II SA/Go 303/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. – Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2013 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.M. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania p o s t a n a w i a: 1.odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. ustanowić adwokata. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 10 kwietnia 2013 r. wezwano Z.M. do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi w wysokości 100 zł. 25 kwietnia 2013 r. wpłynął do sądu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF. W uzasadnieniu wniosku Z.M. wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Skarżący oświadczył, że został wyeksmitowana z lokalu. Nadto podał, że w wyniku prowadzonych postępowań egzekucyjnych został pozbawiony oszczędności. W uzupełnieniu złożonego wniosku skarżący przedłożyła między innymi wyciąg z rachunku bankowego, faktury VAT za nabycie leków. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Należy wskazać, że Z.M. w formularzu PPF nie wskazał w jakim zakresie domaga się przyznania prawa pomocy. Zważyć jednak trzeba, że skarżący podała, że nie stać go na żadną wymagającą opłat pomoc prawną. Mając na uwadze treść wskazanego powyżej oświadczenia uznano, że wniosek Z.M. o przyznanie prawa pomocy dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika podatkowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04, niepublikowane) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W niniejszej sprawie nie można przyjąć, aby zachodziły okoliczności uzasadniające zwolnienie Z.M. od ponoszenia kosztów sądowych. Zważyć bowiem trzeba, że miesięczny dochód skarżącego i jego żony z tytułu świadczeń emerytalnych wynosi około 2.625 zł (netto). Nadto wpis od skargi jest niski – wynosi 100 zł. W orzecznictwie stwierdza się, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Wpis do skargi wynosi zaś jedynie 100 zł. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Zwrócono jednak uwagę na fakt, że Z.M. opuścił mieszkanie w wyniku przeprowadzonej eksmisji. Nadto z przedłożonych rachunków wynika, że skarżący ponosi dość znaczne wydatki na zakup leków. Z.M. oświadczył, że w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego stracił oszczędności. Przedłożone dokumenty potwierdzają, że w stosunku do skarżącego i jego żony toczy się postępowanie egzekucyjne. Z tych względów uznano, że Z.M. nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny w rozumieniu art. 246 1 pkt 2 p.p.s.a. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 a contrario i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.