II SA/Go 235/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędzia WSA Marek Szumilas Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi K.W. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów przy Uniwersytecie z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej Studentów Wydziału przy Uniwersytecie z dnia [...] r. II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów przy Uniwersytecie na rzecz skarżącego K.W. kwotę 80 (osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1. Wydziałowa Komisja Stypendialna Studentów Wydziału Uniwersytetu decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. powołując się na przepisy art. 173 ust. 1 pkt 3, art. 175 ust. 1 i 3, art. 181, art. 184, art. 186 ust. 1, art. 207 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 164 poz. 1365 ze zm. – dalej jako "ustawa o szkolnictwie wyższym") oraz § 1 ust. 2, § 2 ust. 1 pkt 3, § 3 ust. 1, 3, 6, § 4- 7 oraz § 15 i § 16 Regulaminu pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu stanowiącego załącznik zarządzenia nr 61 Rektora Uniwersytetu z dnia [...] września 2011 r. (- dalej jako "regulamin"), po rozpatrzeniu wniosku K.S.W. odmówiła mu przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów od października 2011 r. do czerwca 2012 r. W uzasadnieniu organ powołał się na przepis art. 184 ust. 5 ustawy o szkolnictwie wyższym oraz § 7 ust. 3 regulaminu, wskazując, że w niniejszej sprawie zaistniała wymieniona w nim przesłanka, zgodnie z którą studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku nie przysługują świadczenia określone w § 2 ust. 1 regulaminu, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. Tymczasem K.W. ukończył studia na kierunku [...] w roku akademickim 2009/2010 uzyskując tytuł zawodowy licencjata. Zatem utracił prawo do ubiegania się o stypendium rektora dla najlepszych studentów. 2. K.W. zwrócił się do Odwoławczej Komisji Stypendialnej przy Uniwersytecie z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie jego wniosku o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów. Wskazał, że w oparciu o zaświadczenie [...] potwierdzającym fakt kontynuacji studiów po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, które rozpoczął 1 października 2010 r. oraz w oparciu o wysoką liczbę punktów i szereg osiągnięć i prac społecznych przysługuje mu prawo do otrzymania stypendium rektora dla najlepszych studentów. 3. Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna przy Uniwersytecie powołując się na przepisy art. 173 ust. 1 pkt 3, art. 175 ust. 1 i 3, art. 181, art. 184, art. 186 ust. 1, art. 207 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. ustawy o szkolnictwie wyższym, § 1 ust. 2, § 2 ust. 1 pkt 3, § 3 ust. 1, 3, 6, § 4- 7 oraz § 15 i § 16 regulaminu oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 ze zm. – dalej jako k.p.a.) utrzymała w mocy zaskarżoną odwołaniem decyzję z dnia [...] listopada 2011 r. Komisja wyjaśniła, że po rozpatrzeniu odwołania K.W. uznała, że wydziałowa komisja stypendialna studentów przy Wydziale [...] podjęła właściwą decyzję, zgodną z dyspozycją art. 184 ust. 5 ustawy o szkolnictwie wyższym oraz § 7 ust. 1 i ust. 3 regulaminu, bowiem będąc studentem kolejnych studiów stopnia pierwszego, nie ma on prawa do ubiegania się o stypendium rektora dla najlepszych studentów oraz że świadczenia można otrzymać wyłącznie na jednym wskazanym przez studenta kierunku. Wnioskodawca składając wniosek o sporne świadczenie na Wydziale [...] wskazał we wniosku na jakim kierunku chce otrzymywać żądane stypendium. 4. W dniu 22 marca 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynęła skarga K.W. na w/w decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej przy Uniwersytecie. W skardze strona podkreśliła, iż w jej ocenie organ błędnie interpretuje przepis art. 184 ust. 5 ustawy o szkolnictwie wyższym. Wskazał, że w jego ocenie, spełnia on wymieniony w tym przepisie warunek przyznania stypendium. W przepisie art. 184 ust. 5 ustawy o szkolnictwie wyższym nie jest napisane, że stypendium rektora dla najlepszych studentów może on otrzymać na studiach drugiego stopnia. Jednocześnie wnosząc skargę, K.W. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi oraz odrzucenie skargi, jako wniesionej z uchybieniem terminu do jej wniesienia. W przeciwnym razie organ wskazał, że wnosi o oddalenie skargi podtrzymując jednocześnie swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Go 235/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. przywrócił skarżącemu termin do wniesienia skargi. Postanowieni stało się prawomocne z dniem 12 maja 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. Zgodnie z art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tym organami a organami administracji rządowej. Kontrola administracji publicznej wykonywana przez sądy administracyjne, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi prowadzi do uchylenia zaskarżonego aktu lub czynności ewentualnie stwierdzenia jej nieważności, gdyż wymiar i konstrukcja sądowej kontroli stosowania prawa przez organy administracji wyklucza możliwość merytorycznego rozstrzygnięcia o przedmiocie sprawy administracyjnej, zatem dokonania zmiany zaskarżonego aktu lub czynności. 6. Zgodnie z przepisem art. 173 ustawy o szkolnictwie wyższym, student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa przykładowo w formie stypendium socjalnego jak również na wyżywienie. W uczelni posiadającej podstawowe jednostki organizacyjne (tj. wydział lub inną jednostkę organizacyjną uczelni) świadczenia, o których mowa w art. 173 ustawy o szkolnictwie wyższym, są przyznawane na wniosek studenta przez kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej, przy czym stypendium za wyniki w nauce może być także przyznane bez konieczności składania wniosku przez studenta. Na wniosek właściwego organu samorządu studenckiego kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej lub rektor uprawnienia te przekazuje odpowiednio komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej (art. 175 ustawy). Stosownie do przepisu art. 186 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ustawy, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzór wniosku o przyznanie stypendium socjalnego oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią powołane przez organy decyzyjne przepisy ustawy o szkolnictwie wyższym. Przepis art. 184 ustawy, ustanawia zasady wypłacania studentom uczelni wyższych stypendiów wymienionych w art. 173 ust. 1 pkt 1 – 7 tej ustawy, w tym także stypendium rektora dla najlepszych studentów (pkt 3 ust. 1 art. 173). Omawiana ustawa w art. 184 ust. 5, zaś regulamin w § 7 ust. 3, będącym jego dosłownym powtórzeniem, ustanawia przesłankę negatywną, której spełnienie przesądza o braku możliwości przyznania studentowi tego stypendium. Zgodnie z tym przepisem prawa, studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe nie przysługuje, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra, jednakże nie dłużej, niż przez okres trzech lat. 7. Stan faktyczny w sprawie jest nieskomplikowany i niesporny. Problem sporu leży natomiast w wykładni, a dokładniej rzecz biorąc w jej niedokonaniu przez organy obu instancji. Otóż ich zdaniem skarżącemu, który kontynuuje naukę drugim stopniu studiów stacjonarnych na kierunku Informatyka i Ekonometria oraz równolegle studiuje na studiach stacjonarnych pierwszego stopnia kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji nie przysługuje prawo do uzyskania tego stypendium. Uzasadnienie obu decyzji nie zawiera jednak wyjaśnienia dlaczego. Jednym z immanentnych elementów procesu stosowania prawa jest interpretacja tekstu prawnego. Teksty prawne w aspekcie językowym są szczególnymi komunikatami skierowanymi przez nadawcę określonej informacji (prawodawcę) do jakiegoś adresata, po to by wywołać określone skutki prawne. Istotą funkcjonowania tego związku komunikacyjnego jest zatem właściwe zrozumienie danej informacji. Do podstawowej wiedzy prawnej należy to, że prawo jest systemem norm postępowania, a więc wypowiedzi nakazującym komuś w danych okolicznościach zachowywać się w określony sposób. W kulturze prawa pozytywnego normy prawne umieszczane są przez prawodawcę w jednostkach redakcyjnych tekstu prawnego nazywanych przepisami, będących zwykle zdaniami w sensie gramatycznym. Ich odtworzenie, a więc zrozumienie tego, co jest danemu adresatowi w danych okolicznościach nakazywane albo zakazywane dokonuje się w procesie wykładni. Takimi przepisami są art. 184 ust. 5 ustawy o szkolnictwie wyższym i jego powtórzenie – § 7 ust. 3 regulaminu. Rzeczą obu organów było zatem odtworzenie z ich treści zakazu albo nakazu dotyczącego przedmiotowego stypendium. W aspekcie tego, że interpretacja ta ma charakter operatywny, to jest dokonywana w związku ze stosowaniem prawa przez organ publiczny, wymagała ona jej uzasadnienia w sposób przyjęty dla decyzji administracyjnych, czyli używając sformułowania kodeksowego wyjaśnienia podstaw prawnych decyzji (art. 107 § 1 k.p.a.). Tego jednak w obu decyzjach nie ma. Organy opisały stan faktyczny, zacytowały przepisy prawa, ale nie zrobiły rzeczy najważniejszej. Nie przedstawiły tego, w jaki sposób je zrozumiały. Tym samym nie wyjaśniły stronie powodów odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Już to uchybienie wystarcza by postawić organom zarzut naruszenia podstawowych zasad prawa procesowego (art. 7, art. 8 i 9 k.p.a.), prowadzący do uchylenia obu decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). 8. W okolicznościach sprawy ze względu na potrzebę ochrony praworządności oraz interesu strony zachodzi jednak potrzeba przedstawienia organowi na czym powinno było polegać jego zadanie. Otóż treść przepisu art. 184 ust. 5 ustawy o szkolnictwie wyższym pozostaje w związku z regulacją zawartą w ust. 4 tego przepisu, odnoszącym się do studentów, którzy jednocześnie studiują także na innych kierunkach. Ich sens odtworzony na podstawie dyrektyw językowych, a więc rozumienia zwrotów i wyrażeń zawartych w tych przepisach jest następujący: Generalnie ustawodawca zakazuje studentowi, który studiuje na więcej niż jednym kierunku studiów pobierania więcej niż jednego stypendium (art. 184 ust. 4 ustawy o szkolnictwie wyższym). Generalnie też ustawodawca zakazuje pobierania kolejnego stypendium w przypadku kontynuowania studiów na drugim, a więc innym niż poprzedni kierunku studiów (ust. 5 art. 184 ustawy o szkolnictwie wyższym). W tym samym ustępie wprowadza jednak jeden wyjątek formułując następujące zdanie "chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat". W kontekście całego zdania ust. 5 art. 184 ustawy o szkolnictwie wyższym przyjąć należy, że chodzi o taką sytuację, w której student ukończywszy jeden kierunek studiów pierwszego stopnia kontynuuje go na stopniu drugim (w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego) i jednocześnie studiuje na innym kierunku studiów. Pewne wątpliwości wywołuje użyty w tym przepisie zwrot "kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów". W kontekście całego zdania, zwłaszcza znaczenia słowa "drugi", jasne jest jednak, że ustawodawcy nie chodzi o kontynuację studiów na tym samym kierunku po ukończenia ich pierwszego stopnia, lecz studia inne, prowadzone równolegle ze studiami kontynuowanymi (uzupełniającymi) czyli studiami drugiego stopnia na pierwszym z kierunków. Tak rozumiany przepis odpowiada sytuacji skarżącego, który spełnił pozostałe kryteria, to jest zadeklarował, że nie pobiera innego stypendium i nie przekroczył okresu trzech lat, o którym mowa na końcu przepisu art. 184 ust. 5. 9. Z tych na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a oraz lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. należało uchylić obie decyzje. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 200 i 209 p.p.s.a. Organom należy wskazać, że wskazówki oraz wykładnia zawarta w niniejszym orzeczeniu są dlań wiążące (art. 153 p.p.s.a.). Ponieważ jest to druga z kolei sprawa rozpoznawana przez tutejszy sąd a zawierająca podobne uchybienie (sprawa o sygn. akt II SA/Go 167/12) celowe jest zwrócenie organom Uniwersytetu na konieczność podjęcia działań zmierzających do ustalenia jednolitej i zgodnej z prawem wykładni przepisu art. 184 ust. 5 ustawy o szkolnictwie wyższym.