II SA/Go 381/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Pauter po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.A. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowaczego postanowił: oddalić wniosek. W dniu 18 maja 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynęła skarga A.A. złożyła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego. Następnie w piśmie z dnia [...] czerwca 2017 r. skarżąca zwróciła się do tutejszego Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W formularzu PPF skarżąca podała, że posiada prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i czwórką dzieci (w wieku 18, 11, 10 i 1). Skarżąca oświadczyła, iż posiadane dochody i obciążenia powodują, iż nie jest w stanie opłacić adwokata bez dodatkowego uszczerbku finansowego dla jej rodziny. Opisując swój stan majątkowy skarżąca podała, iż jest współwłaścicielem domu o pow. ok. 80 m kw. oraz gospodarstwa rolnego indywidualnego o łącznej powierzchni ok. 1,5 ha. Ponadto posiada z mężem dwa auta osobowe z rocznika 2000 i 2004. Jako dochody we wspólnym gospodarstwie rodzinnym skarżąca wymieniła: 2843 zł (wynagrodzenie skarżącej), 1000 zł (świadczenie rodzinne), 3017,12 zł (wynagrodzenie męża). Wśród zobowiązań i wydatków ponoszonych miesięcznie skarżąca wymieniła: kredyt hipoteczny – 767,44 zł, kredyt konsumpcyjny – 786,08 zł, telefon – 135 zł, internet – 49,99 zł, śmieci – 63 zł, internat – ok. 400 zł miesięcznie, obiady w szkole – ok. 40 zł, koszty leczenia – 100-200 zł, prąd – 200 zł, gaz – 50 zł, raty z tytułu zakupu laptopa – 150 zł oraz podatek od nieruchomości – ok. 150 zł rocznie i z tytułu dzierżawy do ANR – ok. 1400 zł (rocznie). Na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 3 lipca 2017 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia w terminie 7 dni złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie: 1. dokumentów potwierdzających dochody uzyskiwane przez skarżącą i jej męża oraz inne osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. wyciągów z wszystkich posiadanych przez skarżącą i jej męża rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, 3. zeznań podatkowych za ostatni rok skarżącej i męża, 4. decyzji o przyznaniu świadczeń wychowawczych na dzieci (500+), 5. decyzji o przyznaniu ewentualnych dopłat do gruntów rolnych z ARiMR, 6. rachunków (dokumentów) potwierdzających ponoszone koszty związane z utrzymaniem domu i spłatą kredytów, 7. rachunków dotyczących kosztów leczenia i leków. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przesłała wymagane dokumenty: zaświadczenia o wynagrodzeniach, wyciągi z rachunków bankowych, decyzję o przyznaniu świadczenia wychowawczego, PIT-36, decyzje o dopłatach. Skarżąca podała, iż w wyciągach bankowych udokumentowane zostały ponoszone przez nią opłaty na utrzymanie domu. Skarżąca dodała, iż z jej wynagrodzenia dokonywane są potrącenia na pożyczki zakładowe oraz że umowa skarżącej zostanie rozwiązana z dniem [...] lipca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek skarżącej nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - w skrócie "p.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim jakiego przyznania domagała się skarżąca, przysługuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Z oświadczeń oraz dokumentów przedstawionych przez skarżącą nie wynika, by opłacenie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika mogło narazić skarżącą i jej rodzinę na niemożność sfinansowania podstawowych wydatków. Skarżąca i jej mąż otrzymują bowiem stałe wynagrodzenie. Ich suma, przy uwzględnieniu potrąceń obciążających wynagrodzenie skarżącej, wynosi 5.172,10 zł. Małżonkowie otrzymują dodatkowo świadczenie wychowawcze wynoszące 1.000 zł miesięcznie. Łączna suma ich miesięcznych dochodów wynosi zatem 6.172,10 zł. Nie można w tej sytuacji uznać, by rodzina skarżącej znajdowała się w niedostatku. Za uwzględnieniem wniosku skarżącej nie przemawia również fakt ponoszenia przez skarżąca i jej męża comiesięcznie rat 3 kredytów w łącznej wysokości ok. 1.700 zł. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wprost wskazuje się bowiem, że koszty sądowe stanowią należności Skarbu Państwa i że powinny one być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a zobowiązania prywatne takie jak rata kredytu hipotecznego nie mają przed nimi pierwszeństwa (post. NSA z 20 października 2011 r. I OZ 783/11 LEX 984400). Akcentuje się również, że utrzymanie konieczne, stanowiące prawne ekonomiczne kryterium oceny istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy obejmuje, co oczywiste, wydatki związane z potrzebami mieszkaniowymi, co jednak nie oznacza, że dla zaspokojenia tych potrzeb niezbędne jest ponoszenie wydatku z tytułu spłaty rat kredytu hipotecznego (post. NSA z 16 marca 2011 r. II FZ 22/11 LEX 783814). Przywołane poglądy - odnoszące się do kredytu hipotecznego - należy jednak w całej rozciągłości odnieść do faktu ponoszenia wydatków związanych z uiszczaniem rat kredytów niesłużących zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych czy innych podstawowych potrzeb życiowych, takich jak np. spłacany przez skarżącą kredyt konsumpcyjny oraz kredyt na zakup komputera. Argumentacja wniosku o zobowiązaniach kredytowych nie mogła zatem stanowić samodzielnej podstawy uwzględnienia żądania skarżącej. Z powyższych przyczyn, Sąd uznał, że skarżącą stać na poniesienie wydatku związanego z wynagrodzeniem adwokackim i nie zachodzi potrzeba finansowania pomocy prawnej ze środków Skarbu Państwa. Nie są zatem spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Należy też zauważyć, że odmowa ustanowienia adwokata z urzędu, nie rodzi obawy ujemnych konsekwencji dla strony postepowania. Na sądzie administracyjnym spoczywa bowiem obowiązek udzielania stronom działającym bez profesjonalnych pełnomocników pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Redakcja skargi wniesionej przez skarżącą oraz jej aktywność w postępowaniu wskazują natomiast na należytą orientację co do zasad postępowania oraz przepisów mających zastosowanie w sprawie. W tym stanie rzeczy Sąd oddalił wniosek (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).