II SA/Go 390/17

Dnia 11 lipca 2017 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku B.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego p o s t a n a w i a : 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej 1.000 (jeden tysiąc) złotych, 2. w pozostałym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalić. B.S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego. Wraz ze skargą B.S. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką oraz ojcem, który na podstawie umowy o pracę osiąga wynagrodzenie w kwocie 1.180 Euro miesięcznie. Jako ponoszone wydatki skarżący wskazał koszty mieszkania oraz "ratę". Zadeklarował, że posiada samochód osobowy wartości 7.000 zł oraz nieruchomość rolną o powierzchni 56,51 ha. Nie podał przy tym wysokości osiąganego przez siebie dochodu. W odpowiedzi na skierowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dokumentów potwierdzających aktualną sytuację majątkową, uzyskiwane dochody i ponoszone wydatki, skarżący udokumentował dochód osiągany przez pozostającego z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ojca – wynoszący netto 1.164 Euro miesięcznie. Na utrzymaniu rodziców skarżącego pozostają jego dwie siostry. Podał, że partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania, przekazując na ten cel średnio 200 zł miesięcznie, do tego ponosi koszty KRUS, ubezpieczenia, codziennych dojazdów do swego gospodarstwa oraz swojego bieżącego utrzymania. Nadesłał odpisy decyzji w sprawie podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego, z których wynika, że on i jego rodzice prowadzą odrębne gospodarstwa rolne i uiszczają z tego tytułu odrębnie podatki. Skarżący nie podał wysokości swojego dochodu, gdyż nie prowadzi księgi przychodów i rozchodów, jednakże nadesłał wyciągi ze swoich rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące. Zadeklarował, że jest w posiadaniu gruntu o powierzchni fizycznej 2,70 ha trwałych użytków zielonych, zaś przyjęta dla celów opodatkowania powierzchnia gruntów przeliczeniowych jego gospodarstwa wynosi 5,65 ha. Nadto oświadczył, że na dzień uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie otrzymał jeszcze z ARiMR dopłat do gruntów rolnych. Wniosek o przyznanie prawa pomocy okazał się częściowo zasadny. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Ponadto prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). W orzecznictwie wskazuje się, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie NSA z 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Z akt sprawy oraz nadesłanej przez skarżącego dokumentacji wynika, że nie spełnia on przesłanek do udzielenia prawa pomocy w zakresie całkowitym. W formularzu PPF skarżący podał, że powierzchnia posiadanych przez niego gruntów rolnych wynosi obecnie 56,51 ha. Potwierdzają to pośrednio okoliczności wynikające z akt administracyjnych sprawy, bowiem we wniosku o przyznanie płatności do gruntów rolnych na 2014 rok (którego dotyczy zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja) skarżący zadeklarował do płatności podobną powierzchnię gruntów rolnych, wynoszącą 58,12 ha. Nadto skarżący sam przyznał w uzasadnieniu skargi, że w ramach prowadzonego gospodarstwa utrzymuje m.in. łącznie 31 sztuk bydła. Przede wszystkim jednak wyciągi z rachunków bankowych skarżącego wskazują, że posiada on dwa takie rachunki – w [...] oraz w [...]. W okresie od [...] marca do [...] maja 2017 r. na pierwszym z rachunków odnotowano wpływy w łącznej kwocie 16.311,70 zł, natomiast na drugim z rachunków w marcu 2017 r. odnotowano wpływy w łącznej kwocie 3.030 zł, w kwietniu – 2.100 zł, w maju – 700 zł. Skarżący prowadzi zatem działalność rolniczą w sposób zorganizowany oraz ciągły i uzyskuje z tego tytułu przychody . Przedstawione wyżej okoliczności w sposób niewątpliwy świadczą o tym, że skarżący nie jest osobą ubogą, wymagającą wsparcia ze strony państwa w postaci całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. W związku powyższym brak było podstaw do przyjęcia, aby w odniesieniu do skarżącego, prowadzącego gospodarstwo rolne o opisanych wyżej rozmiarach oraz osiągającego przychody o wskazanej wyżej wysokości, zachodziły przesłanki uzasadniające zwolnienie go w niniejszej sprawie od kosztów sądowych w całości. Dlatego zasadniczy ciężar finansowy związany z kosztami postępowania sądowego w niniejszej sprawie powinien ponieść właśnie skarżący. Jednakże w toku rozpoznania niniejszego wniosku wzięto pod uwagę fakt, że należy wpis stosunkowy, wyznaczony przez wartość przedmiotu zaskarżenia, wyniósłby w niniejszej sprawie 1.500 zł (§ 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r., Dz. U. Nr 221, poz. 2193), zaś równolegle z niniejszą sprawą skarżący wniósł skargi na dwie inne decyzje Dyrektora OR ARiMR, zarejestrowane pod sygn. akt II SA/Go 388/17 oraz II SA/Go 389/17, w których należne wpisy sądowe wyniosłyby odpowiednio 1.500 zł oraz 426 zł. Łączne obciążenie finansowe pełnymi kosztami wpisów od skarg w tych trzech sprawach byłoby zatem znaczne. Z tego względu, celem zapewnienia skarżącemu możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu, uznano za zasadne zwolnienie skarżącego w niniejszej sprawie z wpisu od skargi w części przekraczającej 1.000 złotych, albowiem ustalona sytuacja majątkowa B.S. umożliwia mu uiszczenie w niniejszej sprawie części wpisu sądowego od skargi w wysokości 1.000 zł, a także poniesienie innych ewentualnych kosztów sądowych, bez spowodowania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. W pozostałym zaś zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy został oddalony. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.