II SA/Go 369/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Zbigniew Kruszewski po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.A. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego postanowił: oddalić wniosek. Pismem z [...] kwietnia 2017 r. A.A. (skarżąca) wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wymienioną w sentencji postanowienia. Pismem z [...] czerwca 2017 r. wniosła o ustanowienie adwokata, podnosząc, iż z uwagi na liczne obciążenia finansowe nie jest w stanie sfinansować usług zawodowego pełnomocnika. Ze złożonych przez skarżącą oświadczeń i dokumentów wynika, co następuje: Skarżąca jest mężatką i wspólnie z mężem wychowują czworo dzieci w wieku: 1 roku oraz 9, 11 i 18 lat. Małżonkowie są właścicielami domu mieszkalnego o pow. 80 m kw. oraz gospodarstwa rolnego o łącznej pow. 1,4 ha. Są również właścicielami dwóch samochodów osobowych (siedemnasto- i trzynastoletniego). Obok normalnych kosztów utrzymania małżonkowie finansują wydatki na: internat (400 zł miesięcznie), ratę kredytu hipotecznego (767,44 zł), kredytu konsumpcyjnego (786,08 zł) oraz kredytu na zakup komputera w wysokości 150 zł miesięcznie (dowód: oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach). Oboje małżonkowie pracują, przy czym skarżąca znajduje się w okresie wypowiedzenia umowy o pracę (dowód: zaświadczenie Ośrodka Pomocy Społecznej). Skarżąca zarabia 2.154,98 zł netto, a jej mąż 3.017,12 zł netto (dowód: wyciągi z rachunków bankowych). Nadto otrzymują świadczenie wychowawcze w wysokości 1.000 zł miesięcznie. Skarżąca uzyskała w 2017 r. płatności w związku z posiadaniem i prowadzeniem gospodarstwa rolnego w wysokości 1.577,93 zł (dowód: decyzje Kierownika Biura Powiatowego Agencji Modernizacji i Restrukturyzacji Rolnictwa). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek skarżącej nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - w skrócie "p.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim jakiego przyznania domagała się skarżąca, przysługuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Z oświadczeń oraz dokumentów przedstawionych przez skarżącą nie wynika, by opłacenie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika mogło narazić skarżącą i jej rodzinę na niemożność sfinansowania podstawowych wydatków. Skarżąca i jej mąż otrzymują bowiem stałe wynagrodzenie. Ich suma, przy uwzględnieniu potrąceń obciążających wynagrodzenie skarżącej, wynosi 5.172,10 zł. Małżonkowie otrzymują dodatkowo świadczenie wychowawcze wynoszące 1.000 zł miesięcznie. Łączna suma ich miesięcznych dochodów wynosi zatem 6.172,10 zł. Nie można w tej sytuacji uznać, by rodzina skarżącej znajdowała się w niedostatku. Za uwzględnieniem wniosku skarżącej nie przemawia również fakt ponoszenia przez skarżąca i jej męża comiesięcznie rat 3 kredytów w łącznej wysokości ok. 1.700 zł. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wprost wskazuje się bowiem, że koszty sądowe stanowią należności Skarbu Państwa i że powinny one być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a zobowiązania prywatne takie jak rata kredytu hipotecznego nie mają przed nimi pierwszeństwa (post. NSA z 20 października 2011 r. I OZ 783/11 LEX 984400). Akcentuje się również, że utrzymanie konieczne, stanowiące prawne ekonomiczne kryterium oceny istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy obejmuje, co oczywiste, wydatki związane z potrzebami mieszkaniowymi, co jednak nie oznacza, że dla zaspokojenia tych potrzeb niezbędne jest ponoszenie wydatku z tytułu spłaty rat kredytu hipotecznego (post. NSA z 16 marca 2011 r. II FZ 22/11 LEX 783814). Przywołane poglądy - odnoszące się do kredytu hipotecznego - należy jednak w całej rozciągłości odnieść do faktu ponoszenia wydatków związanych z uiszczaniem rat kredytów niesłużących zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych czy innych podstawowych potrzeb życiowych, takich jak np. spłacany przez skarżącą kredyt konsumpcyjny oraz kredyt na zakup komputera. Argumentacja wniosku o zobowiązaniach kredytowych nie mogła zatem stanowić samodzielnej podstawy uwzględnienia żądania skarżącej. Z powyższych przyczyn, Sąd uznał, że skarżącą stać na poniesienie wydatku związanego z wynagrodzeniem adwokackim i nie zachodzi potrzeba finansowania pomocy prawnej ze środków Skarbu Państwa. Nie są zatem spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Należy też zauważyć, że odmowa ustanowienia adwokata z urzędu, nie rodzi obawy ujemnych konsekwencji dla strony postepowania. Na sądzie administracyjnym spoczywa bowiem obowiązek udzielania stronom działającym bez profesjonalnych pełnomocników pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Redakcja skargi wniesionej przez skarżącą oraz jej aktywność w postępowaniu wskazują natomiast na należytą orientację co do zasad postępowania oraz przepisów mających zastosowanie w sprawie. W tym stanie rzeczy Sąd oddalił wniosek (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).