II SA/Go 276/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek, Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska, Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.), Protokolant Specjalista Ewa Kłosowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi A.C. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie renty strukturalnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...]r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego A.C. kwotę 320 (trzysta dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2008r. A.C. wystąpił o przyznanie renty strukturalnej. We wniosku zadeklarował do przekazania działki nr ewid. [...] o łącznej powierzchni 15,56 ha, położone w Gminie. Jako osobę przejmującą użytki rolne wnioskodawca wskazał córkę E.C.. Do wniosku A.C. dołączył: - akt notarialny z dnia [...] grudnia 2006r. (rep. A nr [...]) - umowę sprzedaży działki nr ewid. [...], - akt notarialny z dnia [...] grudnia 2002r. (rep. A nr [...]) - umowę sprzedaży działki nr ewid. [...], - akt notarialny z dnia [...] marca 1988r. (rep. A nr [...]) - umowę majątkową małżeńską, - wypis z rejestru gruntów dotyczący działek nr ewid. [...], - zaświadczenie KRUS o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz niepobieraniu świadczenia emerytalno-rentowego z KRUS, - zaświadczenie Burmistrza o posiadaniu gospodarstwa rolnego, - kserokopię dowodu osobistego własnego i małżonki S.C., - oświadczenie o korzystaniu z programów pomocowych w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, - oświadczenie o nieposiadaniu niezarejestrowanych zwierząt. W dniu [...] lipca 2008r. A.C. uzupełnił złożony wniosek o następujące dokumenty: - odpis skrócony aktu małżeństwa, - świadectwo ukończenia Zasadniczej Szkoły Zawodowej przez E.C., - kopię dowodu osobistego na nazwisko C.E.A. z domu C., - zaświadczenie Banku Spółdzielczego o posiadanym rachunku bankowym. Decyzją administracyjną z dnia [...] listopada 2008r. nr [...], Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, działając na podstawie § 16 ust. 1 w zw. z § 5 ust. 1 oraz § 19 ust. 2 i 3 w zw. z § 4, § 6, § 17 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2007r. Nr 109, póz. 750 ze zm.), zwanego dalej: rozp. MRiRW oraz art. 5 ust. 1 pkt 3, art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2007r. Nr 64, póz. 427) i art. 10, art. 36, art. 73 i art. 107 k.p.a, odmówił A.C. przyznania renty strukturalnej. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że z wnioskiem o przyznanie odrębnej renty strukturalnej wystąpiła także żona A.C. –S.C.. Organ podkreślił, iż ustawodawca w § 5 rozp. MRiRW wyraźnie wskazał, że jeżeli rolnik pozostaje w związku małżeńskim i warunki do uzyskania renty strukturalnej spełniają oboje małżonkowie, to renta strukturalna przyzwana jest tylko jednemu z nich i może być zwiększona o dodatek w wysokości 100% najniższej emerytury. Ponadto, zgodnie z § 6 rozp. MRiRW warunek przekazania gospodarstwa rolnego uważa się za spełniony, jeżeli zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności. Skoro zatem we wniosku zostały wykazane tylko grunty rolne będące odrębną własnością A.C., nie zostały natomiast wykazane grunty będące odrębną własnością żony wnioskodawcy, renta strukturalna nie może być przyznana. Z powyższą decyzją nie zgodził się A.C. i wniósł odwołanie do Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. We wniesionym odwołaniu podniósł, że w jego ocenie argumentacja podana przez organ pierwszej instancji jest nie tylko błędna ale i również niezgodna z § 19 rozp. MRiRW. Odwołujący się podkreślił, że wszystkie stwierdzenia organu pierwszej instancji dotyczyłyby jego oraz małżonki, gdyby mieli jedno gospodarstwo rolne i w małżeństwie obowiązywałaby wspólnota majątkowa małżeńska, a część z posiadanych działek byłaby jego własnością, część własnością żony (z okresu kiedy nie byli w małżeństwie), część działek nabyliby w czasie trwania małżeństwa i obowiązywałaby majątkowa wspólnota małżeńska. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia [...] lutego 2009r. nr [...] utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy podzielił argumentację organu pierwszej instancji. Wskazał, że § 5 ust. 1 rozp. MRiRW jednoznacznie wskazuje, że jeżeli rolnik pozostaje w związku małżeńskim a warunki do ubiegania się o przyznanie renty strukturalnej spełniają oboje małżonkowie, rentę strukturalną przyznaje się tylko jednemu z nich. W związku z powyższym, gdy oboje z małżonków spełniają wszystkie warunki w celu uzyskania świadczenia, jedno z nich powinno wystąpić z wnioskiem wykazując również grunty będące przedmiotem odrębnej ich własności. Zatem powinna być dochowana przesłanka konieczna do uzyskania renty strukturalnej określona w § 6 ust. 1 pkt 1 rozp. MRiRW, która stanowi, że warunek przekazania gospodarstwa rolnego, o którym mowa w § 4 pkt 5 uważa się za spełniony, jeżeli zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności. W ocenie organu renta strukturalna w rozpatrywanym przypadku, bez względu na panujące stosunki majątkowe w ustroju małżeńskim, oraz po spełnieniu przez każdego z małżonków warunków określonych w rozp. MRiRW jest przyznawana jednemu z nich z dodatkiem na małżonka. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził ponadto, że odmienna interpretacja rozp. MRiRW byłaby sprzeczna z celem programu rent strukturalnych tj. m.in. zapobieganie rozdrabnianiu gospodarstw rolnych. Przyznanie obojgu małżonkom świadczenia stanowiłoby także naruszenie wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP - zasady równości wobec prawa. Decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, stała się przedmiotem skargi A.C. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że zarówno on jak i małżonka posiadają odrębne gospodarstwa rolne. Podniósł, że okoliczność iż od 1988r. pozostają w ustroju odrębności majątkowej oraz każdy z nich jest samodzielnym producentem rolnym, posiadającym swój numer identyfikacyjny w krajowym systemie producentów rolnych, uprawnia do ubiegania się o rentę strukturalną dla każdego z nich z osobna. Skarżący wskazał, że przyznanie jemu lub żonie jednej renty strukturalnej zwiększonej o dodatek dla małżonka, stanowiło by naruszenie § 12 rozp. MRiRW. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał ponadto, że uwzględniając przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz Kodeksu cywilnego nie ma żadnych możliwości i środków aby jego żona przekazała swoje odrębne gospodarstwo rolne dla spełnienia przez skarżącego warunku uzyskania renty strukturalnej. W ocenie skarżącego jedna renta strukturalna dla rolnika i jego małżonka została przewidziana przez ustawodawcę tylko dla tzw. gospodarstw rodzinnych, o jakich mowa w art. 23 Konstytucji RP. Analizując jednak przepisy rozp. MRiRW oraz ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji o przyznanie płatności, należy dojść do wniosku, iż zarówno skarżącemu jak i jego żonie przysługują dwie odrębne renty strukturalne. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa podtrzymał w całości swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002r. Nr 153, póz. 1269 ze zm.), sądy te sprawują kontrolę zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z prawem. W związku z powyższym usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dało podstawy do uznania, że przy jej wydaniu organy naruszyły prawo materialne lub przepisy postępowania określone w art. 145 § 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r. Nr 153, póz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a. Dokonując oceny zasadności zaskarżonej decyzji w zakresie w jakim Sąd władny jest to uczynić, a więc z punktu widzenia jej legalności uznać należy, że decyzja ta uchybia prawu. Kluczową kwestią przy rozpatrywaniu skargi była kwestia dopuszczalności uzyskania renty strukturalnej przez skarżącego, oraz jego żonę, których "łączy" ustrój rozdzielności majątkowej, oraz którzy prowadzą odrębne gospodarstwa rolne. Z przekazanych akt administracyjnych wynika, że aktem notarialnym (rep. A nr [...]) od dnia [...] marca 1988r. skarżący i jego żona – S.C. wyłączyli ustawową wspólność majątkową małżeńską i wprowadzili w małżeństwie rozdzielność majątkową. Z akt wynika także, iż skarżący działkę nr [...] nabył w dniu [...] grudnia 2006r., zaś działkę nr [...] - w dniu [...] grudnia 2002r. Podkreślenia wymaga to, iż w odrębnym postępowaniu organy odmówiły także żonie skarżącego przyznania renty strukturalnej. Są to odrębne sprawy, jednak są one ze sobą ściśle powiązane. Rozważania w zakresie rent strukturalnych lub jak to ujmują przepisy Unii Europejskiej - wcześniejszych emerytur rolników, muszą być poprzedzone przedstawieniem istotnych elementów stanu faktycznego i prawnego stanowiącego podstawę decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o odmowie przyznania skarżącemu renty strukturalnej. Rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) /Dz.U. UE.L05.277.1/, w pkt 17 preambuły, stanowi, że celem wcześniejszych emerytur w rolnictwie powinna być znacząca zmiana strukturalna przekazywanych gospodarstw poprzez środek na rzecz wsparcia młodych rolników w podjęciu działalności zgodnie z wymogami tego środka lub poprzez przekazanie gospodarstwa w celu zwiększenia jego wielkości, również przy uwzględnieniu doświadczenia zdobytego podczas wdrażania wcześniejszych systemów wspólnotowych w tej dziedzinie. Regulacje unijne w zakresie wcześniejszych emerytur lub jak to nazywa regulacja krajowa - rent strukturalnych, zakładają zatem, iż wcześniejsze emerytury rolnicze mają być instrumentem polityki strukturalnej państwa zmierzającym do poprawy struktury gospodarstw rolnych w poszczególnych krajach członkowskich. Celem priorytetowym rent strukturalnych jest zatem poprawa struktur agrarnych, a więc istnienie większych i silniejszych ekonomicznie gospodarstw rolnych. Przechodząc do omówienia regulacji krajowych w zakresie wcześniejszych emerytur, wskazać należy, iż w tym zakresie obowiązuje rozp. MRiRW. Rozporządzenie to określa w § 4 warunki jakie musi spełnić osoba ubiegająca się o przyznanie renty strukturalnej. Przepis ten stanowi, iż jednym z wymogów (które muszą być spełnione łącznie) jest przekazanie gospodarstwa rolnego o określonej powierzchni użytków rolnych (§ 4 pkt 5). Jednocześnie zgodnie z § 5 rozp. MRiRW, w przypadku, gdy rolnik pozostaje w związku małżeńskim, a warunki do ubiegania się o przyznanie renty strukturalnej spełniają oboje małżonkowie, rentę strukturalną przyznaje się tylko jednemu z nich. Natomiast (ust. 2), jeżeli rolnik nie spełnia warunków do uzyskania renty strukturalnej lub nie ubiega się o nią, rentę strukturalną przyznaje się jego małżonkowi, jeżeli małżonek ten spełnia wszystkie warunki przewidziane dla rolnika określone w rozporządzeniu, z wyjątkiem warunku, o którym mowa w § 4 pkt 4. Warunek przekazania gospodarstwa rolnego, o którym mowa w § 4 pkt 5, uważa się - zgodnie z § 6 ust. 1 za spełniony, jeżeli: 1) zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności, z zastrzeżeniem §9pkt1; 2) przekazanie nastąpiło: a) przez przeniesienie własności gospodarstwa rolnego w całości na rzecz jednego następcy, przy czym powierzchnia użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego przekazywanego na rzecz następcy, z wyjątkiem zstępnego, nie może być mniejsza niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie w województwie, w którym jest położona największa część użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, z tym że w województwie, w którym średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie jest wyższa niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w kraju, minimalna powierzchnia użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego przekazywanych na rzecz następcy nie może być mniejsza niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie w kraju, albo b) na powiększenie jednego lub kilku gospodarstw rolnych przez odpłatne lub nieodpłatne przeniesienie własności użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, przy czym powierzchnia użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego po powiększeniu nie może być mniejsza niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie w województwie, w którym jest położona największa część przekazywanych użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, z tym że w województwie, w którym średnia powierzchnia gruntów rolnych jest wyższa niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w kraju, powierzchnia użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego po powiększeniu nie może być mniejsza niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w kraju. Na gruncie § 6 ust. 1 pkt 1 rozp. MRiRW może powstać wątpliwość jakie znaczenie nadać użytemu w tym przepisie sformułowaniu "tego gospodarstwa", a zatem czy prawo do uzyskania renty strukturalnej koliduje z zachowaniem prawa własności do gruntów wchodzących w skład innego gospodarstwa, których właścicielem jest małżonek uprawnionego. W ocenie Sądu należy przyjąć taką wykładnię przepisu § 6 ust. 1 pkt 1, zgodnie z którą prawo do uzyskania renty strukturalnej będzie ściśle związane z zapewnieniem osiągnięcia celu zawartego w Rozporządzeniu Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), tj. restrukturyzacji gospodarstw rolnych. Pozostałe cele renty strukturalnej, w tym cele socjalne mają charakter wtórny i są realizowane niejako obok celu podstawowego, którym jest poprawa struktury gospodarstw rolnych. Sformułowanie "tego gospodarstwa" użyte w § 6 ust. 1 pkt 1 rozp. MRiRW należy zatem odczytywać w ten sposób, iż przepis ten dotyczy przekazania "tego gospodarstwa", czyli gospodarstwa rolnego, przekazywanego w zamian za rentę strukturalną. Natomiast w rozpatrywanej sprawie istnieją dwa odrębne gospodarstwa rolne, jedno posiadane wyłącznie przez skarżącego (przekazane w zamian za rentę strukturalną) i drugie przez jego żonę S.C.. Ponadto, co jest najistotniejsze z punktu widzenia celu wcześniejszych emerytur rolniczych, zarówno skarżący jak i jego żona we wnioskach o przyznanie renty strukturalnej, jako przejmującą użytki rolne wskazali córkę E.C.. Zatem cel regulacji dotyczących wcześniejszych emerytur rolniczych został w niniejszej sprawie spełniony. Z zaświadczeń Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2004r. wynika, że zarówno skarżący jak i jego żona zostali wpisani do ewidencji producentów rolnych. Z zaświadczenia Burmistrza z dnia [...] czerwca 2008r. wynika natomiast, iż skarżący posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 15,56 ha, które prowadzi od marca 1996r. W świetle obowiązujących przepisów skarżący i jego żona są małżeństwem, w którym obowiązuje umowa rozdzielności majątkowej, są odrębnymi producentami rolnymi i są właścicielami odrębnych gospodarstw rolnych, które przekazali córce. Niezależnie więc od tego, że w takim stanie faktycznym cel regulacji dotyczących wcześniejszych emerytur rolniczych należało uznać za spełniony, argumenty organów obu instancji okazały się chybione. § 5 ust. 1 rozp. MRiRW nie uwzględnia wszystkich stosunków majątkowych małżeńskich, jakie mogą występować w małżeństwie. Gdyby przyjąć za organami administracji, że przyznanie renty strukturalnej obojgu małżonkom naruszałoby prawo, a więc § 5 ust. 1 rozp. MRiRW, to należałoby pominąć podstawową zasadę polskiego prawa rodzinnego - zasadę trwałości małżeństwa. Organy obu instancji nie zauważają tego, że § 5 ust. 1 narusza art. 18 Konstytucji RP wedle którego małżeństwo znajduje się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. W świetle powyższego uregulowania stanowiącego przepis rangi konstytucyjnej pozostawanie w związku małżeńskim nie może być podstawą dyskryminacji (również majątkowej), gdy spełnione są wszelkie inne warunki określone przepisami. Nie do przyjęcia jest założenie, że wystarczy rozwiązanie małżeństwa, by w stanie faktycznym niniejszej sprawy uznać, że dopiero rozwód rolnika spełniającego z małżonką warunki do ubiegania się o przyznanie renty strukturalnej pozwoli przyznać rentę strukturalną obojgu małżonkom. Również kolejny argument organów, że przyznanie rent strukturalnych skarżącemu i jego żonie prowadziłoby do rozdrobnienia gospodarstw rolnych, jest niezasadny. W niniejszej sprawie sytuacja jest odwrotna. W wyniku przekazania dwóch gospodarstw powstaje lub powiększa się gospodarstwo rolne córki skarżącego. Mając na uwadze powyższe argumenty Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają zarówno wymienione wyżej przepisy prawa materialnego krajowego, prawa unijnego, jak i konstytucyjną zasadę ochrony i opieki nad małżeństwem a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Z uwagi na to, iż skarga została uwzględniona, na podstawie art. 200 p.p.s.a, Sąd zasądził od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz strony skarżącej kwotę 320 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Na sumę tę złożyła się: kwota 200 zł tytułem zwrotu wpisu sądowego, oraz kwota 120 tytułem zwrotu kosztów przejazdu do Sądu. Przejmując sprawę do ponownego rozpoznania organ pierwszej instancji powinien zastosować się do niniejszego stanowiska Sądu.