II SA/Go 318/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Sędziowie Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Anna Lisowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2010 r. sprawy ze skargi Z.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim na rzecz adwokata A.G. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należną stawkę podatku od towaru i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. 1. Decyzją ostateczną z dnia [...] września 2008 r., nr [...], Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, (t.j. Dz.U. z 2005 r., Nr 108, poz. 908 ze zm., zwanej dalej prawem o ruchu drogowym), skierował skarżącego Z.Z. na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych i psychologicznych do kierowania pojazdem. Skierowanie nastąpiło ze względu na informację policji, iż Z.Z. w dniu [...] sierpnia 2008 r. spowodował kolizję drogową z innym pojazdem. Od tej, doręczonej prawidłowo decyzji Z.Z. nie wniósł odwołania. Pismem z dnia [...] stycznia 2009 r. Prezydent Miasta, działając jako organ właściwy, zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie cofnięcia posiadanych uprawnień do kierowania pojazdami. Pismem z dnia [...] stycznia 2009 r. Z.Z. wnosząc o umorzenie tego postępowania podał, iż wykonał badania lekarskie w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy, wskazując przy tym, że obecna sytuacja finansowa nie pozwala mu na "wykupienie dokumentacji" z Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy (WOMP). W odpowiedzi na pytanie organu Ośrodek ten poinformował, że badania Z.Z. w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań do kierowania pojazdami nie zostały jeszcze zakończone. Wskazano, że dotychczasowe wyniki badań pozwalają na stwierdzenie, że u badanego istnieją przeciwwskazania do prowadzenia pojazdów kat. C oraz C+E, natomiast brak jest bezwzględnych przesłanek pozwalających na ustalenie przeciwwskazań do prowadzenia pojazdów pozostałych kategorii. Konieczne jest uzupełnienie brakujących badań lekarskich (EKG, badania ogólnolekarskie oraz badanie sprawności psychomotorycznej). Następnie pismem z dnia [...] lutego 2009 r. organ pierwszej instancji poinformował stronę, iż wobec niezakończenia badań lekarskich nie ma podstaw do umorzenia postępowania w sprawie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami. Jednocześnie organ I instancji pouczył stronę o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i złożenia wniosków dowodowych. Wnioski takie nie zostały złożone. 2. Decyzją z dnia [...] marca 2009 r. Prezydent Miasta, nr [...] cofnął Z.Z. uprawnienia do kierowania pojazdami kat. A, B,B+E,C,C+E w związku z niepoddaniem się badaniom lekarskim oraz nałożył obowiązek zwrotu prawa jazdy. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że konieczność cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami wynika z faktu niepoddania się przez stronę badaniu lekarskiemu kierowców, na które to badania Z.Z. skierowany został ostateczną decyzją z dnia [...] września 2008 r. (art. 140 ust. 1 pkt 4 lit b prawa o ruchu drogowym). Wskazano, iż badania te nie zostały przedstawione w terminie to jest do dnia 17 grudnia 2008 r. Okoliczności wskazane przez stronę, dotyczące trudnej sytuacji materialnej, nie mogą zostać uwzględnione, albowiem badania lekarskie przeprowadzane są na koszt osoby skierowanej (art. 122 ust. 6 prawa o ruchu drogowym). Decyzja doręczona została stronie w dniu 17 marca 2009 r. W dniu 25 marca 2009 r. wpłynęło odwołanie Z.Z., w którym skarżący opisał szczegółowo przebieg kolizji, w wyniku której został skierowany na badania lekarskie kierowców, wskazując na tendencyjne prowadzenie sprawy przez policję. 3. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydaną po rozpoznaniu odwołania utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W jej uzasadnieniu wskazano, iż podstawę prawną skierowania Z.Z. na badania lekarskie stanowił art. 122 ust. 1 pkt 4 prawo o ruchu drogowym, zgodnie z treścią którego, badaniu lekarskiemu, przeprowadzanemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlega kierujący pojazdem skierowany decyzją starosty w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Zgodnie z § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. Nr 2, poz. 15, zwanego dalej rozporządzeniem w sprawie badań lekarskich) badania lekarskie osób wymienionych w art. 122 ust. 1 pkt 2-5 prawa o ruchu drogowym przeprowadza się w wojewódzkich ośrodkach medycyny pracy. Od orzeczenia WOMP osobie skierowanej przysługuje odwołanie do jednego z podmiotów odwoławczych placówek medycznych - wskazanych w § 12 ust. 3 tego rozporządzenia. Odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia, za pośrednictwem lekarza, który orzeczenie to wydał, orzeczenie placówki jest ostateczne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż w terminie wyznaczonym w decyzji odwołujący się nie zakończył badań, na które został skierowany i nie przedłożył orzeczenia lekarskiego uprawnionego lekarza WOMP, stwierdzającego brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Zgodnie z treścią art. 140 ust. 1 pkt 4 lit b prawa o ruchu drogowym decyzję o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdem silnikowym wydaje się w razie niepoddania się badaniu lekarskiemu w trybie określonym w art. 122 ust. 1 pkt 3-5 ustawy. Orzeczenie o cofnięciu uprawnień ma charakter obowiązkowy. Wobec nieprzedłożenia orzeczenia lekarskiego potwierdzającego brak przeciwwskazań do kierowania pojazdami, organ pierwszej instancji prawidłowo orzekł zatem o cofnięciu Z.Z. uprawnień do kierowania pojazdami. W ocenie Kolegium, stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji jest prawidłowe, a postępowanie w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało zgodnie zasadami określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego. Okoliczności zdarzenia (kolizji drogowej) z udziałem Z.Z., w związku z którą policja wystąpiła z wnioskiem o skierowania odwołującego się na badania lekarskie, nie mają znaczenia dla istoty rozstrzygnięcia w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami. Podstawę orzeczenia w tym zakresie stanowi bowiem fakt skierowania strony na badania lekarskie na podstawie ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta oraz niepoddanie się tym badaniom w pełnym zakresie w terminie zakreślonym w tej decyzji. Obowiązujące przepisy nie przewidują również możliwości odstąpienia od orzeczenia w przedmiocie cofnięcia uprawnień ze względu na trudną sytuację finansową strony postępowania. Konsekwencją decyzji o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami jest obowiązek zwrotu posiadanego prawa jazdy organowi, który wydał ten dokument. Wskazano przy tym, że przywrócenie uprawnień do kierowania pojazdami wymaga przedłożenia przez odwołującego się orzeczenia lekarskiego potwierdzającego brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami - art. 140 ust. 2 prawa o ruchu drogowym. 4. W piśmie z dnia [...] marca 2010 r. Z.Z. złożył na powyższą decyzję skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej złożenia. Skarżący opisał w skardze przebieg postępowania w niniejszej sprawie, także okoliczności kolizji drogowej, która stała się przyczyną skierowania na badania. Do skargi strona załączyła orzeczenie lekarskie nr [...], w którym lekarz uprawniony do badań lekarskich osób kierujących pojazdami z Prywatnego Gabinetu Lekarskiego stwierdził brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami silnikowymi w zakresie wszystkich kategorii prawa jazdy. Postanowieniem z dnia 17 września 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. przywrócił termin do wniesienia skargi. Jednocześnie pismem z dnia [...] września 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zostało wezwane przez Sąd do nadesłania odpowiedzi na skargę. Pomimo wezwania odpowiedź na skargę nie została nadesłana. W piśmie procesowym z dnia [...] września 2010 r. reprezentujący skarżącego pełnomocnik z urzędu podtrzymała stanowisko skarżącego w sprawie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzupełnieniu argumentacji skargi wskazano, iż w sprawie nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 140 ust. 1 pkt 4 lit b prawa o ruchu drogowym w zw. z art. 122 ust. 1 pkt 3-5 tej ustawy, gdyż przedmiotowe badania nie zostały zakończone ze względu na sytuację materialną skarżącego. Nadto z dotychczasowych badań nie wynikają przeciwwskazania do cofnięcia skarżącemu uprawnień do kierowania pojazdami kategorii "A", "B" oraz "B+E". Na rozprawie w dniu 4 listopada 2010 r. pełnomocnik skarżącego podniósł również, że organ nie uwzględnił zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] stycznia 2009 r., które przedstawił skarżący. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: 5. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji stanowi przepis art. 140 ust. 1 pkt 4 lit. b w związku z art. 122 ust. 1 pkt 4 prawa o ruchu drogowym. Zgodnie z powyższymi przepisami, w razie niepoddania się badaniu lekarskiemu w trybie określonym w art. 122 ust. 1 pkt 3-5, starosta (lub inny organ wykonujący jego kompetencje) wydaje decyzję o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdem silnikowym. Jedną z przesłanek sprawdzenia stanu zdrowia i predyspozycji psychicznych do kierowania pojazdami poprzez poddanie kierujących pojazdem badaniu lekarskiemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem stanowi skierowanie na takie badanie decyzją starosty w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Należy wskazać, iż zaskarżona decyzja ma charakter związany treścią decyzji wydanej w następstwie decyzji kierującej na badania lekarskie to jest ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta nr [...] z dnia [...] września 2008r. Z.Z. posiadający uprawnienia do kierowania pojazdem kategorii "A", "B", "C" "B+E" i "C+E" na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 4 prawa o ruchu drogowym w zw. z § 2 ust. 5 rozporządzenia w sprawie badań lekarskich. W takiej sytuacji organ administracyjny, w wypadku zaistnienia okoliczności wymienionych w art. 140 ust. 1 pkt 4 lit. b ma obowiązek wydania orzeczenia o danej treści. W postępowaniu opartym na wskazanym przepisie organ nie bada zatem zasadności skierowania na badania lekarskie, albowiem okoliczności te były już przedmiotem analizy organu w postępowaniu zakończonym decyzją o skierowaniu na badania lekarskie W szczególności dotyczy to zarówno okoliczności zdarzenia oraz przyczyn, dla których skierowano skarżącego na badania. (por. wyroki NSA z dnia 22 czerwca 2009 r., I OSK 886/08 i z dnia 10 lutego 2009 r., I OSK 328/08; także wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 29 kwietnia 2009 r., II SA/Go 542/08; publ. na zbiorze orzeczeń na stronie internetowej cbois.nsa.gov.pl). W decyzji z dnia [...] września 2008 r. zawarto prawidłowe pouczenie, o prawie i trybie odwołania oraz o tym, że na badania lekarskie należy zgłosić się do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w całym kraju, w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji. Decyzja została doręczona skarżącemu 3 listopada 2008 r. (poniedziałek) i stała się ostateczna wobec jej niezaskarżenia. 6. W związku z tym przedmiotem badania była kwestia spełnienia przez skarżącego warunków wynikających z powołanej decyzji ostatecznej a zatem legalność ustalenia przez organy spełnienia lub niespełnienia przez skarżącego przesłanek faktycznych wynikających z norm art. 140 ust. 1 pkt 4 lit. b prawa o ruchu drogowym. Wiążą się one z przeprowadzeniem we wskazanym w decyzji terminie badań lekarskich w specjalistycznej jednostce służby zdrowia oraz przyczynami ich nie przedstawienia. Badania lekarskie osób wymienionych w art. 122 ust. 1 pkt 2-5 przeprowadza się w wojewódzkich ośrodkach medycyny pracy (§ 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie badań lekarskich). Obowiązkiem skarżącego było zatem poddanie się badaniom właśnie w tym ośrodku. Termin do przeprowadzenia badań wynosił 30 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji. Od dnia 18 listopada 2008 r. rozpoczął zatem bieg trzydziestodniowy termin do poddania się wskazanym badaniom, przy czym jak wynika z akt sprawy organ pierwszej instancji umożliwił skarżącemu dokonanie ich w znacznie dłuższym terminie, gdyż decyzja została wydana w dniu [...] marca 2009 r. Zaś jeszcze na miesiąc przed tym, w nawiązaniu do pisma WOMP, skarżący został poinformowany o jego treści wraz z pouczeniem z art. 10 § 1 k.p.a. Ma to istotne znaczenie dla oceny zasadności skargi. Mianowicie z pisma WOMP z dnia [...] stycznia 2009 r. wynika, że badania na dzień jego sporządzania nie zostały zakończone, ale w świetle dalszego postępowania skarżącego nie można mieć wątpliwości, iż nie zostały one przeprowadzone z winy skarżącego. Przemawia za tym znaczny upływ czasu, w szczególności wystarczający na zakończenie tych badań oraz stanowisko skarżącego, w którym wyraźnie podał on przyczyny "rezygnacji" z dalszych badań przedstawiając własną ocenę stanu zdrowia popartą dokumentami niepochodzącymi od podmiotu wymienionego w § 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie badań lekarskich. W tej ostatniej kwestii należy wskazać, że przedstawione zaświadczenie lekarskie z dnia [...] stycznia 2009 r. nie jest dokumentem wymaganym przez uprawniony organ, gdyż zgodnie z powołanym wyżej kilkakrotnie § 9 ust. 2 rozporządzenia w sprawie badań lekarskich w zw. z art. 122 ust. 1 pkt 4 stanowiącego podstawę skierowania skarżącego na badania, należy ono do kompetencji wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy. Z treści zaś przedstawionego zaświadczenia wynika, iż badanie przeprowadził lekarz uprawniony do stwierdzania braku przeciwwskazań zdrowotnych w trybie ogólnym (art. 122 ust. 1 pkt 1 prawa o ruchu drogowym). To zróżnicowanie kompetencji podmiotów uprawnionych do przeprowadzania badań w przedmiocie przeciwwskazań oraz rygoryzm ich zastosowania i konsekwencji wynikających z art. 140 ust. 1 pkt 4 b prawa o ruchu drogowym ma usprawiedliwione podstawy. Ratio legis tak kategorycznego uregulowania jest usprawiedliwiane nadrzędną wartością prawną jaką jest w tym zakresie bezpieczeństwo kierowcy oraz pozostałych uczestników ruchu drogowego. Jest to dyrektywa nadrzędna w zestawieniu z indywidualnymi potrzebami zaspakajanymi ewentualnie przez stronę przy pomocy samochodu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 listopada 2007r., sygn. akt III SA/Kr 19/07). Z tych względów przyjmuje się, że przepis ten nie różnicuje skutków niewykonania nakazu poddania się badaniom lekarskim z powodów leżących po stronie zobowiązanego, w tym jego stanu majątkowego lub innych subiektywnych przyczyn. Zatem także zarzut braku środków finansowych na pokrycie kosztów badań nie mógł zostać uwzględniony. Z woli ustawodawcy wykonywanie badań lekarskich przeprowadzanych w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, odbywa się na koszt osoby badanej, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej (art. 122 ust. 6 prawa o ruchu drogowym). Przy czym w sytuacjach szczególnych wydatki te mogą być finansowane ze środków pomocy społecznej. Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, iż w sytuacji, gdy skarżący z przyczyn od niego zależnych nie poddał się przedmiotowemu badaniu lekarskiemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem, we wskazanym terminie i we właściwej placówce medycznej, ustawową i obligatoryjną konsekwencją jego zaniechania był obowiązek wydania decyzji o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami oraz nakazania zwrotu prawa jazdy. W przedstawionych okolicznościach wynikających z akt sprawy administracyjnej wynika bowiem, że zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem prawa materialnego to jest art. 140 ust. 1 pkt 1 pkt 4 b prawa o ruchu drogowym w zw. z art. 122 ust. 1 pkt 4 prawa o ruchu drogowym w zw. z § 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie badań lekarskich oraz przepisów proceduralnych, w szczególności art. 7, 77 oraz 107 § 3 k.p.a. Uchybienie dotyczące pominięcia w rozważaniach wydanej decyzji zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] stycznia 2009 r. pozostaje, z podanych wyżej przyczyn, bez wpływu na wynik sprawy. Mając powyższe na względzie uznać skargę za bezzasadną orzeczono o jej oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.). O kosztach należnych pełnomocnikowi z tytułu udzielonej pomocy prawnej urzędu orzeczono na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 209 p.p.s.a.