II SA/Go 397/12

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. – Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2012 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.D. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. [...] w przedmiocie orzeczenia o braku konieczności nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności lub robót budowlanych p o s t a n a w i a: 1.przyznać zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej 200 zł, 2.w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Na podstawie zarządzenia z dnia 22 maja 2012 r. Przewodniczącego II Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., J.D. i Z.D. zostali wezwani do uiszczenia solidarnie wpisu od wniesionej skargi w wysokości 500 zł. 1 czerwca 2012 r. wpłynął do sądu wniosek J.D. o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2.990 zł (brutto) a jej mąż w kwocie 1.500 zł (brutto). J.D. podała, że jej mąż od stycznia 2012 r. do kwietnia 2012 r. pozostawał bez pracy. Oświadczyła, że posiada na utrzymaniu niepełnosprawnego syna, który obecnie szuka pracy. W uzupełnieniu złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca przedstawiła opłaty związane z użytkowaniem mieszkania (opłata za czynsz – 356,31 zł, prąd – 176,44 zł, gaz - 473,82 zł) a także przedłożyła zaświadczenie o uzyskiwanych dochodach i wyciąg z rachunku bankowego Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2012 r., Nr 270 – dalej zwanej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04, niepublikowane) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W niniejszej sprawie nie można przyjąć, aby zachodziły okoliczności przemawiające za przyznaniem w całości J.D. prawa pomocy w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych. Zważyć trzeba, że skarżąca wraz z mężem dysponuje miesięcznie dochodem w wysokości około 3.200-3.400 zł (netto). W orzecznictwie wskazuje się, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Zwrócono jednak uwagę na fakt, że mąż J.D. od stycznia 2012 r. do kwietnia 2012r. pozostawał bez pracy. Nadto skarżąca posiada na utrzymaniu niepełnosprawnego syna, który obecnie szuka pracy. Z wyciągu z rachunku bankowego skarżącej wynika, że saldo na rachunku jest ujemne (-882,28 zł - stan na dzień [...] maja 2012 r.). Nie można jednak tracić z pola widzenia, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Tytułem przykładu można wymienić osoby bezrobotne, korzystające z pomocy społecznej czy otrzymujące bardzo niskie świadczenia emerytalno-rentowe (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Skarżąca nie wykazała także nadzwyczajnych okoliczności, które w jednoznaczny sposób świadczyłyby o tym, że nie jest ona w stanie uiścić kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Za taką okoliczność nie może być uznana spłata kredytu. Uwzględniając powyższe okoliczności należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa J.D. umożliwia jej zgromadzenie pewnych środków na pokrycie kosztów sądowych i dlatego przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi powyżej 200 zł. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia.