II SA/Go 365/17

9 sierpnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H. sp. z o.o. z siedzibą w O. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2017 r. w sprawie ze skargi H. sp. z o.o. z siedzibą w O. na decyzję Zarządu Województwa Lubuskiego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Referendarza sądowego. H Spółka z o.o. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania. Po uiszczeniu przez stronę skarżącą kwoty 200 zł tytułem wpisu sądowego od skargi oraz po doręczeniu skarżącej Spółce odpisu zarządzenia o wezwaniu do uzupełnienia wpisu sądowego o kwotę 6.316 zł, w dniu 5 czerwca 2017 r. wpłynął do Sądu wniosek o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uzupełnienia wpisu sądowego o kwotę 6.316 zł w całości lub w części. W uzasadnieniu wniosku Spółka podniosła, że posiada liczne zobowiązania. W stosunku do banków jest to kwota 6.700.000 zł, zaś zobowiązania podatkowe wynoszą ok. 400.000 zł. Od maja 2016 r. Spółka ponosi straty, ma negatywny przepływ finansowy o około 300.000 zł i nie jest w stanie ponieść wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Stara się sprzedawać środki trwałe, lecz bez powodzenia. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia aktualnych wyciągów obrazujących saldo na wszystkich rachunkach bankowych za ostatnie trzy miesiące, zbiorczego zestawienia wartości przychodów i kosztów uzyskania przychodów za ostatnie trzy miesiące, składanych przez Spółkę odpisów miesięcznych deklaracji podatkowych za ostatnie sześć miesięcy, dokumentów potwierdzających ponoszone koszty związane ze spłatą kredytów oraz potwierdzających wysokość zobowiązań podatkowych, a także kosztów ponoszonych z tytułu ich spłaty, profesjonalny pełnomocnik skarżącej Spółki nadesłał: wydruki z programu finansowo-księgowego zawierające raporty z kont, przedstawiające należności urzędu skarbowego, Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należności na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne z datami księgowania na [...] stycznia oraz [...] marca 2017 r., a także (jak wynika z oświadczenia pełnomocnika) rachunek zysków i strat za pierwszy kwartał 2017 r. w formie wydruku z Microsoft Exel. Pełnomocnik uzupełniająco podał, że skarżąca Spółka nie posiada funkcjonującego rachunku bankowego, rachunek bankowy został zajęty przez Urząd Skarbowy, ZUS oraz komornika sądowego i od 2017 r. nie ma żadnych obrotów na rachunkach bankowych, wpłaty dla Spółki są dokonywane bezpośrednio do [...], który obsługuje kredyt hipoteczny zgodnie z cesją za wynajem nieruchomości, a który jest jedynym dochodem Spółki. W pierwszym kwartale 2017 r. osiągnięto zysk w kwocie 19.384 zł. Zwrot pożyczki hipotecznej do [...] wynosił 17.704,50 euro (74.359 zł), w związku z czym powstała strata w wysokości 54.975 zł za pierwszy kwartał 2017 r. W 2016 r. również odnotowano stratę. W 2017 r. nie zostały zapłacone żadne podatki, ostatni pracownik został zwolniony w 2017 r., zadłużenie w ZUS wynosi ok. 55.000 zł, zaległości z tytułu VAT 286.000 zł, saldo kredytu hipotecznego na dzień [...] marca 2017 r. wynosi 1.446.624,86 euro, zadłużenie w Banku [...] na dzień [...] marca 2017 r. wynosi ok. 360.000 zł, kredyt ten nie jest spłacany. Postanowieniem z dnia 6 lipca 2017 r. Referendarz sadowy odmówił przyznania prawa pomocy, uznając za niemożliwe wszechstronne zbadanie sytuacji majątkowej skarżącej Spółki, gdyż oświadczenia zawarte w złożonym do akt sprawy formularzu PPPr oraz w piśmie pełnomocnika strony skarżącej z dnia [...] czerwca 2017 r. nie zostały poparte potwierdzającą je dokumentacją. W uzasadnieniu wskazano, iż pełnomocnik skarżącej Spółki w odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dokumentów obrazujących jej aktualną sytuację majątkową nadesłał jedynie wydruki z programu finansowo-księgowego zawierające raporty z kont, przedstawiające należności urzędu skarbowego, Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należności na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne z datami księgowania na [...] stycznia oraz [...] marca 2017 r., a także (jak wynika z oświadczenia pełnomocnika) rachunek zysków i strat za pierwszy kwartał 2017 r. w formie wydruku z Microsoft Exel. Przy czym z nadesłanych raportów z kont nie wynika, czy należności te zostały rzeczywiście uiszczone, czy są to jedynie zapisy księgowe. Natomiast jeśli chodzi o wydruk określony jako rachunek zysków i strat za pierwszy kwartał 2017 r., to pomijając już jego formę graficzną, wydruk ten nie został w jakikolwiek sposób opisany ani przez kogokolwiek podpisany. Referendarz uznał, iż nie sposób nawet stwierdzić, czy istotnie odnosi się on do skarżącej H Spółki z o.o., gdyż w żaden sposób nie wynika to z jego treści. Dodatkowo Referendarz wskazał, iż nawet gdyby wbrew powyższej argumentacji nieudokumentowane oświadczenia, zawarte w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy i piśmie uzupełniającym, uznać za wiarygodne i opisaną sytuację finansową Spółki przyjąć za pewnik, to i tak wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógłby zostać uwzględniony, bowiem w piśmie z dnia [...] czerwca 2017 r. pełnomocnik strony przyznał, że Spółka w ostatnim kwartale osiągnęła zysk (którego wysokość nie została wiarygodnie wykazana), jednakże strona skarżąca sama zdecydowała, że został on przeznaczony na regulowanie zobowiązania cywilnoprawnego w postaci kredytu hipotecznego. Natomiast jeśli chodzi o inną należność publicznoprawną w postaci ustalonego w niniejszej sprawie wpisu od skargi, strona skarżąca uważa za zasadne przyznanie jej zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się do ewentualnej straty przedsiębiorstwa Referendarz sądowy wyjaśnił, iż ponoszenie jej nie oznacza spełnienia przesłanki warunkującej konieczność przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując, iż strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje konieczności udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Dodatkowo wskazano, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo ewentualnych trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Prowadząc działalność gospodarczą przedsiębiorstwo powinno uwzględnić w jej ramach odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z tą działalnością. Zdaniem Referendarza sądowego w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Pismem z dnia [...] lipca 2017 r. pełnomocnik skarżącej wniósł od w/w postanowienia sprzeciw domagając się zmiany zaskarżonego postanowienia i zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Zdaniem skarżącej fakt, iż nie przedstawiła konkretnie tych dokumentów, o które wzywał Sąd nie oznacza, iż inne dokumenty i wyjaśnienia nie mogą stanowić dowodu na sytuację finansową spółki, zaś wynika z nich, iż nie posiada funkcjonującego rachunku bankowego, gdyż został on zajęty przez Urząd skarbowy, ZUS i komornika i od 2017 r. nie ma żadnych obrotów na rachunkach bankowych, a wpłaty są dokonywane bezpośrednio do [...], który obsługuje kredyt hipoteczny zgodnie z cesją a wynajem nieruchomości. Skarżąca zwróciła uwagę na różnicę pomiędzy przepływem pieniężnym a dochodem, wskazując, iż spółka osiąga dochód, ale z uwagi na pobieraną przez bank hipoteczny wysokość raty kapitałowej, to w istocie jest ,,na minusie". Skarżąca zauważyła, iż miesięczne płatności spółki przewyższają dochody, załączając na dowód informację o wysokości rat kapitałowo-odsetkowych za 2017 r. Powyższe dokumenty zdaniem spółki wskazują, iż nieruchomość generuje negatywny przepływ finansowy, który w pierwszym kwartale 2017 r. wyniósł 22 843,65 zł. Tylko odsetki stanowią koszt prowadzenia działalności a raty kapitałowe już nie, co powoduje pozytywny wynik finansowy. Spółka dodała, iż sprzedaż nieruchomości nie byłaby źródłem nowych środków finansowych, gdyż konieczne byłoby zapłacenie wysokiego podatku dochodowego, pomijając trudność związaną ze sprzedażą. Spółka podkreśliła, iż nie była inicjatorem postępowania i nie mogła poczynić wcześniej oszczędności. Z dokumentów w postaci raportów z konta wynika, iż w 2017 r. nie zostały zapłacone żadne podatki, ostatni pracownik został zwolniony w 2017 r., zadłużenie wobec ZUS wynosi ok. 55000 zł, zaległości z tytułu VAT 286 000 zł. Skarżąca nie zgodziła się z twierdzeniem zawartym w zaskarżonym postanowieniu, iż nie współpracowała z Sądem wyjaśniając, iż nie była w stanie przedłożyć stosownych dokumentów gdyż okazało się, iż czas oczekiwania na ich wydanie znacznie przekracza ten wskazany przez Sąd, twierdząc iż dłuższy czas umożliwiłby ich złożenie. Skarżąca podkreśliła ponadto, iż zła sytuacja finansowa nie jest zdarzeniem przejściowym bowiem już w 2016 r. występowała strata. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych okazał się niezasadny. W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.– określanej dalej jako p.p.s.a.)., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zaznaczyć należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy istnieje realne zagrożenie niezrealizowania przez stronę przysługującego jej prawa do sądu. Stanowisko to potwierdzone zostało w orzecznictwie i piśmiennictwie (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H.Beck, wydanie 2, Warszawa 2013 r., s. 855-856). W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę prawną z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, że zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się on w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Zaznaczyć również trzeba, że od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą wymaga się co do zasady podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności, aniżeli ma to miejsce w przypadku osób fizycznych, nie będących profesjonalnymi przedsiębiorcami ani nie posiadających specjalistycznej wiedzy prawniczej. Dotyczy to również przewidywania konsekwencji prowadzonej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich mimo podjęcia wszelkich niezbędnych środków celem zdobycia funduszy na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2., Warszawa 2006, s. 504, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., I GZ 147/08, LEX nr 479137). Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Sąd w pełni podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca uzasadniając wniosek wskazała przede wszystkim na liczne zobowiązania wobec banków (6.700.000 zł), ZUS i podatkowe (ok. 400.000 zł) oraz straty ponoszone przez spółkę. Należy podkreślić, iż opisana przez skarżącą spółkę sytuacja majątkowa i finansowa nie znajduje odzwierciedlenia w złożonych przez nią dokumentach źródłowych. Na wezwanie referendarza do złożenia wymaganych dokumentów umożliwiających ocenę tejże sytuacji: aktualnych wyciągów obrazujących saldo na wszystkich rachunkach bankowych za ostatnie trzy miesiące, zbiorczego zestawienia wartości przychodów i kosztów uzyskania przychodów za ostatnie trzy miesiące, składanych przez Spółkę odpisów miesięcznych deklaracji podatkowych za ostatnie sześć miesięcy, dokumentów potwierdzających ponoszone koszty związane ze spłatą kredytów oraz potwierdzających wysokość zobowiązań podatkowych, a także kosztów ponoszonych z tytułu ich spłaty, skarżąca reprezentowana dodatkowo przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła jedynie: wydruki z programu finansowo-księgowego zawierające raporty z kont, przedstawiające należności urzędu skarbowego, Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należności na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne z datami księgowania na [...] stycznia oraz [...] marca 2017 r. oraz rachunek zysków i strat za pierwszy kwartał 2017 r., mający postać wydruk z programu z Microsoft Exel (bez jakiegokolwiek potwierdzenia, iż dotyczy on tejże właśnie spółki i przez kogo został sporządzony). Dodatkowo pełnomocnik skarżącej oświadczył tylko, iż skarżąca nie posiada funkcjonującego rachunku bankowego, gdyż został on zajęty przez Urząd Skarbowy, ZUS oraz komornika sądowego i od 2017 r. nie ma żadnych obrotów na rachunkach bankowych, wpłaty dla Spółki są dokonywane bezpośrednio do [...], który obsługuje kredyt hipoteczny zgodnie z cesją za wynajem nieruchomości, a który jest jedynym dochodem Spółki. Podkreślić należy, iż zgodnie z wnioskiem skarżącej (pismo z dnia [...] czerwca 2017 r.) przedłużony został termin do złożenia wymaganych dokumentów, do dnia wskazanego przez wnioskodawcę. Mimo wydłużenia terminu skarżąca nie złożyła wszystkich wymaganych dokumentów. W sprzeciwie natomiast podniesiono, iż w/w dokumenty nie zostały złożone, bo termin wskazany przez Sąd był zbyt krótki, tymczasem to skarżąca sama wskazała na datę przedłużenia terminu wykonania zobowiązania. Dodać należy, iż wymagane dokumenty, o które wezwana została skarżąca, nie zostały złożone także później, wraz ze sprzeciwem. Natomiast prezentowana w sprzeciwie argumentacja skarżącej stanowi powielenie wcześniejszego stanowiska zawartego we wniosku PPr i sprowadza się do wskazania, że działalność prowadzona jest ze stratą, spółka posiada liczne zobowiązania, a miesięczne płatności spółki przewyższają dochody, na dowód czego skarżąca załączyła wyłącznie informację o wysokości rat kapitałowo-odsetkowych za 2017 r. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał rozstrzygnięcie referendarza sądowego za prawidłowe i uzasadnione. Przy rozpoznaniu sprzeciwu dokumenty złożone przez skarżącą w postępowaniu objętym przedmiotowym wnioskiem wzbogacone zostały jedynie o załączone do sprzeciwu informacje o wysokości rat kapitałowo-odsetkowych za 2017 r., co nadal nie pozwala na rzetelną ocenę sytuacji majątkowej spółki. W konsekwencji Sąd stwierdził, iż Spółka nie wykazała niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania. Zgodzić należy się także ze stanowiskiem referendarza sądowego, iż strata, na którą wskazała skarżąca, udokumentowana wyłącznie wydrukiem z Microsoft Exel, nie opatrzonym żadnym podpisem, pieczęcią, bądź informacją, iż dotyczy to właśnie skarżącej, także nie uzasadnia automatycznie przyznania wnioskowanej pomocy, gdyż w istocie strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych (zob. np. postanowienie NSA z 22 marca 2011 r. w sprawie o sygn. akt II GZ 112/11). Podkreślić należy, że fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie, generowane aktualną postawą przedsiębiorcy. Przy ocenie sytuacji spółki z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy istotna jest również okoliczność, że spółka, pomimo mocno akcentowanych twierdzeń o katastrofalnej sytuacji materialnej w związku z decyzjami organów podatkowych, które miały jej uniemożliwić prowadzenie i rozwój działalności gospodarczej, nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. Nie zostało zainicjowane postępowanie w kierunku ogłoszenia upadłości (a w każdym razie spółka nie twierdzi, aby takie postępowanie miało miejsce). Oznacza to, że władze spółki widzą realne możliwości jej funkcjonowania oraz wypłacalności. Spółka nie wykazała jednocześnie, że podjęła jakiekolwiek starania zmierzające do pozyskania środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, iż przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08 dostępne w centralnej bazie orzeczeń i informacji o sprawach na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedstawionych przez skarżącą dokumentów nie wynika by zainicjowała postępowanie upadłościowe czy naprawcze. Tym samym brak jest podstaw do traktowania jej w sposób szczególny w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Wskazane okoliczności świadczą o prawidłowości orzeczenia starszego referendarza sądowego, wobec czego brak było podstaw do zmiany tego rozstrzygnięcia. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 255 i art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.