II SA/Go 34/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 11 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A sp. z o.o. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 17 sierpnia 2017 r. w sprawie ze skargi A sp. z o.o. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zezwolenia na prowadzenie punktu zbierania odpadów postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Referendarza sądowego. W dniu 9 sierpnia 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął, złożony na urzędowym formularzu PPPr, wniosek A Spółki z o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek przesłany został w związku z wezwaniem skarżącej do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100zł. W uzasadnieniu wniosku oraz we wcześniejszym piśmie z dnia [...] czerwca 2017 r. podniesiono, że spółka nie ma środków pieniężnych na koncie, w stosunku do niej prowadzona jest egzekucja komornicza, która uniemożliwia zapłatę kosztów sądowych. Konto bankowe jest zajęte przez komornika, przez co nie ma możliwości zrealizowania przelewu. Na uiszczenie wpisu nie pozwala również zadłużenie w Banku Gospodarstwa Krajowego, który windykuje obecnie od spółki kwotę 235.930,12 zł z ustawowymi odsetkami. Zadłużenie bankowe jest znaczne, spłacane jest ono w rachunku bieżącym i powoduje, że spółka nie mogła zarezerwować środków na żądany wpis sądowy. Spółka nie była też w stanie uzyskać dalszego kredytu na uiszczenie wpisu sądowego, jak również sprzedać składników przedsiębiorstwa w krótkim 7 dniowym terminie wyznaczonym na uiszczenie wpisu. Nadto w formularzu zawarto pisemne oświadczenie o wysokości zysku za ostatni rok obrotowy w wysokości 12.227,00 zł. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych został poparty wyciągiem z rachunku bankowego spółki, zestawieniem wartości przychodów i kosztów ich uzyskania, a także odpisami deklaracji miesięcznych w podatku od towarów i usług oraz w podatku akcyzowym – za okres od maja do lipca 2017 r. Postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2017 r. Referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy stwierdzając, iż nie wykazała ona, aby zachodziła wobec niej ustawowa przesłanka, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 – określanej dalej jako p.p.s.a.). Referendarz wskazał, iż osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. Zdaniem Referendarza przedłożone przez spółkę dokumenty obrazujące aktualną sytuację majątkową wskazują, że w badanym okresie od maja do lipca 2017 roku koszty działalności Spółki wyniosły 72.141,15 zł, zaś przychód wyniósł 97.717,03 zł, co świadczy o możliwości uiszczenia przez spółkę kosztów sądowych, bowiem prowadzi ona działalność gospodarczą w sposób zorganizowany i ciągły. Odnosząc się do podniesionych we wniosku okoliczności, dotyczących prowadzenia przeciwko spółce postępowań egzekucyjnych oraz konieczności spłaty zobowiązań z tytułu kredytu bankowego, Referendarz wskazał, iż zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Ponadto analiza wyciągu z przedłożonego rachunku bankowego zdaniem Referendarza wskazuje, iż w badanym okresie spółka realizowała swoje liczne zobowiązania związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Ponadto Referendarz zwrócił uwagę na fakt regularnego dokonywania na wspomniany rachunek bankowy wpłat własnych, których łączna kwota w badanym okresie wyniosła 96.850,00 zł. Mając powyższe na uwadze Referendarz uznał, iż brak jest podstaw do uznania, iż spółka pozbawiona jest źródeł finansowania, uniemożliwiających jej poniesienie w niniejszej sprawie kosztów sądowych, tym bardziej w sytuacji gdy wpis sądowy od zażalenia wynosi 100 zł. Dodatkowo Referendarz zaznaczył, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo ewentualnych trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Ponadto Referendarz zwrócił uwagę, iż spółka w żaden sposób nie wykazała zaistnienia w sytuacji finansowej spółki trudności finansowych, których stopień uniemożliwiałby uiszczenie w niniejszej sprawie kosztów sądowych. Pismem z dnia [...] września 2017 r. skarżąca spółka wniosła od w/w postanowienia sprzeciw domagając się zmiany zaskarżonego postanowienia i przyznania praw pomocy. Skarżąca zarzuciła w/w postanowieniu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wobec dowolnego zdaniem spółki przyjęcia, iż skarżąca ma dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem skarżącej wykazała ona, że nie ma środków na uiszczenie żądanego wpisu sądowego z uwagi na prowadzenie postępowania egzekucyjnego przeciwko spółce przez Naczelnika Urzędu Skarbowego nr zawiadomienia [...] oraz ze względu na występujące zadłużenie, w tym w Banku Gospodarstwa Krajowego Centrum Poręczeń i Gwarancji, który windykuje obecnie od skarżącej kwotę 235930,12 zł wraz z odsetkami. Skarżąca wyjaśniła również, iż ma zadłużenie w bankach spłacane w rachunku bieżącym, co powoduje, iż skarżąca nie mogła zarezerwować środków na żądany wpis. Dodatkowo skarżąca podała, iż nie może uzyskać dalszego kredytu w wyznaczonym przez Sąd terminie, aby uiścić wpis, ani nie może sprzedać składników przedsiębiorstwa. Mimo powyższych okoliczności zaś Referendarz sądowy dowolnie zdaniem skarżącej przyjął, iż skarżący nie wykazał, ze spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych okazał się niezasadny. W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zaznaczyć należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy istnieje realne zagrożenie niezrealizowania przez stronę przysługującego jej prawa do sądu. Stanowisko to potwierdzone zostało w orzecznictwie i piśmiennictwie (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H.Beck, wydanie 2, Warszawa 2013 r., s. 855-856). W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę prawną z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, że zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się on w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Zaznaczyć również trzeba, że od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą wymaga się co do zasady podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności, aniżeli ma to miejsce w przypadku osób fizycznych, nie będących profesjonalnymi przedsiębiorcami ani nie posiadających specjalistycznej wiedzy prawniczej. Dotyczy to również przewidywania konsekwencji prowadzonej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich mimo podjęcia wszelkich niezbędnych środków celem zdobycia funduszy na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2., Warszawa 2006, s. 504, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., I GZ 147/08, LEX nr 479137). Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Sąd w pełni podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca uzasadniając wniosek wskazała przede wszystkim na brak środków na rachunku bankowym, zadłużenie w tym wobec Banku Gospodarstwa Krajowego Centrum Poręczeń i Gwarancji (na kwotę 2359390,12 zł) oraz fakt prowadzenia wobec spółki egzekucji przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, uniemożliwiających zapłatę wpisu sądowego. Spółka podała, iż wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 105 000 zł, wartość środków trwałych wynosi 56 098 zł, a wysokość zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 12227 zł. Spółka dodała, iż rachunek bankowy (Bank Spółdzielczy) został zajęty przez komornika. Powyższą argumentację skarżąca powieliła w treści sprzeciwu, dodając, iż nie może uzyskać dalszego kredytu na pokrycie żądanego wpisu, nie załączając przy tym żadnych dokumentów. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał rozstrzygnięcie referendarza sądowego za prawidłowe i uzasadnione. Zgodzić należy się także ze stanowiskiem referendarza sądowego, iż spółka nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które, co należy podkreślić na tym etapie postępowania, wynoszą 100 zł, a zatem kwotę minimalną z punktu widzenia spółki prawa handlowego prowadzącej działalność gospodarczą. Przy ocenie sytuacji spółki z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy istotna jest okoliczność, że spółka, pomimo akcentowanych twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym wobec niej i zadłużeniem spółki, spółka po pierwsze osiągnęła zysk za ostatni rok obrotowy, po drugie, jak wynika z deklaracji VAT-7 za okres maj- lipiec 2017, prowadzi działalność gospodarczą w sposób ciągły, dokonuje dostawy towarów lub usług na kwoty kilkanaście i kilkadziesiąt tysięcy złotych, po trzecie - od maja do lipca 2017 roku koszty działalności spółki wyniosły 72.141,15 zł, zaś przychód wyniósł 97.717,03 zł. Dodać należy, iż wobec spółki nie zostało zainicjowane postępowanie w kierunku ogłoszenia upadłości (a w każdym razie spółka nie twierdzi, aby takie postępowanie miało miejsce). Oznacza to, że władze spółki widzą realne możliwości jej funkcjonowania oraz wypłacalności. Spółka nie wykazała jednocześnie, że podjęła jakiekolwiek starania zmierzające do pozyskania środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, iż przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08 dostępne w centralnej bazie orzeczeń i informacji o sprawach na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym brak jest podstaw do traktowania spółki w sposób szczególny w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Wskazane okoliczności świadczą o prawidłowości orzeczenia referendarza sądowego, wobec czego brak było podstaw do zmiany tego rozstrzygnięcia. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 255 i art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.