II SA/Go 337/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczącego Sędzia WSA Sławomir Pauter po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Powiatu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 maja 2013 r. przyznającego prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi w części przekraczającej 2.500 zł oraz oddalającego wniosek w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zwrotu dofinansowania postanawia: 1. przyznać zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej 2.500 zł, 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Dnia 16 maja 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Wojewódzkiego w Gorzowie Wlkp. wpłynął wniosek Powiatu złożony na urzędowym formularzu PPPr o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie posiada środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych. W uzupełnieniu złożonego wniosku skarżący wskazał, że w budżecie Powiatu na 2013 r. nie ma ujętych kwot na wydatki związane z kosztami sądowymi i naliczoną korektą finansową, które są wydatkami bieżącymi. Wprowadzenie tych kwot do budżetu spowodowałoby, że Powiat musiałby zrezygnować z wydatków bieżących, które głównie przeznaczone są na wynagrodzenia, na sferę społeczną i oświatową oraz utrzymanie jednostek. Skarżący oświadczył, że zwrot środków finansowych wynikający z naliczonej korekty oraz poniesienie kosztów sądowych może spowodować utratę płynności finansowej Powiatu. Szczególnie zagrożona może zostać realizacja zadań z zakresu obrony narodowej i cywilnej, zarządzania kryzysowego, oświaty i opieki społecznej, jak również zadań z zakresu administracji budowlanej, komunikacyjnej, geodezyjnej i kartograficznej. Nadto Powiat jest zobowiązany do przejęcia długu szpitalnego SP ZOZ w kwocie 101.670.069,99 zł (stan na [...] grudnia 2012 r.) oraz posiada własny dług w kwocie 27.924.787,00 zł (stan dzień 31 grudnia 2012 r.). Zadłużenie własne Powiatu i szpitala wynosi ponad 129 mln zł, co przy dochodach bieżących w kwocie 43,8 mln zł (według uchwały budżetowej na 2013 r.) stanowi pięciokrotne przekroczenie ustawowego progu 60% zadłużenia w stosunku do dochodów. Postanowieniem z dnia 28 maja 2013r. referendarz sądowy przyznał stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi w części przekraczającej 2.500 zł, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. W dniu 10 czerwca 2013r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął sprzeciw Powiatu od powyższego postanowienia, w którym strona podniosła, iż posiadanie na rachunku bankowym środków finansowych nie oznacza, że są one do wykorzystania na dowolny i niezaplanowany cel. Powiat nie zaplanował w budżecie środków na koszty sądowe i korekty finansowe, zaś nieplanowane wydatkowanie środków finansowych z budżetu jednostki samorządu terytorialnego jest naruszeniem dyscypliny finansów publicznych. Powiat zaś rozdysponował rezerwę ogólną zaplanowaną w budżecie na 2013 r. na co wskazywał już w piśmie z dnia [...] marca 2013 r. nr [...], co stanowiło podstawę przyznania prawa pomocy w sprawie o sygn. akt II SA/Go 122/13. Wskazując na problem przejęcia długu szpitala, strona wyjaśniła, ze związane z tym problemy finansowe mają wymiar realny, z uwagi na oczekiwania wierzycieli, a także znaczne ryzyko nieotrzymania pożyczki z budżetu państwa, z uwagi na ograniczone możliwości jej spłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(tekst jedn. Dz. U. 2012, poz. 270 – dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl natomiast art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W świetle powyższych przepisów nie budzi wątpliwości okoliczność, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (zob. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. 2 wyd., Warszawa 2006, s. 504, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 czerwca 2008 r., I GZ 147/08, LEX nr 479137). W niniejszej sprawie wpis od skargi wynosi 5.333 zł (§ 1 pkt 4 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), a stroną wnioskująca o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych jest Powiat. Nie ulega wątpliwości, że podstawę gospodarki finansowej jednostki samorządu terytorialnego w roku budżetowym stanowi jej budżet uchwalany w formie uchwały budżetowej, który jest rocznym planem dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów tej jednostki (art. 211 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.). Uchwała ta stanowi podstawę gospodarki finansowej jednostki samorządu terytorialnego w roku budżetowym. Zawiera również plany przychodów i wydatków zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych i funduszy celowych oraz dochodów własnych jednostek budżetowych. W budżecie jednostki samorządu terytorialnego mogą być tworzone rezerwa ogólna i rezerwy celowe. Jednostka samorządu terytorialnego nie została pozbawiona możliwości kształtowania swojej polityki finansowej oraz wpływu na sposób wykorzystania posiadanych środków finansowych, aczkolwiek jej swoboda dysponowaniu tymi środkami w porównaniu do przedsiębiorców działających w ramach swobody działalności gospodarczej jest znacznie ograniczona. Ustawodawca nie wykluczył jednakże możliwości dokonywania zmian w uchwałach budżetowych jednostek samorządu terytorialnego (art. 257 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych – Dz. U. z 2009 r. nr 157 poz. 1240 ze zm.). Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2013 r., II GZ 91/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Uzasadniony jest zatem wniosek, że koszty sądowe jakie strona obowiązana jest ponieść w zainicjowanym własną skargą postępowaniu, nie mogą być traktowane jako "mniej należne" od innych jej zobowiązań, a nadto strona jest zobowiązana do racjonalnego projektowania swoich wydatków w roku budżetowym, w tym uwzględnienie potencjalnych kosztów prowadzonych postępowań sądowych. Ponadto ustawodawca nie przewidział możliwości zwolnienia jednostek samorządu terytorialnego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, wobec czego wniosek o zwolnienie od kosztów powinien być traktowany na równi z wnioskami innych podmiotów i rozpoznawany na zasadach ogólnych. Według uchwały budżetowej Powiatu na 2013 rok dochody bieżące wynoszą 43.868.872.00 zł, natomiast wydatki bieżące wynoszą 44.518.872 zł. Strona w skardze podała, że nadwyżka operacyjna wynosi -650.000 zł i w tej kwocie zostanie pokryta przychodami z wolnych środków w ramach sfinansowania deficytu w kwocie 3.600.000 zł, pozostała zaś kwota deficytu zostanie pokryta kredytami w kwocie 2.950.000 zł. Skarżący wskazał, że w budżecie Powiatu na 2013 r. nie ma ujętych kwot na wydatek związany z naliczoną korektą finansową, która jest wydatkiem bieżącym. Należy jednak zwrócić uwagę, iż decyzja Zarządu Województwa z dnia [...] czerwca 2011r. nr [...] dotycząca zwrotu dofinansowania, została utrzymana w mocy decyzją nr [...] Zarządu Województwa z dnia [...] stycznia 2012 r. Strona skarżąca powinna była zatem liczyć się z ewentualnymi kosztami postępowania sądowoadministracyjnego i zabezpieczyć środki na ten cel w budżecie na 2013 r. Sąd zauważa też, że ponoszenie straty (-20.919.451,81 zł netto) nie oznacza spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Strata jest jedynie nadwyżką sumy kosztów uzyskania przychodów nad osiągniętymi przychodami. W judykaturze stwierdzono, że strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r., I GZ 260/08, LEX nr 479125). Nie bez znaczenia pozostaje także fakt posiadania środków na rachunkach bankowych (1.691.279,97 zł, 70.006,40 zł). W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, iż kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, zaś zgromadzenie środków wielokrotnie przekraczających wysokość wpisu sądowego wyklucza możliwość wypełnienia przesłanek warunkujących jego udzielenie (postanowienie NSA z dnia 24 stycznia 2007r., I GZ 3/07, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy również podnieść, że problemy finansowe Powiatu są związane z perspektywą przejęcia pod koniec 2017 r. długu po SP ZOZ. Niemniej strona skarżąca wyraźnie wskazała także źródła finansowania tego rodzaju przejęcia w związku z przystąpieniem do realizacji "Programu Ostrożnościowego", w ramach którego będzie możliwe uzyskanie pożyczki z budżetu państwa (100.000.000 zł). W złożonym sprzeciwie strona skarżąca nie wskazała żadnych nowych okoliczności uzasadniających zwolnienie ją od ponoszenia kosztów postępowania w całości. Biorąc pod uwagę wysokość wpisu sądowego, jaki w niniejszej sprawie powinien zostać przez Powiat uiszczony oraz obiektywnie trudną sytuację strony skarżącej, Sąd uznał za zasadne zwolnienie ją z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej 2.500 zł. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.