II SA/Go 282/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Asesor WSA Michał Ruszyński (spr.) Protokolant sekr. sąd. Anna Lisowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2008 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę. Decyzją administracyjną [...], Prezydent Miasta Z. - działając na podstawie art. 104 i 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. -zwanej dalej k.p.a), oraz art. 3 pkt 11, art. 5 ust. 1 i art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm. - zwanej dalej u.ś.r), umorzył postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na J. i P. B. W uzasadnieniu decyzji organ l instancji wyjaśnił, że z uwagi na brak możliwości doręczenia Pani R. B. zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, postępowanie w sprawie należało umorzyć jako bezprzedmiotowe. Od powyższej decyzji, działając na podstawie udzielonego pełnomocnictwa, odwołanie wniósł J. M. - ojciec R. B.. W odwołaniu podniesiono, że obowiązki utrzymania dzieci spoczywają na obojgu rodziców, tymczasem organ l instancji podjął jedynie niechlubną, zdaniem odwołującej się, próbę ścigania matki, mimo, że organ miał wiedzę na temat możliwości finansowych ojca dzieci. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. - działając na podstawie art. 39 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.), art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856) i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a - decyzją [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu l instancji. Organ odwoławczy uznał, że odwołanie jest nieuzasadnione. Zaskarżona decyzja oznacza bowiem, że organ l instancji odstąpił od wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Przesłanki, którymi kierował się organ l instancji umarzając postępowanie w sprawie wynikają wprawdzie z niemożności doręczenia stronie zawiadomienia w przedmiocie wszczęcia postępowania, to jednak powodują unicestwienie tego postępowania. Odnosząc się do odwołania organ II instancji wyjaśnił, że twierdzenia odwołującej się zawarte w odwołaniu są niezasadne, skoro na stronę postępowania nie został nałożony żaden obowiązek. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego stała się przedmiotem skargi R. B. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze skarżąca zarzuciła, że organ odwoławczy, jak i organ l instancji unikają załatwienia sprawy. Organy te zamiast pomagać "słabym beneficjentom alimentowania" pomagają osobom objętym obowiązkiem alimentacyjnym. Wyjaśniła ponadto, że M. B. cały 2007r. pracował w Anglii. Pobierał tam zasiłek rodzinny na P. B., lecz zarówno organ l jak i II instancji na tę okoliczność nie zareagowali. Urzędniczka Wydziału Świadczeń Rodzinnych chciała tylko uzyskać adres skarżącej w Anglii. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, stwierdzając, iż brak jest podstaw do jej uwzględnienia, albowiem nie zawiera ona określenia naruszenia prawa lub interesu prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga złożona w niniejszej sprawie jest niezasadna. Skarżąca w skardze oraz odwołaniu od decyzji organu l instancji podnosi, iż organ ten obowiązany jest udzielić jej pomocy w egzekucji alimentów od ojca dzieci, nie zaś podejmować działania mające na celu jej ściganie jako matki dzieci. Odnosząc się do tego stanowiska należy wyjaśnić, że postępowanie niniejsze, które zamierzał wszcząć z urzędu organ l instancji nie dotyczyło postępowania wobec dłużnika alimentacyjnego (męża skarżącej), lecz postępowania w sprawie nienależnie pobranego (przez skarżącą) zasiłku rodzinnego na J. i P. B. wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu okresu jego pobierania na P. B. oraz zaliczki alimentacyjnej na J. i P. B. (w związku z wyjazdem skarżącej za granicę). Wszelkie zatem odniesienia skarżącej do postępowania wobec jej męża (zobowiązanego do alimentacji) nie mają w sprawie niniejszej znaczenia. Organ l instancji inaczej bowiem oznaczył przedmiot tego postępowania. Postępowanie w niniejszej sprawie (w zakresie wskazanym wyżej) organ l instancji zamierzał wszcząć z urzędu. W tym celu organ ten w dniu 13 października 2006r. sporządził pismo zawiadamiające skarżącą o wszczęciu postępowania. Dla skuteczności wszczęcia postępowania z urzędu, zgodnie z art. 61 § 4 k.p.a, konieczne jest oficjalne powiadomienie o tym strony postępowania. W niniejszej sprawie organ l instancji nie doręczył skarżącej zawiadomienia o wszczęciu postępowania. Oznacza to, że postępowanie w niniejszej sprawie nie zostało skutecznie wszczęte. Powstaje zatem pytanie, czy prawidłowe jest rozstrzygnięcie organu l instancji o umorzeniu postępowania. Odpowiadając na to pytanie należy wskazać, iż przepis art. 105 § 1 k.p.a, który stanowił podstawę rozstrzygnięcia organu l instancji, jako podstawę umorzenia postępowania administracyjnego wskazuje jego bezprzedmiotowość. Nie można zatem uznać za prawidłowe rozstrzygnięcie tego organu umarzające postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na J. i P. B. z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Jak już bowiem wyżej wskazano postępowanie to w ogóle nie zostało wszczęte. W tym miejscu należy wskazać, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. W związku z powyższym, aby wyeliminować z obrotu prawnego (uchylić) akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a). W ocenie Sądu zaskarżona decyzja, oraz poprzedzająca ją decyzja organu l instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani też przepisów procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy ponownie zaakcentować to, że organ określił przedmiot postępowania jako postępowanie zmierzające do zwrócenia przez skarżącą nienależnie (zdaniem organu l instancji) pobranych świadczeń rodzinnych. Końcowym rezultatem tak określonego postępowania byłaby decyzja o zwrocie tych świadczeń przez skarżącą (na zasadzie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r), albo umorzenie postępowania, w przypadku braku istnienia przesłanek pozwalających orzec o zwrocie tych świadczeń. Umorzenie postępowania w niniejszej sprawie oznacza, że organ uznał, że w dacie wydawania decyzji o umorzeniu postępowania nie należy wobec skarżącej wydawać decyzji o zwrocie pobranych świadczeń rodzinnych. Rozpoznając odwołanie od decyzji organu l instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie mogło (zgodnie z art. 139 k.p.a) wydać decyzji na niekorzyść odwołującej się. Gdyby bowiem uchyliło decyzję organu l instancji, oznaczałoby to, że organ l instancji musiałby kontynuować postępowanie zmierzające do orzeczenia o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W ten sposób bowiem określono przedmiot postępowania. Z tego samego powodu Wojewódzki Sąd Administracyjny (zgodnie z art. 134 § 2 p.p.s.a) nie może orzekać na niekorzyść skarżącej. Wydaje się, że pełnomocnik skarżącej błędnie zrozumiał przedmiot postępowania, które zostało umorzone. Nie było to bowiem postępowanie dotyczące przyznawania i realizacji świadczeń rodzinnych lecz postępowanie zmierzające do zwrotu nienależnie (zdaniem organów samorządowych) pobranych świadczeń rodzinnych. Na marginesie należy jedynie zauważyć, że egzekwowanie świadczeń alimentacyjnych od osób zobowiązanych nie należy do organów pomocy społecznej lecz do komornika. Reasumując należy zauważyć, że uwzględnienie skargi skarżącej otwierałoby drogę do postępowania zmierzającego do zwrotu pobranych przez skarżącą świadczeń rodzinnych. Umorzenie tak określonego przedmiotu postępowania oznacza rezygnację organu l instancji z dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji.