II SA/Go 205/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Asesor WSA Jarosław Piątek (spr.) Protokolant referent stażysta Krzysztof Frączek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi A.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...] r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Burmistrza, Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, działając na podstawie art. 1, art. 2, art. 3, art. 17c, art. 20, art. 27 ust. 5, art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.) odmówił A.N. prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko A.N., ur. [...] r. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że dnia 29 września 2016 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynął wniosek A.N. o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na syna A.N.. Organ ustalił, że na podstawie decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] przyznano A.N. świadczenie pielęgnacyjne na syna K.N.. Organ wskazał, że A.N. spełnia warunki określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych do przyznania świadczenia rodzicielskiego. Skarżąca ani ojciec dziecka, nie otrzymują zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego. Wnioskodawczyni oświadczyła również, że dziecko nie zostało umieszczone w pieczy zastępczej, jak również sprawuje i nie zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki. Zdaniem organu I instancji ustawodawca w art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wyeliminował dublowanie uprawnień, a więc w przypadku zbiegu prawa do świadczenia rodzicielskiego ze świadczeniem pielęgnacyjnym, przysługuje jedno z tych świadczeń. W związku z tym, że strona ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na syna K.N. i do dnia 28 listopada 2016 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej nie wpłynęła rezygnacja z pobierania powyższego świadczenia, organ postanowił odmówić prawa do świadczenia rodzicielskiego. Od przedmiotowej decyzji w ustawowym terminie złożyła odwołanie A.N.. Skarżąca podniosła, że jedno ze świadczeń pobiera na niepełnosprawnego syna K., a drugie na syna A., nad którym również sprawuje osobistą opiekę. Zdaniem skarżącej przysługują jej dwa świadczenia, tj. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem K.N., i świadczenie rodzicielskie na syna A.N., które powinno zostać przyznane na okres 52 tygodni licząc od dnia [...] sierpnia 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że A.N., spełnia wszystkie przesłanki zawarte w art. 17c ust. 9 i art. 24 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie organu odwoławczego skarżąca wnioskując o świadczenie rodzicielskie na syna A.N. nie spełniła warunku zawartego w przepisie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych – zbieg praw do świadczeń. Organ stwierdził, że w świetle regulacji ustawowej zawartej w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych nastąpił zbieg praw do świadczeń, co obliguje odwołującą do wyboru tylko jednego świadczenia – na syna K. lub syna – A., tym samym uniemożliwia przyznanie obu świadczeń zgodnie z treścią przepisu art. 27 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tych względów Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. A.N. podniosła, że organy dokonały błędnej interpretacji art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem skarżącej wskazany przepis dotyczy sytuacji, gdy określona osoba jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego i do świadczenia rodzicielskiego z tytułu opieki nad tym samym dzieckiem. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. 2016, poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.). Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały podjęte z naruszeniem przepisu prawa materialnego tj. art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm. – dalej zwanej u.ś.r.), które miało istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie kwestię sporną pomiędzy stronami stanowiła wykładnia (interpretacja) art. 27 ust 5 u.ś.r. Organy administracji stanęły na stanowisku, że w ustalonym stanie faktycznym doszło do zbiegu uprawnień do świadczeń tj. świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego w rozumieniu art. 27 ust. 5 u.ś.r. Zgodnie z art. 17c ust. 1 pkt 1 u.ś.r. świadczenie rodzicielskie przysługuje matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2, który enumeratywnie wymienia przypadki, w których świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka. W art. 17c ust. 3 u.ś.r. zostały określone okresy przysługiwania świadczenia rodzicielskiego, które w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie, wynosi 52 tygodnie. W myśl art. 17c ust. 4 pkt 1 u.ś.r. w przypadku matki dziecka świadczenie rodzicielskie przysługuje od dnia porodu w wysokości 1.000 zł miesięcznie (z uwzględnieniem ust. 5 i 6). Zgodnie z kolei z art. 17c ust. 8 pkt 1 i 2 u.ś.r., osobie uprawnionej do świadczenia rodzicielskiego przysługuje w tym samym czasie jedno świadczenie rodzicielskie bez względu na liczbę wychowywanych dzieci oraz jedno świadczenie rodzicielskie w związku z wychowywaniem tego samego dziecka. Należy wskazać, że w art. 17c ust. 9 u.ś.r. ustawodawca przewidział sytuacje w których świadczenie rodzicielskie nie przysługuje. Zgodnie z tym przepisem świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli: 1) co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego; 2) dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej - w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 4; 3) osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki; 4) w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 5) osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W przytoczonym przepisie ustawodawca wskazał zamknięty katalog negatywnych przesłanek, których zaistnienie wyklucza przyznanie świadczenia rodzicielskiego, przy czym mogą to być okoliczności związane z sytuacją prawną i faktyczną, zarówno osoby sprawującej opiekę, jak i osoby wymagającej opieki. Ze świadczenia rodzicielskiego nie będą mogły skorzystać osoby uprawnione do zasiłku macierzyńskiego, a także osoby, które mają prawo skorzystania z tego typu świadczeń z tytułu urodzenia dziecka w innych systemach niż powszechny system ubezpieczeniowy (m.in. funkcjonariusze tzw. służb mundurowych). Jeżeli jeden z rodziców będzie uprawniony do zasiłku macierzyńskiego, drugiemu z rodziców nie będzie przysługiwało świadczenie rodzicielskie (art.17c ust.9 pkt 1 u.ś.r., zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 sierpnia 2016 r., IV SA/Wr 158/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu w stanie faktycznym analizowanej sprawy nie znajduje zastosowania art. 17c ust. 9 pkt 4 ustawy, ponieważ skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia rodzicielskiego na drugie dziecko A.N., natomiast świadczenie pielęgnacyjne ma przyznane i pobiera na pierwsze niepełnosprawne dziecko K.N.. Podkreślić zatem trzeba, że skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia rodzicielskiego na inne (a nie na to samo) dziecko. W konsekwencji nie mamy do czynienia z sytuacją wychowywania tego samego dziecka i opieki nad tym samym dzieckiem, czego wymaga cyt. przepis. Żadna też inna, określona w art. 17c ust. 9 u.ś.r, negatywna przesłanka nie wskazuje na brak uprawnień skarżącej do pobierania świadczenia rodzicielskiego na drugie dziecko w przypadku zbiegu ze świadczeniem rodzicielskim. Gdyby istotnie było to zamiarem ustawodawcy, to uczyniłby to, wprowadzając do ustawy odpowiednie unormowanie, tak jak uczynił to w przypadku dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, który przysługuje matce lub ojcu .Zgodnie z art. 10 ust. 5 pkt 5 - 6 u.ś.r. wspomniany dodatek nie przysługuje osobie uprawnionej, jeżeli w okresie urlopu wychowawczego korzysta z zasiłku macierzyńskiego (pkt 5), ze świadczenia rodzicielskiego (pkt 6, zob. cyt. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 sierpnia 2016 r., IV SA/Wr 158/16). W ocenie Sądu organy obu instancji dokonały błędnej wykładni art. 27 ust. 5 u.ś.r. Zgodnie z treścią tegoż przepisu - w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Sąd podziela stanowisko przedstawione w orzecznictwie, że unormowany w art. 27 ust.5 u.ś.r. zbieg uprawnień do określonych w nim świadczeń ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień w sensie podmiotowym zarówno co do osoby sprawującej opiekę lub wychowanie jak i osoby wymagającej opieki. Innymi słowy przytoczony wyżej przepis art. 27 ust.5 u.ś.r. dotyczy prawa do przyznania jednego ze świadczeń rodzinnych na skutek zbiegu uprawnień na podstawie wyboru osoby uprawnionej w sytuacji wychowania lub opieki nad tym samym dzieckiem, a nie dotyczy przypadku, gdy mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień z tytułu wychowywania lub opieki nad różnymi dziećmi. Nie można bowiem przyjąć, że z punktu widzenia normy zawartej w art. 27 ust.5 u.ś.r., istotne jest wyłącznie to, czy osoba uprawniona pobiera jedno ze świadczeń wymienionych w tym przepisie, a bez znaczenia pozostaje okoliczność nad kim sprawowana jest opieka lub wychowanie. Komentowany przepis stanowi bowiem o zbiegu uprawnień, które nie mogą być rozpatrywane bez badania przesłanek uprawnień w przypadku świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, które są uprawnieniami przyznawanymi w stosunku do sprawowania opieki nad konkretnym podmiotem (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 sierpnia 2016 r., IV SA/Wr 158/16, wyrok WSA w Lublinie z dnia 20 grudnia 2016 r., II SA/Lu 842/16, wyrok WSA w Łodzi z dnia 26 stycznia 2017 r., II SA/Łd 944/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy zatem stwierdzić, że A.N. przysługują dwa odrębne uprawnienia w stosunku do każdego z dwojga dzieci z innego tytułu i na innej podstawie prawnej. Z tych względów Sąd uznał, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem art. 27 ust. 5 u.ś.r. i dlatego uchylił je na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 p.p.s.a. Rozpatrując sprawę ponownie, organ uwzględni wyrażoną przez Sąd wykładnię art. 27 ust. 5 u.ś.r.