II SA/Go 301/16

20 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B.Ł. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 23 maja 2016 r. w sprawie ze skargi B.Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Referendarza sądowego. Pismem z dnia [...] lutego 2016 r. B.Ł. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego prowadzonego od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] października 2015 r., nr [...] w sprawie odmowy zobowiązania I.H. właścicielki nieruchomości położonej na działce nr [...] do wykonania czynności zmierzających do ograniczenia negatywnego oddziaływania na środowisko w związku z zakopaniem odpadów na działce nr [...] i zanieczyszczeniem gruntu na działkach nr [...]. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 8 kwietnia 2016 r. skarżący został wezwany do uiszczenia w terminie 7 dni wpisu sądowego od skargi. W terminie do uiszczenia wpisu skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych wskazując, iż jego stan majątkowy nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania w całości. Skarżący oświadczył, iż jest wraz z żoną współwłaścicielem domu w zabudowie bliźniaczej (185 metrów kwadratowych) o wartości około 350 000 zł, dochody gospodarstwa domowego, które prowadzi wraz z żoną (dwie emerytury oraz wynagrodzenie za pracę skarżącego) wynoszą miesięcznie 6734 zł. Ponadto skarżący wraz z żoną posiada zgromadzone oszczędności – 36 000 zł, które zamierzają wydać na remont domu. W zakresie ponoszonych przez skarżącego miesięcznych wydatków na utrzymanie wymienił on: 650 zł (koszty ogrzewania, woda, podatek i ubezpieczenie), 450 zł (opłaty za media), 650 zł (koszty leczenia i rehabilitacji), 100 (inne koszty). Postanowieniem z dnia 23 maja 2016 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy, stwierdzając na podstawie analizy wniosku oraz złożonych przez stronę dokumentów, iż wnioskodawca nie wykazał aby nie był w stanie uiścić kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny . Referendarz podkreślił, iż instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony i powinna być stosowana przede wszystkim w stosunku do osób bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem jak wskazał Referendarz sądowy miesięczny dochód B.Ł. i jego żony wynosi 6.734 zł (netto). Ponadto skarżący posiada 36.000 zł oszczędności, mimo iż zamierza przeznaczyć je na remont domu nie oznacza to, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Pismem z dnia [...] czerwca 2016 r. skarżący wniósł od w/w postanowienia sprzeciw. Zdaniem skarżącego przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia nie wzięto pod uwagę, że skarżący wraz z żoną są osobami w podeszłym wieku co wiąże się z koniecznością ponoszenia wyższych kosztów na leki czy opiekę medyczną, a do tego ponoszą oni zwykłe koszty utrzymania. Skarżący nie zgodził się z argumentacją wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu co do posiadanych przez skarżącego oszczędności stwierdzając, iż są one przeznaczone na remont i nie powinny uniemożliwiać przyznania mu prawa pomocy. Ponadto skarżący zwrócił uwagę, iż uczestniczy w wielu postępowaniach co powoduje znaczne obciążenie dla jego rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 20012 r. poz. 270 ze zm., dalej zwanej p.p.s.a.), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015r., w zw. z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2015 r. poz. 658, (w przedmiotowej sprawie skarga wniesiona została w października 2015 r.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych, tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu podkreślić należy, że powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepublikowane), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazać należy, iż zgodnie z oświadczeniem skarżącego prowadzi on gospodarstwo domowe wyłącznie z żoną i przy miesięcznym stałym dochodzie netto 6734 zł ponosi łącznie około 1800 zł wydatków na utrzymanie tzn. na szeroko pojęte opłaty związane z eksploatacją domu oraz koszty leczenia itp. Powyższe oznacza, iż miesięcznie pozostaje do dyspozycji skarżącego utrzymującego się wraz z małżonka kwota około 4900 zł. Ponadto skarżący posiada zgromadzone oszczędności w kwocie 36 000 zł i jest właścicielem nieruchomości budynkowej o wartości 350 000 zł. W świetle wcześniejszych rozważań nie sposób zatem uznać na podstawie przeprowadzonej powyżej analizy stanu majątkowego skarżącego, aby skarżący znajdował się w trudnej sytuacji materialnej, mając ograniczone środki na zaspokojenie potrzeb życiowych. Sytuacja skarżącego jest bowiem bardzo stabilna, posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury oraz wynagrodzenia za pracę. W ocenie Sądu zgodzić zatem należy się z oceną dokonaną przez referendarza sądowego, że w świetle powyższych danych skarżący jest w stanie wygospodarować środki na pokrycie wpisu sądowego od skargi, który wynosi w niniejszej sprawie 200 zł. W tym kontekście za chybioną uznać należy argumentację podniesioną w sprzeciwie. Fakt ponoszenia wydatków na leki i leczenie został uwzględniony przez referendarza, ponadto stanowi on niewielka część wydatków w stosunku do osiąganych przez skarżącego dochodów. Odnosząc się zaś do oszczędności, które skarżący ma zamiar przeznaczyć na remont domu Sąd zwraca uwagę, iż nawet gdyby pominą w/w oszczędności sam dochód osiągany w gospodarstwie domowym skarżącego przy wysokości ponoszonych przez niego kosztów uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Dlatego Sąd na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.