II SA/Go 2/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Rogalski Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) Asesor WSA Kamila Karwatowicz Protokolant st. sekr. sąd. Danuta Chorabik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2025 r. sprawy ze skargi B. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany imienia i nazwiska I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim na rzecz radcy prawnego K. C. wynagrodzenie w kwocie [...] zł ([...] złotych) powiększone o należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2024 r., wydaną na podstawie art. 9 ust. 1, art. 4 ust. 1 w zw. z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1988) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1060 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572, dalej k.p.a.), Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w [...] po rozpatrzeniu wniosku B. L. z dnia [...] czerwca 2024 r., odmówił wnioskującej zmiany imienia "B. A." na imię "B.", nazwiska noszonego "L." na nazwisko "B. B." i nazwiska rodowego "B." na nazwisko rodowe "B. B.". W uzasadnieniu decyzji organ w pierwszej kolejności przywołał dyspozycję art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska, na mocy którego ich zmiany można dokonać wyłączenie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany: 1) imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka; 2) na imię lub nazwisko używane; 3) na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione; 4) na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada. W dalszej kolejności Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego przytoczył argumentację wniosku, w którym B. L. wyjaśniła, iż zmiana nazwiska z B. na B. dokonana została przez ojca wnioskującej, gdy ta była dzieckiem, jednakże kierując się szacunkiem do rodu, jak i powołując się na traumatyczne przeżycia "chce zmienić nazwę i wrócić do Rodu B. B." i "nazwy nadanej przez tatę E.". Oświadczyła, że jej małżeństwo zostało rozwiązane w 2014 roku, a decyzja o zmianie imienia i nazwiska jest świadoma i przemyślana. W piśmie z dnia [...] lipca 2024r. dodała, że zmiana imienia jest ściśle związana z wnioskiem o zmianę nazwiska, albowiem mając długie nazwisko chce mieć jedno imię, zwłaszcza, iż drugiego nie używa. Zaznaczyła, że chce nosić nazwisko B. B. z odstępem i bez łącznika "bo to nie jest nazwisko wynikające z połączenia nazwisk rodowych z nazwiskiem przybranym np. po ślubie". Kierownik zaznaczył, iż w przedstawionej na wniosek tego organu w piśmie z dnia [...] sierpnia 2024 r. (data wpływu) opinii Rady Języka Polskiego przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk, Rada jako niepoprawny wskazała zapis bez łącznika nazwiska dwuczłonowego kobiety mającego powstać z nazwiska, które kobieta nosiła po urodzeniu (a które następnie zostało zmienione na skutek administracyjnej zmiany nazwiska ojca rozciągającego się na małoletnie dziecko) z nazwiskiem na które nastąpiła zmiana. W piśmie podkreślono, że pisownię nazwisk dwuczłonowych kodyfikuje zasada mówiąca o konieczności stosowania łącznika: [185] 49, a urząd stanu cywilnego ma obowiązek przestrzegania normy ortograficznej oraz sporządzania dokumentów z należytą starannością. Także w opinii Poradni Językowej Uniwersytetu [...] wskazano, że zgodnie z zasadą ortograficzną dotyczącą pisowni nazwisk złożonych, nazwiska złożone z dwóch członów równorzędnych zapisujemy z łącznikiem bez spacji. Konieczność stosowania łącznika w pisowni nazwisk, w których oba człony są względem siebie równorzędne potwierdziły nadto opinie Poradni Językowej Uniwersytetu [...] i Poradni Językowej Uniwersytetu [...]. Na powyższe wskazują także zasady ortograficzne dotyczące pisowni nazwisk złożonych zawarte w Słowniku Języka Polskiego PWN oraz w Słowniku Ortograficznym Współczesnego Języka Polskiego z poradnikiem. W oparciu o zgromadzoną w sprawie dokumentację organ nie dostrzegł okoliczności, dowodów ani przesłanek warunkujących wydanie pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Wnioskodawczyni wskazała element czysto subiektywny, jakim jest żądany zapis nazwiska (bez łącznika) odbiegający od powszechnie obowiązującej normy i niezgodny z zasadami pisowni polskiej. Poddała również w wątpliwość słuszność decyzji z 1971 roku o zmianie nazwiska z B. na B. Organ zauważył, że w zaprezentowanej argumentacji szczególnie widoczny jest element o charakterze subiektywnym, podkreślający przynależność do rodu B. i B. Przejawia się to "w głębokiej i stale podkreślanej tezie oraz potrzebie manifestacji i uwidocznienia tego faktu zarówno na gruncie prywatnym jak i instytucjonalnym" w ściśle określonym zapisie tj. bez dywizu. Kierownik podkreślił końcowo, że sama chęć posiadania nazwiska dwuczłonowego, obrazującego ród z którego pochodzi wnioskodawca nie świadczy o istnieniu okoliczności szczególnej, nadzwyczajnej w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska, która uzasadniałaby wydanie decyzji zgodnie z żądaniem strony. Pismem z dnia [...] września 2024 r. B. L. wniosła odwołanie od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia [...] czerwca 2024 r., w którym zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska, a także art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Zwracając uwagę na ograniczenie się przez Kierownika do omówienia pisowni nazwisk dwuczłonowych, odwołująca się podniosła, iż organ ten zaniechał przedstawienia argumentacji dotyczącej odmowy zmiany imienia i nazwiska rodowego. Podkreśliła, iż zmiana nazwiska z nazwiska byłego męża na nazwiska rodowe jest dla niej istotna, gdyż pozwoli jej odciąć się od bolesnych wspomnień. Powołała się na wyjątki od wskazanych w uzasadnieniu decyzji zasad ortograficznych odnoszące się do zapisu (bez łącznika) składających się z dwóch członów nazwisk góralskich, "oznaczających nazwy rodów z których pochodzą". Podnosząc powyższe B. L. wniosła o uchylenie decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia [...] czerwca 2024 r. i przekazanie sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy w zgodzie z jej wnioskiem. W rezultacie rozpoznania wniesionego przez B. L. odwołania Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] października 2024 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska, decyzję organu I instancji utrzymał w mocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy - odnosząc się do wniosku w części dotyczącej zmiany imienia - wskazał, że przedstawione przez stronę powody nie stanowią "ważnych powodów" w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska. W ocenie organu II instancji powołanie się przez wnioskującą na okoliczność nieużywania drugiego imienia nie może zostać uznana za dostateczną dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Wojewoda [...] podkreślił, że zmiana ta wiąże się z obowiązkiem zawiadomienia przez organ jej dokonujący, poza urzędem stanu cywilnego, także urzędu skarbowego, policji, wojskowej komendy uzupełnień, organów ewidencji ludności oraz Krajowego Rejestru Karnego. Zakres tego obowiązku potwierdza znaczenie i rolę jaką w zorganizowanej społeczności przypisuje się imieniu, które pełni funkcję identyfikacji człowieka, ważną nie tylko dla niego samego, ale także dla innych osób i dobra publicznego. W interesie społecznym jest więc, aby zmiana imienia następowała wyłącznie w przypadku spełnienia ustawowej przesłanki ważnych powodów w rozumieniu art. 4 ust. 1 ww. ustawy. W odniesieniu do wniosku o zmianę nazwiska Wojewoda [...] podkreślił, że stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 931 ze zm.) wszystkie organy władzy publicznej oraz instytucje i organizacje uczestniczące w życiu publicznym są obowiązane do ochrony języka polskiego, polegającej m.in. na dbaniu o jego poprawne używanie. Zgodnie z art. 12 ww. ustawy Rada Języka Polskiego jest instytucją opiniodawczo-doradczą w sprawach używania języka polskiego i jej opinii, o czym stanowi art. 14 tej ustawy, może zasięgnąć każdy organ, o którym mowa w art. 4, w wypadku wystąpienia w toku czynności urzędowych istotnych wątpliwości dotyczących użycia języka polskiego. Zdaniem organu odwoławczego forma nazwiska jaką wskazała B. L. uzasadniała wystąpienie do Rady Języka Polskiego o udzielenie opinii co do jej prawidłowości w świetle zasad języka polskiego. Na podstawie uzyskanego stanowiska trafnie Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w [...] ocenił, że proponowana przez stronę forma zapisu nazwiska "B. B." - jako nieznajdująca uzasadnienia w zasadach dotyczących tworzenia nazwisk w języku polskim - jest niedopuszczalna. Wojewoda [...] zauważył końcowo, że wskazane przez B. L. powody ubiegania się o zmianę nazwiska są wystarczające do dokonania zmiany na nazwisko w innej formie, niż wskazane nazwisko "B. B.". Pismem z dnia [...] grudnia 2024 r. B. L. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję organu odwoławczego, w której zarzuciła skarżonej decyzji naruszenie art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska oraz art. 8, art. 11, art. 15, art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 7 i art. 107 § 3 k.p.a Przedstawiając w uzasadnieniu skargi argumentację zbieżną ze sformułowaną uprzednio w uzasadnieniu odwołania od decyzji organu I instancji, skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Odpowiadając na skargę Wojewoda [...], podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie. W piśmie z dnia [...] lutego 2025 r. pełnomocnik skarżącej, zaznaczając m.in. iż ustawa o zmianie imienia i nazwiska nie wprowadza szczegółowych kryteriów zapisu nazwisk dwuczłonowych, stanowiąc jedynie, że nazwisko nie może składać się z więcej niż dwóch członów, podtrzymał w całości skargę z dnia [...] grudnia 2024 r., także w zakresie możliwości zastosowania wyjątku w zapisie wnioskowanego przez B. L. nazwiska. Jednocześnie wniósł o zasądzenie kosztów reprezentacji pełnomocnika z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1988). Zgodnie z art. 4 ust. 1 wskazanej ustawy, zmiany imienia lub nazwiska można dokonać z wyłącznie ważnych powodów, w szczególności, gdy dotyczą zmiany: 1) imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka, 2) na imię lub nazwisko używane, 3) na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione, 4) na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada. Zgodnie natomiast z art. 6 tej ustawy po zmianie nazwiska, z zastrzeżeniem art. 4 ust. 1 pkt 4, nazwisko nie może składać się z więcej niż dwóch członów (ust. 1), a po zmianie imienia można mieć najwyżej dwa imiona (ust. 2). Przepis art. 6 należy stosować w ścisłym związku z art. 4, bowiem właściwy organ powinien rozpatrując sprawę i wydając decyzję administracyjną ustalić, czy występują "ważne względy" uzasadniające zmianę nazwiska lub imienia na dwuczłonowe i odwrotnie. Jak wynika z treści wniosku, odwołania, a także skargi, istota żądania skarżącej sprowadza się do zmiany nazwiska, przy czym skarżąca stanowczo domaga się by po zmianie brzmiało ono "B. B." bez łącznika. Pochodną zmiany nazwiska (jego wydłużenia) miałaby być wnioskowana zmiana imienia polegająca na jego skróceniu, przez usunięcie drugiego imienia, nieużywanego faktycznie przez skarżącą. Wobec tak sformułowanego wniosku i wobec wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że powody ubiegania się o zmianę nazwiska są wystarczające do dokonania zmiany na nazwisko w innej formie, niż wskazane nazwisko "B. B.", istota sporu, na obecnym etapie postępowania, koncentruje się na dopuszczalności pisowni nazwiska po zmianie "B. B." bez łącznika. W związku powyższym wskazać należy, że cytowany art. 6 ustawy o zmianie imienia i nazwiska wprowadza zasadę, że po zmianie nie można mieć dwóch nazwisk, lecz jedno, składające się z nie więcej niż dwóch członów, a po zmianie imienia można mieć najwyżej dwa imiona. Należy zauważyć, że ograniczenia odnoszące się do członów nazwiska wynikają z również przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Stosownie do art. 25 § 2 zd. drugie K.r.o. nazwisko utworzone w wyniku połączenia dotychczasowego nazwiska jednego z małżonków z dotychczasowym nazwiskiem drugiego z małżonków nie może składać się z więcej niż dwóch członów. Analogiczne ograniczenie dotyczy, w myśl art. 88 K.r.o., nazwiska dziecka utworzonego z połączenia nazwiska matki z nazwiskiem ojca. Zgodnie z zasadami języka polskiego człony wchodzące w skład nazwiska winny być połączone dywizem (łącznikiem). Takie stanowisko odnośnie do pisowni nazwisk dwuczłonowych jest ugruntowane w doktrynie i orzecznictwie (por. A. Nodżak, Ustawa o zmianie imienia i nazwiska. Komentarz, Warszawa 2021, el LEX, kom. do art. 6 i powołana tam literatura i orzecznictwo), a także zostało potwierdzone w znajdujących się w aktach sprawy opiniach Rady Języka Polskiego przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk z dnia [...] sierpnia 2024 r. oraz Poradni Językowej Uniwersytetu Warszawskiego z dnia [...] lipca 2024 r. Podkreślenia wymaga, że nazwisko dwuczłonowe jest zawsze jednym nazwiskiem, a nie sumą dwóch nazwisk. Konsekwencją tego jest pisownia takiego nazwiska z dywizem (łącznikiem). Nazwisko dwuczłonowe zapisane bez łącznika oznaczałoby posiadanie dwóch różnych nazwisk. Odmienna zasada dotyczy natomiast imion, które należy pisać oddzielnie, bez użycia jakichkolwiek znaków interpunkcyjnych, w szczególności zaś łącznika, gdyż imiona pisane z łącznikiem sugerowałyby, że mamy do czynienia z jednym imieniem. Konsekwencją uregulowania zawartego w art. 6 ustawy o zmianie imienia i nazwiska jest zakaz uwzględniania wniosków zawierających żądanie zmiany imienia na więcej niż dwa imiona oraz nazwiska na więcej niż jedno nazwisko, co najwyżej dwuczłonowe. Kierownik USC powinien w przypadku takiego wniosku wydać decyzję odmowną, choćby nawet istniały ważne powody uzasadniające zmianę. Kierownik USC może bowiem uwzględnić wniosek jedynie w całości, a alternatywą jest zawsze decyzja odmowna, gdyż nazwisko w jakikolwiek sposób zmodyfikowane w stosunku do wnioskowanego przez stronę stanowiłoby już inne nazwisko. Mimo zatem, że ani w uzasadnieniu skarżonej decyzji, ani też w uzasadnieniu decyzji Kierownika USC, nie powołano art. 6 ustawy o zmianie imienia i nazwiska, to z uwagi na wynikającą z tego przepisu zasadę, że w wyniku zmiany można mieć tylko jedno nazwisko, wniosek skarżącej o zmianę nazwiska, w istocie na dwa nazwiska, nie mógł być uwzględniony. Konsekwencją nieuwzględnienia wniosku skarżącej o zmianę nazwiska musiała być odmowa zmiany imienia, albowiem ważną przyczyną uzasadniającą wnioskowaną zmianę imienia miało być jego skrócenie wobec wydłużenia nazwiska. Zdaniem Sądu postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji zostało przeprowadzone w sposób odpowiadający wymogom określonym w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności nie doszło do zarzucanego w skardze naruszenia art. 8, art. 11, art. 15, art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 7. Wydanie kontrolowanej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji zostało bowiem poprzedzone wyczerpującym postępowaniem wyjaśniającym, w którym zgromadzono wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia materiał dowodowy. W ocenie Sądu nie było potrzeby uzupełniania tego materiału, a stan faktyczny sprawy w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia został ustalony prawidłowo. Niewątpliwie uchybieniem było sygnalizowane już niepowołanie jako podstawy wydanych w sprawie decyzji art. 6 ustawy o zmianie imienia i nazwiska. Uchybienie to nie mogło mieć jednak istotnego wpływu na wynik sprawy, albowiem jak to wyżej wykazano, rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji nie mogłoby być inne, decyzja ta w ostatecznym wyniku odpowiada prawu, a jej częściowo błędne uzasadnienie zostaje zastąpione wiążącymi motywami niniejszego wyroku. Podkreślenia wymaga, że Sąd nie stwierdził braku istnienia ważnych powodów uzasadniających zmianę nazwiska skarżącej, a jedynie niezgodność z prawem wnioskowanego przez nią zapisu nowego nazwiska (właściwie dwóch nazwisk). W związku z tym skarżąca ma swobodę wyboru, czy ponowić wniosek w formie zgodnej z obowiązującym prawem, czy też w ogóle zrezygnować z żądanej zmiany, skoro nie może ona przybrać w całości oczekiwanego przez nią rezultatu. Mając na powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Na podstawie art. 250 p.p.s.a. przyznano pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenie tytułem nieopłaconej pomocy prawnej, którego wysokość ustalono na podstawie § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2024 r. poz. 764)