II SA/Go 326/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Asesor WSA Zbigniew Kruszewski (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2017 r. sprawy ze skargi L.P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim na rzecz radcy prawnego J.G. wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Postanowieniem z [...] marca 2017r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (w skrócie: "SKO") utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy z [...] stycznia 2017 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania. Jako podstawę prawną swego orzeczenia SKO podało art. 1 i art. 2 ustawy z 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1659 ze zm.) oraz art. 138 § 1, art. 144 i art. 61a § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm. - w skrócie: "k.p.a.") oraz art. 3 ust. 1 i art. 2 pkt 11 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r. poz. 489 ze zm. - w skrócie "u.p.o.u.a."). Postanowienia organów obu instancji zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym: Pismem z [...] stycznia 2017 r. L.P. (skarżąca) zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o podjęcie działań "w zakresie niealimentacji dłużnika S.P.". Podniosła, że jej były mąż – S.P., obowiązany na podstawie wyroku rozwodowego do ponoszenia na jej rzecz alimentów nie wywiązywał się z tego obowiązku, a egzekucja alimentów była nieskuteczna. Do wniosku skarżąca dołączyła odpis wyroku Sądu Okręgowego z [...] października 2011 r. sygn. akt [...] orzekający rozwiązanie przez rozwód małżeństwa skarżącej ze S.P. z winy obu stron, wraz z adnotacją, iż wyrok ten został zmieniony wyrokiem Sądu Apelacyjnego w ten sposób, że za winnego rozwodu uznawał męża skarżącej. Jednocześnie wyrokiem zasądzono od męża skarżącej na jej rzecz alimenty w wysokości 1.000 zł miesięcznie. Skarżąca dołączyła też zaświadczenie z [...] grudnia 2016 r. wystawione przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z którego wynikało, iż egzekucja alimentów przyznanych skarżącej przeciwko dłużnikowi S.P. w okresie dwóch miesięcy poprzedzających wystawienie zaświadczenia była bezskuteczna. Wymienionym na wstępie postanowieniem z [...] stycznia 2017 r. Kierownik GOPS działając z upoważnienia Wójta Gminy, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku skarżącej. W uzasadnieniu tego orzeczenia stwierdził, iż skarżąca nie jest osobą uprawnioną do złożenia wniosku o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego na podstawie art. 3 ust. 1 u.p.o.u.a. ponieważ zgodnie z przepisami tej ustawy osobą uprawnioną jest wyłącznie osoba uprawniona do alimentów od rodzica, natomiast skarżącej przysługują alimenty od byłego męża. Pismem z [...] stycznia 2017 r. skarżąca wniosła zażalenie od postanowienia Wójta Gminy, w którym szeroko opisała z czego wywodzi tezę o uporczywym unikaniu uiszczania na jej rzecz alimentów przez byłego męża. SKO, uzasadniając w postanowieniu z [...] marca 2017 r. przyczyny utrzymania w mocy zaskarżonego doń postanowienia stwierdziło, że zasadnie odmówiono wszczęcia postępowania, ponieważ skarżąca nie jest osobą uprawnioną w rozumieniu art. 2 ust. 11 u.p.o.u.a. do domagania się podjęcia czynności wobec dłużnika alimentacyjnego na podstawie art. 3 ust. 1 u.p.o.u.a. Kolegium na wsparcie tej tezy przytoczyło obszerny fragment uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, uznając w konkluzji swego postanowienia, iż w stanie faktycznym sprawy zasadnie odmówiono wszczęcia postępowania. Skarżąca nie zgodziła się z postanowieniem SKO i pismem z [...] kwietnia 2017 r. wniosła od niego skargę do tut. Sądu. Oświadczyła w niej, iż nie zgadza się z wydanym jej postanowieniem i wniosła o jego zmianę i przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu skargi podniosła, że jej były mąż uchyla się od ponoszenia na jej rzecz alimentów zasądzonych wyrokiem z [...] kwietnia 2012 r. sygn. akt [...]. Podniosła, że z art. 27 i art. 28 u.p.o.u.a. nie wynika, iż pomoc na podstawie tej ustawy przysługuje jedynie w przypadku, gdy alimenty przysługują dziecku od rodziców. Podniosła również, iż spełnia kryteria dochodowe wynikające z u.p.o.u.a. oraz legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności co uzasadnia jej prawo do uzyskania ochrony na podstawie tej ustawy. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej, w piśmie z [...] września 2017 r. zmodyfikował wnioski procesowe skargi poprzez wniesienie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. W piśmie z [...] kwietnia 2017 r. SKO wniosło o oddalenie skargi, stwierdzając, iż skarżąca nie podniosła w niej nowych argumentów w związku z czym kolegium podtrzymuje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod kątem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm. - w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Dokonując kontroli sądowej zaskarżonego aktu w tak zakreślonych granicach kognicji Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy miała odpowiedź na pytanie, czy skarżąca była uprawniona do złożenia wniosku o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego, którym jest jej były mąż oraz czy w ogóle przysługiwała jej ochrona na podstawie u.p.o.u.a. Należy bowiem zwrócić uwagę, że legitymowanym do żądania wszczęcia postępowania jest strona czyli podmiot, któremu przysługuje obiektywny interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. Interes ten musi wynikać z administracyjnego prawa materialnego, tzn. z konkretnej normy prawnej. Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu (tak NSA w wyr. z 22 lutego 1984 I SA 1748/83 cyt. za A. Wróbel, KPA, Komentarz, wyd. elektr. LEX 2016 uwagi do art. 28). Analiza przepisów u.p.o.u.a. potwierdza jednak prawidłowość stanowiska przyjętego przez organy obydwu instancji o tym, iż skarżąca nie zaliczała się do kręgu osób uprawnionych do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. I tak: z art. 9 ust. 1 u.p.o.u.a. wynika, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Art. 3 ust. 1 ustawy ogranicza prawo złożenia wniosku o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego włącznie dla osób uprawnionych. Zgodnie natomiast z art. 2 pkt 11 u.p.o.u.a. "osobami uprawnionymi" w rozumieniu ustawy są to osoby uprawnione do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja stała się bezskuteczna. Jednocześnie wśród pozostałych przepisów ustawy brak jest podstawy prawnej do objęcia wsparciem osób uprawnionych do alimentów od małżonków. Podstawy takiej nie zawiera ani powołany w skardze art. 27 ani art. 28 u.p.o.u.a. Pierwszy z tych przepisów określa obowiązki dłużnika względem organu właściwego wierzyciela, czyli organu dokonującemu wypłat z funduszu na rzecz osoby uprawnionej, drugi zaś określa kolejność należności podlegających zaspokojeniu z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego w okresie w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Żaden z tych przepisów nie rozszerza kręgu osób uprawnionych. Tym samym stanowisko organów, iż ustawa obejmuje ochroną wyłącznie osoby uprawnione do alimentów od rodziców było uzasadnione w świetle obowiązujących przepisów prawa. Dlatego skarżącej nie przysługiwało prawo ani do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ani uprawnienie do żądania podjęcia działań wobec dłużnika alimentacyjnego, którym jest jej były mąż. W konsekwencji należy uznać, iż skarżącej nie przysługiwał interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. Prawidłowe w tej sytuacji było wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Jak wskazuje się w orzecznictwie, treści art. 61a k.p.a. w pełni odpowiadać będzie sytuacja, w której to na etapie wstępnej oceny wniosku, niewymagającej przeprowadzenia szczegółowych dowodów, organ dojdzie do przekonania, że podmiot zgłaszający żądanie nie jest legitymowany do uruchomienia postępowania przed organem administracji. Wydanie w takiej sytuacji rozstrzygnięcia opartego o art. 61a k.p.a. będzie niewątpliwie odpowiadało postulowanej realizacji ekonomiki postępowania administracyjnego. Jeżeli natomiast ta formalnoprawna ocena przedstawionego przez podmiot żądania będzie wymagała przeprowadzenia szeregu zabiegów i czynności procesowych, wówczas badanie to nastąpi już w ramach prowadzonego przez organ postępowania. Dokonywane wówczas ustalenia mogą w szczególności spowodować, że dojdzie do bezprzedmiotowości podmiotowej skutkującej wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania na podstawie art. 105 k.p.a. (wyr. NSA z 13 stycznia 2017 r. sygn. akt II OSK 1007/15, LEX, zob. też wyr. NSA z 24 lutego 2017 r. II OSK 1572/15, wyr. NSA z 18 listopada 2016 r. II OSK 330/15). WSA w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę powyższy utrwalony w orzecznictwie pogląd w pełni podziela. W niniejszej sprawie brak interesu prawnego po stronie skarżącej był oczywisty i nie wymagał ustaleń faktycznych ani skomplikowanych zabiegów wykładni. Dla sformułowania konkluzji o braku legitymacji skarżącej do żądania podjęcia działań przez Wójta Gminy wobec jej byłego męża wystarczyło proste zestawienie treści wniosku skarżącej z przepisami u.p.o.u.a. Z powyższych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. (pkt I wyroku). Jednocześnie, na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 4 ust. 3 i § 21 ust. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu ( Dz.U. z 2016 r., poz. 1715 ) Sąd przyznał radcy prawnemu J.G. wynagrodzenie w wysokości 240 zł powiększone o należny podatek od towarów i usług za pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu.