II SA/Go 335/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Michał Ruszyński Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2011 r. sprawy ze skargi B.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] Burmistrz działając na podstawie art. 17 ust. 1-3, art. 24 ust. 1, ust. 2a, ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) przyznał B.P. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem M.P. na stałe od dnia [...] października 2010 r. w wysokości 520 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...], po rozpoznaniu wniosku B.P. z dnia [...] października 2010 r. zaliczono M.P. do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie wydano na stałe, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] października 2010 r. W związku z powyższym świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności, tj. od października 2010 r. Od powyższej decyzji B.P. wniosła odwołanie, w którym nie zgodziła się z przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] października 2010 r., zamiast od dnia [...] października 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ II instancji podał, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2002 r. Nr [...] M.P. ur. [...] września 1993 r., został zaliczony do osób niepełnoprawnych, na stałe do ukończenia 16 roku życia. W związku z tą niepełnosprawnością stronie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem. Kolejnym orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, z dnia [...] października 2009 r. nr [...] M.P. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W orzeczeniu tym stwierdzono, iż niepełnosprawność istnieje od urodzenia, a ustalony stopień datuje się od [...] października 2009 r. Jednocześnie w orzeczeniu wskazano w pkt 7, iż M.P. konieczności stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji - nie wymaga, zaś w pkt 8 konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji - nie dotyczy. Po rozparzeniu wniesionego przez B.P. odwołania od powyższego orzeczenia, Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...], uchylił zaskarżone orzeczenie w całości i zaliczył M.P. do umiarkowanego stopnia niepełnoprawności. Jako symbol przyczyny niepełnosprawności wskazał 01U 10-N. Nadto orzeczenie wydał na stałe, stwierdzając, iż niepełnosprawność istnieje od urodzenia, zaś stopień niepełnosprawności datuje się od [...] października 2009 r. Również i w tym przypadku wskazano w pkt 7, iż M.P. konieczności stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji - nie wymaga, zaś w pkt 8 konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji - nie dotyczy. Na skutek wniesionego przez stronę odwołania, Sąd Rejonowy, Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych prawomocnym wyrokiem z dnia [...] września 2010 r. sygn. akt IV U [...] zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że ustalił iż wnioskodawca M.P. wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencji oraz ustalił dodatkowo symbol przyczyny niepełnosprawności 04-0. W pozostałym zakresie Sąd odwołanie oddalił. Organ wskazał, że na podstawie powyższego orzeczenia strona nie nabyła uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie został zmieniony pkt 8 zaskarżonej decyzji o konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, w którym wskazano, iż M.P. nie dotyczy. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że dopiero na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...], po rozpoznaniu wniosku B.P. z dnia [...] października 2010 r. zaliczono M.P. do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie wydano na stałe, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] października 2010 r. W konsekwencji na podstawie tego orzeczenia z dnia [...] listopada 2010 r. strona spełnia ustawowe wymogi do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem, stosownie do treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na podstawie art. 24 ust. 2 a ustawy o świadczeniach rodzinnych strona nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] października 2010 r. Na powyższą decyzję B.P. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. podnosząc: - naruszenie prawa a w szczególności art. 24 ust. 2 oraz art. 24 ust. 2 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że M.P. należy się świadczenie pielęgnacyjne od dnia [...] października 2010 r. mimo, że zgodnie z tym przepisem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności, a ten został pierwotnie złożony przed dniem 21 października 2009 r. Stąd też prawo do świadczenia pielęgnacyjnego winno być ustalone od dnia [...] października 2009 r. Zdaniem skarżącej wyrok z dnia [...] września 2010 r. Sądu Rejonowego dawał podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd Rejonowy zmienił bowiem pkt 7 orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W ocenie skarżącej zmiana pkt 8 nie była wymagana, gdyż Sąd Rejonowy zmienił stopień niepełnosprawności na znaczny, a ponadto M.P. ukończył 16 lat. W konkluzji skargi jej autorka wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez ustalenie, że świadczenie pielęgnacyjne należy się M.P. z dniem [...] października 2009 r., ewentualnie o uchylenie decyzji SKO i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza -Kierownika OPS w zakresie ustalenia daty prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. z dniem [...] października 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie podkreślić należało, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.) sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 powołanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozstrzygnięcie sporu w niniejszej sprawie wymagało ustalenia, czy skarżąca spełniła zasadniczy warunek umożliwiający uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tzn. czy przedstawiła wymagane orzeczenie o niepełnosprawności. W dalszej kolejności konieczne było ustalenie daty początkowej od jakiej skarżącej nabyła prawo do tegoż świadczenia. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm. - dalej jako ustawa) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika, że na podstawie orzeczenia z dnia [...] stycznia 2002 r. Nr [...] Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, M.P. ur. [...] września 1993 r., został zaliczony do osób niepełnoprawnych, na stałe do ukończenia 16 roku życia. W związku z powyższym skarżącej przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem do dnia [...] września 2009 r. Orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności, po rozpatrzeniu odwołania B.P. od orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, z dnia [...] października 2009 r. nr [...], uchylił orzeczenie w całości i zaliczył M.P. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (symbol przyczyny niepełnosprawności -01U 10-N). Organ wydał orzeczenie na stałe, stwierdzając, iż niepełnosprawność istnieje od urodzenia, zaś stopień niepełnosprawności datuje się od [...] października 2009 r. W pkt 7 orzeczenia wskazano, iż M.P. konieczności stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji - nie wymaga, zaś w pkt 8, że konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji - nie dotyczy. Na skutek wniesionego przez stronę odwołania, wyrokiem z dnia [...] września 2010 r. sygn. akt IV U [...] Sąd Rejonowy, Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że ustalił iż wnioskodawca M.P. wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz ustalił dodatkowo symbol przyczyny niepełnosprawności 04-0. W pozostałym zakresie Sąd odwołanie oddalił. Powyższy wyrok uprawomocnił się. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, organy administracji prawidłowo zinterpretowały i zastosowały art. 17 ust. 1 ustawy. Treść powyższego przepisu jest jednoznaczna, nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Ustawodawca przesądził bowiem, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje miedzy innymi matce nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie o niepełnosprawności (jakimkolwiek) musi zatem zawierać łącznie dwie przesłanki (por: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 lipca 2008 r., IV SA/Po 125/08, Lex nr 509616). Należy podnieść, że powołany powyżej wyrok Sądu Rejonowego zmienił jedynie pkt 7 zaskarżonego orzeczenia o niepełnosprawności, nie zmienił natomiast pkt 8 orzeczenia, tj. nie orzekł o konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W konsekwencji w pełni uprawniony jest wniosek, że orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2009 r. Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, nie spełnia dyspozycji powołanego powyżej art. 17 ust. 1 ustawy. Powyższe orzeczenie o niepełnosprawności nie mogło zatem stanowić podstawy nabycia przez B.P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Odmienne w tym względzie stanowisko skarżącej stoi w oczywistej sprzeczności z brzmieniem art. 17 ust. 1 ustawy. Należy dodać, że w świetle jednoznacznej treści powyższego przepisu, inną samodzielną przesłanką wystarczającą do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zważyć jednak trzeba, że wbrew odmiennemu twierdzeniu skarżącej, Sąd Rejonowy w przytoczonym wyroku nie zmienił orzeczenia o niepełnosprawności odnośnie ustalonego umiarkowanego stopnia niepełnosprawności - na znaczny. Sąd podziela stanowisko organów, że B.P. nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie orzeczenia z dnia [...] listopada 2010r. nr [...] Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, ustalającego u M.P. od dnia [...] października 2010 r. znaczny stopień niepełnosprawności. Legitymowanie się przez skarżącą powyższym orzeczeniem o niepełnosprawności oznacza bowiem, że została spełniona alternatywna przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy. Zdaniem Sądu nie jest trafny zarzut skarżącej, że świadczenie pielęgnacyjne powinno być przyznane od dnia [...] października 2009r., a nie od [...] października 2010r. Orzekając w tym zakresie organy l i II instancji zasadnie powołały się na treść art. 24 ust. 2 a ustawy w myśl którego, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. W kontekście zarzutu skarżącej warto również zwrócić uwagę na treść art. 24 ust. 3 a ustawy zgodnie z którym w przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności i ponownego ustalenia niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności stanowiącego kontynuację poprzedniego orzeczenia, prawo do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, jeżeli osoba spełnia warunki uprawniające do nabycia tych świadczeń oraz złożyła wniosek o ustalenie: 1) niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności w terminie miesiąca od dnia utraty ważności poprzedniego orzeczenia i 2) prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności w terminie trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia. W orzecznictwie wyjaśniono, że przepis art. 24 ust. 3a odnosi się do sytuacji szczególnej - kontynuacji orzeczenia o niepełnosprawności, a więc sytuacji, w których wynik kolejnego badania ma potwierdzić (bądź nie) stan niepełnosprawności. W przypadku zatem podtrzymania stwierdzenia stanu niepełnosprawności przez właściwy organ orzeczniczy, tym bardziej ujawnia się potrzeba uznania ciągłości prawa do świadczenia. Jak bowiem stwierdził Trybunał Konstytucyjny, osoba zainteresowana ma prawo uzyskać zasiłek pielęgnacyjny od momentu wskazanego w orzeczeniu ustalającym istnienie niepełnosprawności, bowiem z tą datą jej interes prawny w uzyskaniu tego świadczenia już jest chroniony konstytucyjnie (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2008 r., l OSK 1911/2007, LexPolonica nr 1987275). Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 listopada 2010 r., P 32/09 (OTK-A 2010/9/100) orzekł, że art. 24 ust. 3a u.ś.r. z 2003 r. w brzmieniu obowiązującym od 14 stycznia 2006 r. do 1 stycznia 2009 r., przed zmianą wynikającą z ustawy z 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim stanowi, że w przypadku wniosku o ponowne przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego po utracie ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności osobie w wieku powyżej 16 lat, której niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia, legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez sąd powszechny jej odwołania od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności i stanowiącym kontynuację poprzedniego orzeczenia, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się nie wcześniej niż od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba ta złożyła wniosek o kontynuację świadczenia rodzinnego, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu tegoż wyroku Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że od momentu wskazanego przez władzę publiczną w decyzji ustalającej wystąpienie niepełnosprawności danego stopnia zainteresowany ma prawo uzyskać - w ustawowym trybie - zasiłek pielęgnacyjny w ustawowo określonej wysokości. Z tą datą jego interes w uzyskaniu takiego zasiłku jest chroniony konstytucyjnie. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, zasiłek pielęgnacyjny spełnia bowiem efektywnie swój cel, gdy jest przyznawany od daty wskazanej w orzeczeniu o znacznej niepełnosprawności. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 marca 2011 r., l OSK 2080/2010 (LexPolonica nr 2496991) podzielił przytoczoną powyżej argumentację podnosząc, że osoba niepełnosprawna winna otrzymać zasiłek pielęgnacyjny za okres, w którym jest - zgodnie z orzeczeniem właściwej władzy publicznej -niepełnosprawna w stopniu uzasadniającym jego przyznanie, niezależnie od tego czy po utracie ważności orzeczenia o niepełnosprawności wpierw wystąpiła z wnioskiem o kontynuację tego świadczenia, czy z wnioskiem o ustalenie odpowiedniego stopnia niepełnosprawności oraz że istotne jest nie to kiedy niepełnosprawny wystąpił z wnioskiem o kontynuację świadczenia, ale to czy rzeczywiście, w świetle orzeczenia właściwej władzy publicznej, był niepełnosprawny w odpowiednim dla przyznania zasiłku pielęgnacyjnego stopniu. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy należy podnieść, że w orzeczeniu o niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2010 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania Niepełnosprawności ustalono, że znaczny stopień niepełnosprawności (przesłanka materialnoprawna nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego) M.P. datuje się od [...] października 2010 r. Nie została zatem spełniona przesłanka do zastosowania regulacji zawartej w art. 24 ust. 3 a ustawy, tj. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2002 r. - [...] września 2009 r.). Dlatego też prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie mogło zostać ustalone od dnia [...] października 2009 r., ale od dnia [...] października 2010 r. na stałe (art. 24 ust. 2 a ustawy). Konstatując należy stwierdzić, że orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2010 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, nie stanowiło kontynuacji poprzedniego orzeczenia w rozumieniu art. 24 ust. 3a ustawy. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co musiało prowadzić do konkluzji, iż zaskarżona decyzja nie podlega wzruszeniu. W konsekwencji, skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).