II SA/Go 299/09

Dnia 15 lipca 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Sędzia WSA Michał Ruszyński Protokolant ref. staż. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2009 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień wdowy po kombatancie I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...], II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej [...] kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po wszczęciu z urzędu postępowania weryfikacyjnego w sprawie posiadanych przez W.M. uprawnień kombatanckich w dniu [...] października 1999 roku wydał decyzję pozbawiających wyżej wymienionego uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZW ZBoWiD decyzją z dnia [...] marca 1984 roku z tytułu walki o władzę ludową w okresie [...] lutego 1945 do [...] lipca 1947 roku. Pismem z dnia [...] października 1999 roku W.M. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu tego wniosku wyżej wymieniony wskazał, iż uprawnienia kombatanckie co prawda zostały mu przyznane z tytułu utrwalania władzy ludowej jednak w jego ocenie podstawą do przyznania mu uprawnień kombatanckich jest również jego walka z okupantem niemieckim, za którą przyznano mu "Odznaczenie Grunwaldzkie", przy czym w ocenie odwołującego przebieg jego służby był zupełnie inny niż wynika to z oświadczenia Komendy Wojewódzkiej Policji. Decyzją z dnia [...] listopada 1999 roku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 1999 roku. Uzasadniając swoje stanowisko Kierownik wskazał, iż okoliczności podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w świetle artykułu 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.) będącego podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie są bez znaczenia, gdyż nie mają wpływu na wynik sprawy. Zdaniem organu żadne zadania wykonywane w czasie służby w Milicji Obywatelskiej nie mogą być uznane za działalność kombatancką. W ocenie organu zgodnie z art. 22 ust 3 cytowanej ustawy wnioski o przyznanie uprawnień kombatanckich mogły być kierowane do Kierownika Urzędu wyłącznie do dnia 31 grudnia 1998 roku. Organ stwierdził, iż skoro W.M. nie uzyskał uprawnień kombatanckich z w/w tytułu w b. ZBoWiD, i nie złożył wniosku o przyznanie uprawnień do Kierownika Urzędu to rozpatrzenie wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu udziału w walkach z Niemcami w czasie wojny nie jest możliwe. Skargę na powyższą decyzję W.M. wniósł do Naczelnego Sąd Administracyjnego. Wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2001 roku, sygn. akt: II SA/Po 2341/99 Sąd administracyjny powyższą skargę oddalił. Uzasadniając powyższy wyrok w całości poparto stanowisko organu co do przebiegu służby w Milicji Obywatelskiej a nadto wskazano, iż zgodnie ze zdaniem drugim art. 25 ust 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej powodem zachowania wcześniejszych uprawnień uzyskanych z tytułu wymienionego w zdaniu pierwszym jest wcześniejsze uzyskanie uprawnień z innego tytułu wymienionego w ustawie. Tymczasem skarżący nie uzyskał uprawnień z żadnego innego tytułu niż dotąd uznawany tytuł. W ocenie Sądu gdyby przyjąć, że skarżący złożył nowy wniosek o przyznanie uprawnień z dotąd nie uwzględnianego tytułu, to wniosek taki byłby spóźniony, gdyż zgodnie z art. 22 ust 3 ustawy kombatanckiej z dniem 31 grudnia 1998 roku upłynął termin do zgłaszania wniosków o przyznanie uprawnień. Sąd powołując się na orzeczenie Sądu Najwyższego z 9 kwietnia 1999 roku, sygn. akt III RN 168/99 wskazał także, iż pełnienie służby w Milicji Obywatelskiej w okresie działań wojennych nie odpowiadało żadnemu z tytułów wymienionych w ustawie, w tym art. 1 ust. 2 pkt 2, który to przepis za działalność kombatancką uznaje jedynie służbę wojskową w Wojsku Polskim. Udział w walce z Niemcami, w tym grupami Wherwolfu, w wymienionym i późniejszym okresie nie odpowiadało tytułom z art. 2 pkt 2 względnie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej gdyż w orzecznictwie jednoznacznie wykluczono możliwość zaliczenia Milicji Obywatelskiej do zmilitaryzowanych służb państwowych. Dnia [...] kwietnia 2002 roku zmarł W.M.. Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003 roku (sygn. akt SK 4/02), wydanym między innymi na skutek skargi konstytucyjnej złożonej przez W.M. Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 22 ust 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego jest niezgodny z art. 2 i art. 32 Konstytucji i nie jest niezgodny z art. 19 i art. 30 Konstytucji. W skutek powyższego wyroku 29 kwietnia 2003 roku art. 22 ust 3 ustawy kombatanckiej utracił moc. W dniu 7 listopada 2008 roku (data prezentaty) K.M. – żona zmarłego W.M. na podstawie art. 20 ust 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, złożyła wniosek o przyznanie uprawnień przysługujących wdowom – emerytom i rencistom pozostałym po kombatantach lub innych osobach uprawnionych. Decyzją z dnia [...] listopada 2008 roku, Nr Do [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 25 ust 4 i 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /tekst jednolity Dz. U. z 2002r. Nr 42 poz. 371/ odmówił przyznania uprawnień wyżej wymienionej wdowie. Uzasadniając swoje stanowisko Kierownik UdSKiOR wskazał, iż skoro zmarły mąż wnioskodawczymi został pozbawiony uprawnień kombatanckich a uprawnienia wdowy po kombatancie nie mają charakteru samoistnego lecz pochodny i są co do swej istoty bezpośrednio związane z uprawnieniami, które przysługiwałyby zmarłemu małżonkowi to nie można wyżej wymienionej wdowie przyznać żądanych uprawnień. W dniu [...] grudnia 2008 roku do Urzędu wpłynął wniosek K.M. o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wnioskodawczyni wskazała, iż nie zgadza się z wydaną decyzją i wnosi o jej zmianę. W związku z powyższym wnioskiem Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] stycznia 2009 roku, nr [...] wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 22 ust. 1 w zw. z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] o odmowie przyznania uprawnień wdowy po kombatancie. W uzasadnieniu Kierownik UdSKiOR podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie wskazując ponadto, iż załączona przez wnioskodawczynię kopia pisma z Kancelarii Adwokackiej z dnia [...] września 2008 roku wraz z odpisem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 kwietnia 2003 roku nie stanowi decyzji o przywróceniu zmarłemu mężowi uprawnień kombatanckich. Ponadto zdaniem organu uprawnienia przysługujące wdowom po kombatantach nie mają charakteru samoistnego lecz pochodny, oznacza to, że uprawnienia takie mogą istnieć tylko wówczas, jeżeli uprawnienia kombatanckie będące w tej sytuacji uprawnieniami pierwotnymi przysługiwały zmarłemu małżonkowi i uprawnienia te małżonek ten utrzymałby gdyby obecnie żył. W ocenie Kierownika UdSKiOR świetle orzecznictwa sądowego oznacza to, iż osoba, która nie posiadała uprawnień wdowy po kombatancie nie może ich w takiej sytuacji nabyć. Powyższe zdaniem organu oznacza, iż twierdzenia strony jakoby jej mąż posiadał uprawnienia kombatanckie do chwili śmierci, a tym samym przysługiwałyby one pozostałej po nim wdowie są nietrafne. Skargę do tutejszego Sądu na powyższą decyzję złożyła K.M.. Skarżąca opisała życiorys swojego męża podając, iż z powodu podeszłego wieku nie jest w stanie zrozumieć dlaczego jej mężowi nie należą się uprawnienia kombatanckie skoro w jej ocenie fakty z życia nieżyjącego małżonka przeczą temu aby utrwalał on władzę ludową. Zdaniem K.M. mężowi po ślubie kościelnym, który miał miejsce w roku 1953 odebrano legitymację partyjną i zwolniono z pracy. Skarżąca wskazała także, iż mąż był działaczem solidarnościowym. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna w tym zakresie w jakim pozwoliła na kontrolę prawidłowości i zgodności z prawem zaskarżonych w przedmiotowej sprawie decyzji. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż Sąd w pełni podziela stanowisko organu, którego decyzje zaskarżono zgodnie, z którym uprawnienia wdowy po kombatancie są uprawnieniami pochodnymi, których istnienie uzależnione jest od istnienia uprawnień pierwotnych tzn. uprawnień kombatanckich zmarłego męża. Nadto Sąd w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 czerwca 2007 roku, sygn. akt II OSK 900/06 zgodnie z którym wdowie po kombatancie przysługuje również jej własne uprawnienie, którego przesłanką jest "bycie wdową po kombatancie", dlatego też, uprawnienia wdów po kombatantach, jakkolwiek pochodne od statusu mężów, powinny być oceniane w odniesieniu do ich osobistej sytuacji prawnej. Analiza ustawy o kombatantach przemawia za przyjęciem poglądu, że przy uprawnieniach pochodnych niezbędne jest ustalenie, iż zmarły kombatant zachowałby uprawnienia kombatanckie, gdyby żył. Jeżeli więc wdowa po kombatancie powołuje się na fakty, którymi ustawa wiąże jej uprawnienia ze względu na zmianę prawa, dopuszczalna, a nawet konieczna jest ponowna ocena uprawnień kombatanckich jej męża. Pamiętać przy tym należy, iż postępowanie w sprawie przyznanie uprawnień kombatanckich wdowie po kombatancie nie jest postępowaniem weryfikacyjnym w stosunku do osoby zmarłej, lecz postępowaniem którego celem jest ustalenie przesłanki rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie uprawnień przysługujących wdowie. W niniejszej sprawie W.M. stracił uprawnienia kombatanckie w skutek nowelizacji ustawy o kombatantach, która odebrała uprawnienia kombatanckie osobom, które uzyskały je, nie spełniając innych wymogów, tylko poprzez uczestnictwo – jak to określił znowelizowany art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /tekst jednolity Dz. U. z 2002r. Nr 42 poz. 371/ – w walkach "o utrwalenie władzy ludowej". Niewątpliwie wyżej wymieniony uzyskał uprawnienia kombatanckie przyznane przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację decyzją z dnia [...] marca 1984 roku na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych z którego wynikało, że podczas służby w Milicji Obywatelskiej W.M. brał udział w walkach z podziemiem w okresie od [...] lutego 1945 roku do [...] lipca 1947 roku. Jednak już w odwołaniu z dnia [...] października 1999 roku od decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawiającej wskazanych wyżej uprawnień W.M. wskazał, iż co prawda odebrane mu uprawnienia przysługiwały z tytułu utrwalania władzy ludowej to jednak charakter jego służby był całkowicie inny niż podaje to WUSW o czym świadczy chociażby przyznane mu Odznaczenie Grunwaldzkie. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, iż powyższe twierdzenie zawarte w odwołaniu z dnia [...] października 1999 roku jest w istocie nowym wnioskiem o przyznanie uprawnień z wcześniej nie uwzględnionego tytułu. W tym miejscu wskazać należy, iż w dniu 20 kwietnia 2001 roku to jest w dacie orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 2341/99 w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich W.M. oraz w dacie wydawania zaskarżonych do tego Sądu decyzji obowiązywał przepis art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 roku, Nr 142, poz. 950) zgodnie z którym wniosek o przyznanie uprawnień z dotąd nieuwzględnionego tytułu mógł być kierowany do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do dnia 31 grudnia 1998 roku. Jednak wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003 roku, wydanym między innymi na skutek skargi konstytucyjnej złożonej przez W.M. Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 22 ust 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego jest niezgodny z art. 2 i art. 32 Konstytucji. W skutek powyższego wyroku z dniem 29 kwietnia 2003 roku artykuł 22 ust 3 ustawy kombatanckiej utracił moc jako niezgodny z konstytucyjnymi wartościami wyrażonymi w zasadach zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasadę równości gdyż przepis ten jak stwierdził w uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny wprowadził – dotychczas tej ustawie nieznany – termin zamykający drogę uzyskania i potwierdzenia statusu kombatanta. W świetle powyższego stwierdzić należy, iż od dnia 29 kwietnia 2003 roku nie ma przepisu warunkującego rozpoznanie przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosku o przyznanie uprawnień z dotąd nieuwzględnionego tytułu od terminu złożenia tego wniosku. W ocenie Sądu wskazane powyżej stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu art. 22 ust 3 ustawy kombatanckiej przez Trybunał Konstytucyjny oznacza, iż z uwagi na wniosek z dnia 11 października 1999 roku zawarty w odwołaniu od decyzji organu z dnia 6 października 1999 roku, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia, czy W.M. utraciwszy uprawnienia kombatanckie na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach mógł być uprawniony z innego tytułu. Przy czym zgodnie z treścią wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2001 roku, sygn. akt III RN 59/00 sprawa z wniosku zawartego w w/w odwołaniu stanowi co prawda w istocie inną sprawę dotyczącą zastosowania innego przepisu prawa materialnego jednak fakt, na który się skarżący powołał – otrzymanie Odznaki Grunwaldzkiej za udział w walce z Niemcami w okresie II wojny światowej – nie stwarzają przeszkody (przesłanki negatywnej) zastosowania art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Chodzi tu bowiem o ten okres służby skarżącego w Milicji Obywatelskiej, z którym związane jest uzyskanie przez niego uprawnień kombatanckich z tytułu "walki z bandami i podziemiem". Innymi słowy zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzekając o przyznaniu uprawnień K.M. jako wdowie po kombatancie winien w pierwszej kolejności przeprowadzić postępowanie wyjaśniające dla ustalenia, czy niezależnie od uczestniczenia w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej W.M. w ramach służby w MO - jak twierdził - "brał udział w walkach zbrojnych z niemieckim okupantem". W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, iż ewentualne ustalenia w tej kwestii mogą oznaczać, iż uprawnienie kombatanckie przysługiwały zmarłemu W.M. co w konsekwencji czyniłoby żądania skarżącej K.M. zasadnymi. Zwrócić również należy uwagę, iż organ administracji rozstrzygający w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich zobligowany jest prowadzić postępowanie w zgodzie z zasadami wyrażonymi w k.p.a., to jest dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, pogłębiać zaufanie obywateli do organów, należycie i wyczerpująco informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania, udzielać stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek oraz zapewnić jej czynny udział w każdym stadium postępowania. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem wskazanych zasad proceduralnych określonych w art. 7 i art. 77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego a uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wydane w sprawie rozstrzygnięcie. W świetle powyższego zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, iż po uchyleniu zaskarżonych decyzji przy ponownym postępowaniu w sprawie ustalenia uprawnień wdowy po kombatancie rolą Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych będzie dokonanie dokładnych ustaleń w zakresie pełnienia służby wojskowej lub uczestniczenia w walkach przez W.M., w zakresie walk z okupantem niemieckim w świetle przyznanej skarżącemu Odznaki Grunwaldzkiej. Dopiero po wyjaśnieniu tej okoliczności będzie możliwe orzekanie o przysługujących W.M. uprawnieniach kombatanckich. W następstwie wskazanych ustaleń, organ będzie mógł orzec o ewentualnych uprawnieniach kombatanckich skarżącej K.M.. Uznając zatem, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydane zostały z naruszeniem uprawnień strony wynikających z zasady ogólnej postępowania administracyjnego, wyrażonej w przepisie art. 8 k.p.a., a nadto z uchybieniem przepisom art. 7 i art. 77 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o ich uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U, Nr 153, póz. 1270 ze zm.). Na podstawie art. 200 powyższej ustawy orzeczono o kosztach postępowania sądowoadministracyjnego.