II SA/Go 233/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. – Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2013 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku L.K. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. [...] w przedmiocie doprowadzenia obiektu do stanu poprzedniego p o s t a n a w i a: 1.przyznać zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej 150 zł, 2.w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Na podstawie zarządzenia z dnia 20 marca 2013 r. Przewodniczącego II Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. L.K. została wezwana do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi w wysokości 500 zł. 8 kwietnia 2013 r. wpłynął do sądu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku L.K. wskazała, że otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.808 zł (netto). Skarżąca podała, że spłaca kredyt (212,61 zł) i ponosi koszty dojazdu do pracy (250 zł). L.K. przedstawiła opłaty związane z użytkowaniem nieruchomości (energia elektryczna – 93 zł, woda – 70 zł, opał – 300 zł, telewizja-39,90 zł, telefon i Internet – 122 zł.). Skarżąca oświadczyła, że kwotę 550 zł miesięcznie przekazuje studiującej córce. W uzupełnieniu złożonego wniosku skarżąca przedłożyła między innymi raport ZUS RMUA i wyciąg z rachunku bankowego. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., Nr 270 ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04, niepublikowane) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W niniejszej sprawie nie można przyjąć, aby zachodziły okoliczności przemawiające za przyznaniem L.K. prawa pomocy w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Zważyć bowiem trzeba, że skarżąca z tytułu wynagrodzenia za pracę dysponuje miesięcznie dochodem w wysokości 1.808 zł (netto). Nadto z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że saldo na rachunku jest dodatnie (208,75 zł). W orzecznictwie wskazuje się, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Tytułem przykładu można wymienić osoby bezrobotne, korzystające z pomocy społecznej czy otrzymujące bardzo niskie świadczenia emerytalno-rentowe (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Skarżąca nie wykazała także nadzwyczajnych okoliczności, które w jednoznaczny sposób świadczyłyby o tym, że nie jest ona w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Za taką okoliczność nie może być uznana spłata kredytu. Zwrócono jednak uwagę na fakt, że L.K. poza niezbędnymi kosztami utrzymania pomaga finansowo studiującej córce. Nie można także tracić z pola widzenia, że wysokość wynagrodzenia skarżącej nie jest wysoka. Uwzględniając powyższe okoliczności należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa L.K. umożliwia jej uiszczenie części wpisu sądowego w wysokości 150 zł, bez spowodowania uszczerbku w koniecznym dla siebie i rodziny utrzymaniu. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.