II SA/Go 447/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński po rozpoznaniu w dniu 20 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.S. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z.S. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., nr [...] przedmiocie nakazu doprowadzenia pomieszczenia do stanu poprzedniego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] maja 2014 r. Z.S. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. ze skargą na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gorzowie Wlkp. z dnia [...] kwietnia 2014 r. uchylającą decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2013 r. (nienakładającą na Z.S. obowiązku wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem oraz orzekającej o doprowadzeniu do stanu zgodnego z prawem instalacyjnych robót budowlanych dotyczących instalacji grzewczej w lokalu nr 1 w budynku w [...]) i nakazującą inwestorowi doprowadzenie do stanu poprzedniego pomieszczenia kuchni w lokalu mieszkalnym nr 1 w budynku w miejscowości [...], w którym zamontowano kocioł centralnego ogrzewania na paliwo stałe poprzez: odłączenie kotła c.o. zainstalowanego w tym pomieszczeniu od przewodu kominowego oraz od instalacji grzewczej, zamurowanie otworu w przewodzie kominowym po odłączonym kotle c.o. Postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2014 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy wskazując, iż instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Referendarz wskazał, że wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 500 zł (§ 2 ust. 3 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Jednocześnie z przedłożonych dokumentów wynika, iż miesięczny dochód Z.S. i jego żony z tytułu wynagrodzenia za pracę i świadczeń rodzinnych wynosi około 3.600 zł (netto). W orzecznictwie stwierdzono, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Nadto w postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy badaniu podlega nie tylko dochód wnioskodawcy, ale także posiadany majątek oraz oszczędności. W judykaturze ugruntowane jest stanowisko, iż strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem. Referendarz sądowy zwrócił uwagę, iż skarżący posiada dwa mieszkania oraz nieruchomość rolną (10 arów). Z rachunku bankowego wynika, że Z.S. dysponuje środkami pieniężnymi (2.305 zł – stan na dzień [...] lipa 2014 r.). Nie można również pominąć, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z teściami, którzy posiadają dochód z tytułu emerytur w łącznej wysokości 2.892 zł (brutto). Zdaniem Referendarza sądowego skarżący nie przedstawił udokumentowanych okoliczności, które w jednoznaczny sposób świadczyłyby o tym, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Pismem z dnia [...] września 2014 r. skarżący wniósł od w/w postanowienia sprzeciw. W uzasadnieniu wskazał, iż konieczność ponoszenia znacznych kosztów utrzymania rodziny a ponadto fakt że własność drugiego mieszkania przysługuje skarżącemu wyłącznie formalnie, nie pozwala bez uszczerbku dla utrzymania jego rodziny dokonania opłaty. Dodał, iż obecnie stara się gromadzić środki na ewentualną inwestycję związaną z ogrzewaniem jego lokalu i poniesienie opłaty może go pozbawić możliwości ogrzewania lokalu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z art. 259 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), od postanowienia referendarza sądowego co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy, strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. W myśl art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 160/08). Obowiązkiem wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest przy tym wykazanie iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w pierwszym z cyt. przepisów. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 5, W-wa 2012, str. 619). W rozpoznawanej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazać należy, iż na obecnym etapie postępowania sądowego koszty postępowania związane są z koniecznością uiszczenia przez skarżącego wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł. Z przedstawionych przez skarżącego okoliczności i dokumentów wynika, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i teściami. W skład gospodarstwa domowego wchodzą również dwaj niepełnoletni synowie skarżącego (17 i 14 lat). Skarżący zatrudniony jest na czas określony (do września 2015 r.), jego żona także (do lipca 2015 r.). Łącznie miesięczne dochody skarżącego i jego żony z tytułu pracy wynoszą brutto 4.151,80 zł. Dodatkowo teściowie wchodzący w skład wspólnego gospodarstwa domowego uzyskują dochód z tytułu emerytury wynoszący łącznie brutto: 2.893,49 zł. Zatem łączny miesięczny dochód wszystkich członków gospodarstwa domowego skarżącego w przeliczeniu na osobę wynosi 1.174,21 zł. Ponadto skarżący jest właścicielem nieruchomości mieszkaniowej o pow. 75,70 m2, jego żona zaś drugiego mieszkania o takiej samej powierzchni. Skarżący jest też właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 10 arów. Skarżący wraz z żoną są posiadaczami dwóch aut (skarżący wskazał, iż ponosi koszty utrzymania dwóch aut). Miesięcznie skarżący ponosi koszty obejmujące: kredyt – 315 zł, utrzymanie mieszkań – 523,44 zł, utrzymanie dwóch aut – 600 zł, prąd - 234 zł, bilet miesięczny – 92 zł, leki – 200 zł, węgiel – 400 zł, drzewo- 200 zł, ubezpieczenie – 71 zł, internet – 43 zł, wyżywienie 3000 zł. Skarżący ma ponadto zgromadzone środki na rachunku bankowym: saldo końcowe w lipcu 2014 r. wynosiło 2305,68 zł (wcześniej w czerwcu 2014 r. – 2.219,62 zł). W sprzeciwie skarżący wskazał, iż ponosi wysokie koszty utrzymania rodziny, a własność drugiego mieszkania przysługuje mu wyłącznie formalnie, a ponadto gromadzi środki na ewentualną inwestycją związaną z ogrzewaniem mieszkania. Mając na uwadze tak przedstawioną przez skarżącego sytuację materialną Sąd uznał, że brak jest podstaw do zakwalifikowania skarżącego jako osoby uprawnionej do skorzystania z instytucji prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy powinna być stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Na podstawie tak opisanego stanu majątkowego nie sposób przyjąć, iż skarżący jest osobą znajdującą się w ubóstwie. Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie uiścić kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć także należy, iż skarżący jest właścicielem nieruchomości mieszkaniowej oraz niewielkiej nieruchomości rolnej, przy czym żona także jest właścicielem nieruchomości mieszkaniowej. Ponadto skarżący wraz z małżonką dysponują dwoma autami. Zwrócić należy uwagę, iż skarżący wraz z żoną posiadają stałe źródło dochodu, dodatkowo budżet domowy zasilany jest dochodami pochodzącymi ze świadczeń emerytalnych teściów skarżącego, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Dodatkowo wskazać należy, iż skarżący w przedmiotowym postępowaniu zastępowany jest przez profesjonalnego pełnomocnika, co przemawia za tym, iż wbrew twierdzeniom, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania obejmujących aktualnie kwotę 500 zł, ponosi koszty usług profesjonalnego pełnomocnika. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.