II SA/Go 324/11

Dnia 12 października 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki Sędziowie Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2011 r. sprawy ze skargi J.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę. 1. Dnia [...] października 2010 r. Starosta Powiatu wydał decyzję nr [...], cofającą J.K. uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii B. Decyzja ta została doręczona za pośrednictwem Poczty Polskiej dnia 9 listopada 2010 r. na podany w toku sprawy administracyjnej adres: ul. [...]. Przesyłkę odebrała matka skarżącego – B.K. (k. 180 akt administracyjnych). W dniu [...] listopada 2010 r. skarżący wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego za pośrednictwem organu pierwszej instancji (k. 182 akt administracyjnych). Starosta przesyłając odwołanie do organu drugiej instancji, w piśmie z dnia [...] grudnia 2010 r. zaznaczył, że odwołanie wniesiono po terminie. Pismo to, doręczone skarżącemu na ten sam adres, zostało odebrane w dniu 7 grudnia 2010 r. przez jego ojca J.K. (k. 183 akt administracyjnych). W dniu [...] stycznia 2011 r. J.K. wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (k. 13, k. 183 akt administracyjnych). W jego uzasadnieniu wskazał, że decyzję w dniu 12 listopada 2010 r., odebrał jego 80-letni ojciec błędnie zaznaczając datę odbioru pisma. Nadto wskazał, że wprawdzie jest zameldowany u swoich rodziców jednak od kwietnia 2010 r. zamieszkuje w [...] wraz z żoną i dziećmi. Stąd, w jego ocenie, doręczenia dokonano do rąk osoby nieuprawnionej. Podniósł również, że w toku postępowania nie został pouczony przez organ o obowiązku wynikającym z art. 41 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej k.p.a.) 2. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2011r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając w oparciu o przepisy art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856 ze zm.) oraz art. 134 w związku z art. 129 § 2 k.p.a. stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania (k. 190 akt administracyjnych). Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy podniósł, że naruszenie przepisu art. 129 § 2 k.p.a., określającego 14-dniowy termin do wniesienia odwołania, skutkuje utratą prawa do rozpatrzenia odwołania. Decyzję Starosty z dnia [...] października 2010 r. odebrała matka skarżącego B.K. w dniu 9 listopada 2010 r., a więc termin do wniesienia odwołania upłynął z dniem 23 listopada 2010 r. Odwołanie od decyzji złożył osobiście J.K. w dniu 25 listopada 2010 r., a więc już po terminie. Ponadto nie dołączył do odwołania stosownego wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Dodatkowo Kolegium stwierdziło, że o terminie i sposobie wniesienia odwołania strona została wyczerpująco pouczona przez organ pierwszej instancji w zaskarżonej decyzji. 3. W dalszej kolejności postanowieniem z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Starosty z [...] października 2010r. (k. 16 akt administracyjnych). W uzasadnieniu tego postanowienia organ podniósł, że odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji skarżący złożył w dniu 25 listopada 2010 r., ale nie wniósł o przywrócenie terminu do złożenia tego odwołania. Tym samym nie zachował warunku określonego w art. 58 k.p.a. Ponadto skarżący nie złożył wniosku o przywrócenie terminu w przewidzianym przez k.p.a. siedmiodniowym terminie od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. W ocenie Kolegium rozpoczęcie biegu tego terminu nastąpiło w dniu 25 listopada 2010 r., to jest w dniu złożenia odwołania. Strona wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie terminu w dniu 4 stycznia 2011 r. (data wpływu do organu I instancji), a więc już po upływie terminu siedmiodniowego, o którym mowa w art. 58 § 2 k.p.a. Skargi na oba postanowienia złożył J.K.. W skardze na postanowienie z dnia [...] stycznia 2011 r., będące przedmiotem niniejszego postępowania sądowego zarzucił: naruszenie prawa procesowego, to jest art. 58 § 2, art. 42 i art. 43 k.p.a. poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Nadto w uzasadnieniu skargi wskazał, że w jego ocenie doręczenie zostało dokonane nieprawidłowo, gdyż skarżący nie zamieszkiwał juz ze swoimi rodzicami. Wskazał, również, że nie powiadomił organu o zmianie miejsca zamieszkania, bo nie został pouczony o obowiązku wynikającym z art. 41 § 1 k.p.a. Na tych podstawach wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy celem rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Odrębne postępowanie sądowe ze skargi J.K. na postanowienie Kolegium z dnia [...] marca 2011r. nr [...], prowadzone pod sygnaturą II SA/Go 193/11, zakończone zostało wyrokiem z dnia 12 października 2011r. oddalającym skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269) Sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Nadto zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz.1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) – sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą. Oznacza to, że skarga może zostać uwzględniona jedynie, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy (art. 145 – 150 p.p.s.a.). W zakresie tak oznaczonej kognicji sądu administracyjnego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. 5. Stosownie do art. 58 k.p.a. w razie uchybienia terminowi należy go przywrócić na prośbę zainteresowanego, jeżeli strona uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jej winy. Z kolei w myśl § 2 tego przepisu prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, a jednocześnie z wniesieniem prośby strona winna dopełnić czynności, dla której określony był termin. Konsekwencją wniesienia odwołania z uchybieniem terminu, jest zgodnie z art. 134 k.p.a. stwierdzenie przez organ odwoławczy uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Z konstrukcji art. 58 k.p.a. wynika zatem jednoznacznie, że przywrócenie uchybionego terminu może nastąpić wyłącznie na prośbę strony i w tym zakresie została wyłączona możliwość wszczęcia postępowania przez organ z urzędu. Organ nie tylko nie ma obowiązku, ale nawet prawa wyjaśniać, dlaczego doszło do uchybienia terminu, czy nastąpiło to z winy strony i czy miała ona świadomość uchybienia terminu, a jeżeli tak, to czy chce wystąpić z wnioskiem o jego przywrócenie (por. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2010 r., I OSK 137/10, publ. w zbiorze orzecznictwa na stronie internetowej NSA). 6. Organ administracji publicznej jest obowiązany przywrócić termin, gdy zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: a) uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony, b) zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, c) zainteresowany dopełnił czynności, dla której określony był termin jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu. Dwie pierwsze przesłanki nie zostały przez skarżącego spełnione. W obu przypadkach wiążą się one z problemem prawidłowości doręczenia skarżącemu decyzji Starosty Powiatu z dnia [...] października 2010 r. na adres [...]. Wynika to z tej przyczyny, że uzasadniając prośbę o przywrócenie terminu w rozumieniu określonym art. 58 § 2 k.p.a. skarżący powołuje fakt wadliwego doręczenia tej decyzji na adres, pod którym w dacie doręczenia już nie zamieszkiwał, podnosząc jednocześnie, że nie został przez organ pouczony o wymogu wynikającym z art. 41 § 1 k.p.a. 7. Odnosząc się do pierwszej kwestii należy wskazać, że zasady doręczeń pism w postępowaniu administracyjnym regulują przepisy rozdziału 8 "Doręczania", Działu I Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z nimi organ administracji publicznej doręcza pisma za pokwitowaniem przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione osoby lub organy (art. 39 k.p.a.). Osobom fizycznym pisma doręcza się w ich mieszkaniu lub miejscu pracy - art. 42 § 1 k.p.a. Pisma mogą być doręczone również w lokalu organu administracji publicznej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej - art. 42 § 2 k.p.a. W razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i 2, a także w razie koniecznej potrzeby, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie - art. 42 § 2 k.p.a. W przypadku zaś nieobecności adresata pismo doręcza się w trybie doręczenia zastępczego - art. 43 k.p.a. W razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43 k.p.a. poczta - w przypadku doręczania pisma przez pocztę - przechowuje pismo przez okres czternastu dni w swojej placówce pocztowej. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia czternastodniowego terminu - licząc od dnia pierwszego awiza, a pismo pozostawia się w aktach sprawy - doręczenie zastępcze w trybie art. 44 k.p.a. Zastępcze formy doręczenia pism przewidziane w art. 43 i art. 44 k.p.a. rodzą domniemanie prawne, że pismo zostało doręczone adresatowi. Domniemanie to może zostać obalone, gdy adresat udowodni, że mimo zastosowania zastępczej formy doręczenia pismo nie zostało mu doręczone z przyczyn od niego niezależnych. Ciężar obalenia domniemania spoczywa na stronie. Z art. 43 k.p.a. wynika, że w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Jeśli pismo doręczono sąsiadowi lub dozorcy to wówczas zawiadamia się o tym adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Zawiadomienia tego nie pozostawia się, gdy pismo doręczono dorosłemu domownikowi. Podmiot doręczający musi zatem wręczyć pismo dorosłemu domownikowi. Taki typ doręczenia zastępczego nastąpił w niniejszej sprawie. Oceniając jego zgodność z prawem należy mieć na uwadze, że status "domowników" adresata pisma (art. 43 k.p.a.) mają zamieszkujący z nim w jednym mieszkaniu lub domu jego dorośli krewni i powinowaci, niezależnie od tego, czy równocześnie prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe. 8. W rozpoznawanej sprawie przesłanki te zostały spełnione. Mianowicie w dacie doręczenia pisma i jego odbioru przez dorosłego domownika skarżący zamieszkiwał w przedmiotowym lokalu. Okoliczności te wynikają wprost z treści akt administracyjnych i oświadczeń składanych osobiście przez skarżącego. Wbrew temu co twierdził we wniosku o przywrócenie terminu, a następnie skardze. W okresie tego zamieszkiwania zarówno ojciec, jak i matka skarżącego, jako dorośli domownicy dokonywali odbioru przesyłek kierowanych do skarżącego. Z analizy akt wynika zresztą, że w ten sposób odebrana została większość przesyłek w okresie od wskazania przez skarżącego we wniosku z dnia [...] marca 2004 r. jako miejsca zamieszkania [...]. Adres ten wskazywał w każdym z kolejnych, zresztą licznych, pismach składanych w toku kilkuletniego postępowania administracyjnego. Dopiero we wniosku o przywrócenie terminu, złożonym na skutek powzięcia informacji o złożeniu odwołania z uchybieniem terminu, skarżący wskazał, że od kwietnia 2010 r. zamieszkiwał już w innym miejscu, to jest w [...]. Twierdzenia tego jednakowoż nie uprawdopodobnił, a dowody zgromadzone w aktach administracyjnych wyraźnie mu zaprzeczają. W szczególności należy wskazać, że w odwołaniu, którego dotyczy wniosek o przywrócenie terminu, skarżący wprost wskazał, że jego miejsce zamieszkania pozostało bez zmian (k. 182 akt administracyjnych). 9. Jeśli zaś chodzi o dokumenty wykazujące zamieszkiwanie przy ul. [...] nie potwierdzają one okoliczności wskazywanych przez skarżącego. Mianowicie nabycie nieruchomości, której dotyczy ten adres nastąpiło w dniu 5 października 2009 r. (k. 186 akt administracyjnych), a skarżący nadal posługiwał się adresem przy ul. [...] i tam też odbierane były zawiadomienia. Nadto faktura za usuwanie odpadów komunalnych dotycząca adresu przy ul. [...] jako adresata wskazuje M.K. (k. 184), natomiast decyzja w sprawie wymiaru podatku za 2010 r. dotycząca skarżącego jako współwłaściciela nieruchomości położonej przy ul. [...], w nagłówku wskazuje jego adres przy ul. [...]. Potwierdza to wynikający z analizy akt administracyjnych wniosek, że w dacie dokonywania doręczenia decyzji z dnia [...] października 2010r. skarżący zamieszkiwał, tak jak wskazał to zresztą w odwołaniu, przy ul. [...]. Natomiast powołanie innego adresu zamieszkania w tym okresie, dokonane we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania służyło, jak można sądzić, uniknięciu konsekwencji jego uchybienia. Zważywszy, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie (por. wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 2010 r., II OSK 22/09, publ. LEX nr 597496) należy uznać, że nie wystąpiły one w sprawie. Skoro skarżący w dacie doręczenia i składnia odwołania zamieszkiwał przy ul. [...], dokonane doręczenie było skuteczne w rozumieniu art. 43 k.p.a. 10. W tej sytuacji kwestia pouczenia skarżącego o treści art. 41 § 1 k.p.a. stała się bezprzedmiotowa, skoro przesyłka została doręczona skutecznie na wskazywany w tym okresie adres skarżącego. Można jedynie na marginesie wskazać, że rzeczywiście organ formalnie takiego obowiązku nie dopełnił. Jednakże o tym obowiązku skarżący był pouczany w tej sprawie przez sądy administracyjne (vide: wezwanie przez WSA w Poznaniu z dnia 9 grudnia 2004 r. do uiszczenia wpisu sądowego, zawiadomienia przez WSA w Gorzowie Wlkp. o posiedzeniach sądu z dnia 7 września 2005 r. oraz z 2 stycznia 2006 r. - karty 12, 17, 28, sygn. akt II SA/Go 352/05), w sprawach, które dotyczyły kontroli przedmiotowego postępowania i decyzji w nim wydanych. Z akt sprawy wynika zresztą, że informacje o zmianie miejsca zamieszkania składał jak np. we wniosku z dnia [...] marca 2004 r. Nadto, co wynika również z akt administracyjnych i ma niewątpliwie wpływ na ocenę skuteczności oświadczeń składanych przez skarżącego, zwłaszcza podanego w odwołaniu od decyzji z dnia [...] października 2010 r. adresu zamieszkania – skarżący posiada wyższe wykształcenie prawnicze i wykonywał zawód adwokata. Zatem wskazując, jeszcze w dniu składania tego odwołania, to jest [...] listopada 2010 r., swój adres przy ul. [...] musiał on być w pełni świadomy, że potwierdził tym samym, iż przynajmniej do tej daty jego dotychczasowe miejsce zamieszkania nie uległo zmianie. 11. Skuteczność doręczenia dokonanego w dniu 9 listopada 2010 r., do rąk matki skarżącego przesądza zatem, że skarżący nie złożył wniosku o przywrócenia terminu w czasie właściwym (art. 58 § 2 k.p.a.). Datą doręczenia pisma adresatowi w sytuacji określonej art. 43 k.p.a. jest bowiem dzień odebrania pisma przez dorosłego domownika, sąsiada lub dozorcę domu. Datą tą nie jest natomiast dzień faktycznego odebrania przez adresata pisma przekazanego przez te osoby. Okoliczność, że dorosły domownik nie doręczył w stosownym czasie przyjętego pisma do rąk adresata, nie ma wpływu na bieg terminu do wniesienia odwołania (wyrok NSA z 22 marca 2000 r., I SA/Lu 1731/98, Lex nr 40679). Okoliczności tej zresztą skarżący nie podnosił, ograniczając podstawę wniosku do twierdzenia, że nie zamieszkiwał pod tym adresem. Nie zostało ono jednak uprawdopodobnione. Nawet jednak przyjmując, najkorzystniejszą dla skarżącego wersję, że wniosek ten złożył w terminie, w którym, wedle jego twierdzeń, dowiedział się o uchybieniu terminu, prawidłowość dokonanego doręczenia i niewykazanie przesłanki braku winy (art. 58 § 1 k.p.a.) sprawia, że nie było podstaw do przywrócenia w niniejszej sprawie uchybionego terminu. Tym samym zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, choć w jego motywach zabrakło odniesienia się do zasadniczej kwestii, mianowicie skuteczności doręczenia dokonanego w dniu 9 listopada 2010 r., w świetle obowiązku wykazania przez skarżącego, że w dacie doręczenia nie zamieszkiwał pod wskazanym adresem. Uchybienie to, o charakterze procesowym pozostało jednak bez wpływu na wynik sprawy. Z tych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.