II SA/Go 272/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Justyna Dyka-Tarnowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r, nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. oddala skargę, II. zwraca od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim na rzecz skarżącej B. G. kwotę 200 (dwieście) złotych, tytułem nienależnie uiszczonego wpisu sądowego od skargi. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz Miasta [...] (dalej: organ I instancji), działając na podstawie m.in. art. 17 oraz art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej: u.ś.r.), przyznał B. G. (dalej: skarżąca) prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem – J. G., w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od [...] r. do [...] r., tj. do dnia ważności orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] r., nr [...] (dalej: orzeczenie o niepełnosprawności). Skarżąca złożyła od ww. decyzji odwołanie, wyłącznie w części określającej początkową datę przyznania świadczenia. Wniosła o uwzględnienie odwołania i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od [...] r., ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i nakazanie organowi I instancji przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] r. do [...] r. Skarżąca podniosła, że jej syn zaliczony został do osób niepełnosprawnych od urodzenia, zatem świadczenia pielęgnacyjne powinno zostać przyznane od tej daty, tj. od dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: SKO), decyzją z dnia [...] r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych (wyrok WSA w Krakowie z dnia 14.12.2023 r., III SA/Kr 1342/23 oraz wyrok WSA w Szczecinie z dnia 14.09.2023r., II SA/Sz 657/23, dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl., dalej: CBOSA), podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje począwszy od miesiąca w którym strona złożyła wniosek, o ile w tym miesiącu spełniała wszystkie łącznie przesłanki do jego przyznania. SKO zaznaczyło, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. jako przesłankę przyznania świadczenia określa legitymowanie się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy orzeczenie takie zapadło [...] r., co oznacza, że od tego dnia skarżąca wypełniła przesłankę legitymowania się ww. orzeczeniem. Zasadnie zatem – zdaniem SKO – organ I instancji określił początkową datę przyznania świadczenia. Powyższa decyzja SKO stała się przedmiotem skargi złożonej przez skarżącą. Skarżąca zaskarżyła decyzję SKO w części, tj. ustalającej początkową datę od której przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na treść zaskarżonej decyzji, tj. błędną wykładnię art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 u.ś.r. w zw. z art. 32, art. 69 i art. 71 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 28 ust. 1 i ust. 2 lit. c Konwencji Praw Osób Niepełnosprawnych, polegającą na pominięciu celów u.ś.r. wyinterpretowanych wprost z przepisów ustawy jako zmierzających do ochrony podmiotów słabszych w ramach systemu zaopatrzenia społecznego, a tym samym naruszenie norm ustawy zasadniczej nakazujących ochronę przez organy państwowe osób dotkniętych niepełnosprawnością oraz ich rodzin, a co za tym idzie zaniechanie dokonania wykładni systemowej i skupienie się wyłącznie na efektach wykładni literalnej, a błąd ten polega na niezasadnym przyjęciu okresu za jaki przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w zakresie daty początkowej i ustalenie, że przysługuje ono od [...] r. w sytuacji gdy syn skarżącej został zaliczony do osób niepełnosprawnych od urodzenia oraz w sytuacji gdy z karty informacyjnej nr [...] z dnia [...] r. wynika, że cierpi on za schorzenie natury genetycznej z rozpoznaniem [...], co determinuje wniosek oczywisty, że zaburzenie to jako genetyczne, jest powodem niepełnosprawności od urodzenia. Stawiając powyższy zarzut skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od [...] r., ewentualnie jej uchylenie a także uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Odpowiadając na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie, w myśl art. 135 p.p.s.a., następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Zdaniem Sądu skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 24 ust. 1 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (ust. 2). Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (ust. 2a). W przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, nie dłużej jednak niż do końca okresu zasiłkowego (ust. 3). Na gruncie ww. regulacji w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto, i Sąd rozpoznający niniejszą sprawę stanowisko to podziela, że przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. należy rozumieć w ten sposób, że świadczenie pielęgnacyjne będzie przysługiwało począwszy od miesiąca, w którym strona złożyła wniosek, o ile w tym miesiącu spełniała wszystkie łącznie przesłanki do jego przyznania (por. wyroki cytowane przez SKO i inne np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 11.10.2023 r., I SA/Wa 1532/23, CBOSA). Zwrócić należy uwagę, że jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. W rozpoznawanej sprawie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca złożyła w dniu [...] r. i do wniosku tego dołączyła orzeczenie o niepełnosprawności. Powyższe, jak słusznie uznały organy obu instancji, oznacza, że od dnia [...] r. skarżąca wypełniła przesłankę legitymowania się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. W tych okolicznościach nie zasługuje na akceptację stanowisko skarżącej jakoby organ I instancji w realiach niniejszej sprawy zobowiązany był do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] r. czyli od dnia urodzenia się syna skarżącej. Skoro bowiem skarżąca w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności syna, złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności (legitymując się orzeczeniem o niepełnosprawności), to zasadnie organ I instancji ustalił prawo do świadczenia od [...] r. a więc począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności (art. 24 ust. 2a u.ś.r.) do dnia [...] r., tj. do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (termin ten upływa w dniu [...] r.) (art. 24 ust. 3 u.ś.r.). Za niezasadny uznać należało zatem zarzut skargi o naruszeniu przez SKO w zaskarżonej decyzji art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 u.ś.r. Należy bowiem ponownie zauważyć, że art. 24 ust. 2a u.ś.r. określa moment od jakiego ustala się prawo do świadczeń rodzinnych stanowiąc, że jest nim miesiąc (od miesiąca), w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (wniosek ten skarżąca złożyła w [...] r.). Zasada ta dotyczy świadczeń rodzinnych przewidzianych ustawą, a więc i tych, o których mówi art. 2 pkt 2 powołanej ustawy, tj. świadczeń opiekuńczych w postaci zasiłku pielęgnacyjnego czy świadczenia pielęgnacyjnego. Niezależnie zatem od tego od kiedy datuje się niepełnosprawność prawo do świadczeń rodzinnych ustala się zawsze począwszy od miesiąca, w którym złożony został kompletny wniosek lub od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Terminy te niewątpliwie zostały ustanowione dla zapewnienia stabilności stosunków prawnych. Wobec tego strona nie może żądać przyznania świadczenia wstecz. Zgodzić się należy ze stanowiskiem skarżącej dotyczącym celu świadczenia pielęgnacyjnego i potrzeb osób, którym świadczenie to powinno być przyznawane. Jednakże zarówno organy administracji publicznej jak i wojewódzkie sądy administracyjne nie są organami uprawnionym do orzekania sprzecznie, wbrew obowiązującym przepisom prawa. W tym stanie rzeczy, wobec nieuzasadnionych podstaw skargi, przy jednoczesnym braku okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Sąd oddalił skargę na mocy art. 151 p.p.s.a. Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest sprawa zakresu pomocy i opieki społecznej, uznać należało, iż uiszczony przez skarżącą wpis sądowy od skargi w kwocie [...] zł, jest wpisem nienależnym, bowiem uiszczony został przez stronę, która z mocy prawa zwolniona jest od ponoszenia kosztów sądowych, w tym także wpisu sądowego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 225 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie II sentencji wyroku.