżącego (w tym również potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów) należy zwrócić uwagę, że wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie dokumentów wskazanych na wstępie uzasadnienia zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 6 sierpnia 2013 r. Sprzeciw od postanowienia referendarza został natomiast wniesiony dnia 30 sierpnia 2013 r., a więc po upływie niemal miesiąca od dnia doręczenia wezwania. Strona miała zatem wystarczająco wiele czasu, aby zgromadzić i przesłać do Sądu wraz ze sprzeciwem lub kilka dni po przesłaniu sprzeciwu nie tylko rachunki na potwierdzenie miesięcznych wydatków (przynajmniej za wodę, prąd, gaz, paliwo do pojazdów itp.) ale również zwrócić się do właściwych urzędów o dokumenty potwierdzające wysokość uzyskiwanych dochodów (np. decyzji w przedmiocie przyznania dopłat do gruntów rolnych z ostatniego roku, dowodów sprzedaży produktów rolnych wyprodukowanych w gospodarstwie itp.). O ile jednak brak jest podstaw do zakwestionowania wiarygodności oświadczenia strony w zakresie ponoszonych miesięcznych wydatków, bowiem powszechnie wiadomym jest, że w kilkuosobowej rodzinie kształtują się one na takim właśnie lub porównywalnym poziomie, o tyle brak jest możliwości przyznania stronie zwolnienia od kosztów sądowych w sytuacji, gdy nie udokumentowała ona w jakikolwiek sposób swoich dochodów, mimo iż jak wyżej wskazano, miała na to wystarczająco wiele czasu. Z uwagi na to, że R.B. nie wykazał, że zachodzi ustawowa przesłanka o której mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., dlatego na podstawie powyższego przepisu orzeczono jak w sentencji postanowienia.