II SA/Go 200/12

Dnia 16 maja 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2012 r. sprawy ze skargi A.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] lutego 2012r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania A.D., utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] wydana z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Zastępcę Dyrektora Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup opału. W uzasadnieniu organ wskazał następujący stan sprawy i motywy rozstrzygnięcia. 7 listopada 2011r. A.D. zwrócił się do organu I instancji z wnioskiem o przyznanie pomocy pieniężnej na zakup opału. Po rozpoznaniu wniosku strony Zastępca Dyrektora CPRiPS decyzją z dnia [...].11.2011r. nr [...] odmówił przyznania zasiłku celowego na zakup opału. A.D. w ustawowym terminie złożył odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że została ona wydana z powodu zemsty ze strony CPRiPS. Pan A.D. wnosi o zmianę pracowników socjalnych, którzy jego zdaniem prowadząc wywiad kierują się nienawiścią. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując sprawę na skutek odwołania wskazało normy prawne regulujące kwestie zakres i trybu przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w tym przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego celem ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o pomoc. Kolegium stwierdziło, że w rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji zgodnie z przedstawionymi wymogami dokonał ustaleń co do stanu faktycznego oraz jego oceny. Decyzja organu pomocy społecznej została wydana bowiem po przeprowadzeniu w dniu [...].11.2011r. aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz ustaleniu aktualnej sytuacji życiowej wnioskodawcy. W ocenie tut. Kolegium organ I instancji prawidłowo wyliczył łączny dochód w rodzinie w wysokości 1446,01 zł, ustalając, że w skład tej kwoty wchodzi emerytura wnioskodawcy w wysokości 752,39, renta socjalna żony wnioskodawcy w wysokości 540,62 oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł. Łączny dochód wynosi zatem 1446,01 zł miesięcznie i przekracza kwotę 702,00 zł, która stanowi kryterium dochodowe ustalone zgodnie z art. 8 ust. l ustawy o pomocy społecznej. Tut. Kolegium podziela także pogląd wyrażony przez organ I instancji w sprawie braku przesłanek do udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego specjalnego z uwagi na fakt, że nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek. Zgodnie bowiem z art. 41 pkt 1 w związku z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, zakres stosowania zasiłku celowego specjalnego jest bardzo ograniczony w stosunku do innych świadczeń pomocy społecznej. Zasadność przyznania bądź odmowy przyznania tego świadczenia, w bezpośredni sposób zależy nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby w ogólności - mogą zostać zaspokojone z własnych środków wnioskodawcy, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia pomimo przekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 stycznia 2006 r. wyraził pogląd, że przepis art. 41 pkt l ustawy o pomocy społecznej w sposób nie mogący budzić wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Może on być przyznany "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe, (wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2006 r. sygn. akt I OSK 777/05, LEX nr 194414). Organ odwoławczy wywiódł, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżący ponosi miesięcznie stałe wydatki w kwocie 633,04 zł (czynsz mieszkaniowy w wysokości 136,79 zł, energia elektryczna w wysokości 37 zł, gaz w wysokości 37,65 zł, zajęcia komornicze w wysokości 371,42 zł, spłata kredytu wysokości 50 zł), zatem pozostaje mu kwota w wysokości 812,97 zł na zaspokojenie innych potrzeb. Z aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżący ponosi opłaty bankowe w wysokości ok. 50 zł, tym samym należy uznać, że jego sytuacja materialna pozwala na zaciąganie kredytów bankowych, a dochód rodziny skarżącego w wysokości 1446,01 zł, co prawda nie pozwala na wysoki poziom życia, ale jest dochodem stabilnym. W ocenie tut. Kolegium skarżący posiada zdolność do zaspokojenia potrzeb bytowych z uzyskiwanych dochodów. Nie występują także okoliczności kwalifikujące się jako "szczególnie uzasadniony przypadek" np. wysokie kosztów leczenia, utrata dochodu. Sytuacja materialno-bytowa jest stabilna, nie doszło również do zdarzenia, które w sposób znaczący obciążyłoby posiadany budżet domowy. Kolegium zważyło jednocześnie, że sytuacja zdrowotna rodziny wnioskodawcy jest bezsprzecznie trudna. Skarżący posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, żona skarżącego również posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe. Niewątpliwie trudności ze zdrowiem stanowią szczególną uciążliwość w bytowaniu, natomiast nie stanowią szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wymagającego doraźnej pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego. Organ zwrócił uwagę, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny i ma na celu pomoc w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej beneficjenta. Z materiału aktowego sprawy i z oświadczenia skarżącego wynika, że jej sytuacja życiowa jest niewątpliwie trudna, ale jest unormowana i w zasadzie niezmienna w czasie. W ocenie organu spłata przez A.D. rat kredytów świadczy o tym, że skarżący w sposób racjonalny gospodaruje środkami znajdującymi się w jego dyspozycji. Co więcej Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji, iż spłata zadłużeń wskutek wykupienia na własność mieszkania i wykonania częściowego remontu nie może być w niniejszej sprawie uznana za niezbędną potrzebę życiową. Z tych powodów organ odwoławczy stwierdził, iż odmowa przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup opału jest zasadna. A.D. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zakwestionował zarówno powyższa decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2012 r., jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Podnosząc zarzuty podobne jak w odwołaniu stwierdził, że decyzje wydane w jego sprawie są kłamliwe, a wyliczenia dokonane przez pracownika socjalnego śmieszne. Skarżący podniósł, iż stan jego zadłużeń jest tak wysoki, że brakuje mu środków na leki oraz na życie, z kolei gdy przeznaczy środki na zaspokojenie powyższych potrzeb – zabraknie ich na spłatę zobowiązań wobec banków. W ocenie skarżącego, świadczenie z pomocy społecznej w postaci specjalnego zasiłku celowego należy mu się, bowiem pozostaje on w trudnej sytuacji. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 3 kwietnia 2012 r., na wniosek skarżącego, przyznane zostało prawo pomoc w zakresie ustanowienia adwokata. Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej wyznaczył skarżącemu pełnomocnika w osobie adwokata S.D. (pismo z dnia [...] kwietnia 2012 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r. poz. 270, dalej "P.p.s.a.") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji z dnia [...] lutego 2012 r. oraz poprzedzającego jej wydanie postępowania dotyczącego przyznania świadczeń z zakresu pomocy społecznej, Sąd podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez organy obu instancji przyjmując je za własne oraz czyniąc podstawą poniższych rozważań. Wnioskiem z dnia [...] listopada 2011 r. A.D. zwrócił się do organu pomocy społecznej o pomoc pieniężną na zakup węgla. Z protokołu przeprowadzonej aktualizacji wywiadu środowiskowego dla osób korzystających ze świadczeń z pomocy społecznej z dnia [...] listopada 2011 r. przez pracownika organu I instancji ze stroną wynika, że łączna wysokość miesięcznego dochodu dwuosobowej rodziny skarżącego wynosi 1446,01 zł (tj. 540,62 z tytułu renty socjalnej żony, 752,39 emerytura skarżącego, 153,00 zasiłek pielęgnacyjny). Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn.zm.), pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Uprawnienia wynikające z przepisów ups mają charakter subsydiarny, co oznacza, że uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej (wyrok NSA z dnia 04.11.2008 r., sygn. akt I OSK 1910/07, lex nr 569575). Podstawową przesłanką przyznania świadczenia z pomocy społecznej jest osiąganie dochodu nie przekraczającego kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszoną o kwoty pieniężne wskazane w art. 8 ust. 3 ww. ustawy. Zarówno w dniu rozpoznawania podania skarżącego przez organy obu instancji, jak i obecnie kryterium dochodowe stosownie do §1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. Nr 127, poz. 1055 ze zm.) wynosi 351,00 zł dla osoby w rodzinie. Organy obu instancji trafnie uznały, że rodzina skarżącego nie spełnia powyższego kryterium, dokonując w tym zakresie wykładni poszczególnych ustępów art. 8 ww. ustawy oraz obliczenia dochodów osiąganych miesięcznie przez skarżącego żonę, z którą pozostaje w jednym gospodarstwie rodzinnym. Dochód rodziny skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w październiku 2011 r. był wyższy od kwoty 702,00 zł (powstałej z pomnożenia liczby członków rodziny przez kwotę 351,00 zł) i wyniósł 1446,01 zł, co w przeliczeniu na jedną osobę w rodzinie dało 723,00 zł. Zgodnie z przepisem art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. Taką potrzebę stanowi miedzy innymi pokrycie w całości lub części kosztów zakupu opału. Po myśli jednak art. 8 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy prawo do świadczeń z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem wskazanych wyjątków, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza ustawowego kryterium – przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Organ pierwszej instancji stwierdził, iż w rodzinie skarżącego występują okoliczności określone w art. 7 pkt 5 i 6 to jest niepełnosprawność, długotrwała choroba, jednakże rodzina nie spełnia ustawowego kryterium dochodowego. Z tego powodu przyznanie zasiłku celowego na zakup opału było niedopuszczalne i nieuzasadnione. Nie znajdując podstaw do przyznania skarżącemu zasiłku celowego w sposób prawidłowy organy obydwu instancji rozważyły z urzędu możliwość przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, o którym stanowi art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Ta forma pomocy stanowi bowiem jedna z form niezależnych od kryterium dochodowego rodziny wnioskodawcy. Może on zostać przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Jego uznaniowy charakter powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną (wyrok NSA z dnia 11.02.2011 r., sygn. akt I OSK 1789/10, lex nr 950874). Szczególne przypadki muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnianiu kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 ww. ustawy. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe. Organ administracji winien wnikliwie ustalić sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową strony, w tym faktyczny dochód miesięczny, wydatki strony związane z jej utrzymaniem - z uwzględnieniem stanu zdrowia strony (członków jej rodziny) i kosztów ponoszonych na mieszkanie (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 04.11.2009 r., sygn. akt IV SA/Po 470/09, Lex nr 589416). Organy zasadnie stwierdziły, że w odniesieniu do skarżącego nie zachodzi tego rodzaju sytuacja przemawiająca za przyznaniem zasiłku o charakterze specjalnym. Charakteru takiego nie miał wniosek o pokrycie kosztów zakupu opału. Organ odwoławczy prawidłowo ustalił, iż prowadzący wspólne gospodarstwo domowe skarżący wraz z małżonką, na podstawie przedstawionych podczas wywiadu środowiskowego rachunków, zobowiązani są do wniesienia opłaty za czynsz w wysokości 136,97 zł miesięcznie, należności za energię elektryczną w wysokość 37 zł miesięcznie, należności za gaz w wysokości 37,65 zł miesięcznie. Pozostałe wydatki rodziny wynoszą 421, 42 zł (zajęcia komornicze 371,42 zł, spłata kredytu w wysokości 50,00 zł). Skoro dochód dwuosobowej rodziny skarżącego wynosi 1446,01 zł, co wskazano wyżej, to po odjęciu wydatków w wysokości 633,04 zł pozostaje rodzinie jeszcze kwota 812,97 zł. Powyższe wydatki przy jednoczesnym uwzględnieniu dochodu rodziny wskazują, co słusznie podkreśliły organy I i II instancji iż rodzina posiada zdolność do zaspokajania podstawowych potrzeb bytowych. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że A.D., kwestionując wysokość miesięcznych wydatków ustalonych w aktualizacji wywiadu środowiskowego nie przedłożył dowodów, które pozwoliłyby na ocenę, iż ustalenia organów w tym zakresie są błędne. Dodatkowo wskazać należy, iż wbrew oczekiwaniu skarżącego środki publiczne przeznaczone na pomoc społeczna nie maja służyć umożliwienia skarżącemu spłaty jego komercyjnych zobowiązań (tym kredytów bankowych), a jedynie pomocy w zaspokojeniu podstawowych potrzeb bytowych. Sąd podziela ocenę Kolegium, że nie wystąpiły w sprawie sytuacje nadzwyczajne, możliwe do zakwalifikowania jako "szczególnie uzasadniony przypadek", np. wysokie koszty leczenia, utrata dochodu. Sytuacja materialno-bytowa skarżącego i jego rodziny, aczkolwiek trudna jest stabilna, nie doszło do zdarzenia, które w sposób znaczący obciążyłoby budżet domowy. Resumując, organy obu instancji w sposób prawidłowy ustaliły stan faktyczny oraz prawny sprawy odmawiając przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia z pomocy społecznej. Decyzje organów orzekających w niniejszej sprawie zostały wydane po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu okoliczności danej sprawy oraz zawierają szczegółowo i prawidłowo umotywowane uzasadnienie, spełniające wymogi art. 107 § 3 K.p.a.. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.