II SA/Go 449/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska po rozpoznaniu w dniu 5 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Syndyka Masy Upadłości Przedsiębiorstwa A sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości Przedsiębiorstwa A sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] r., nr [...] przedmiocie zwrotu dofinansowania postanawia 1. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych ponad kwotę 2.000 zł (dwa tysiące złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Dnia 22 maja 2013 r. do tut. Sądu wpłynął wniosek Syndyka Masy Upadłości Przedsiębiorstwa "A" sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik skarżącego podał, że upadły nie posiada środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych. Pełnomocnik wskazał, że nieruchomości wchodzące w skład masy upadłości są obciążone hipotekami o wartości przekraczającej ich wartość, a rzeczy ruchome są obciążone zastawem. Nadto upadła spółka posiada zobowiązania wobec byłych pracowników na kwotę 150.000 zł. Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2013 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. odmówił przyznania prawa pomocy. . Referendarz zauważył, iż pomimo wyraźnego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. do złożenia wyciągów bankowych ze wszystkich rachunków upadłej spółki za okres ostatnich trzech miesięcy, pełnomocnik przedstawił jedynie wyciągi obrazujące saldo rachunków bankowych na dni [...] maja, [...] kwietnia i [...] marca 2013 r., które uznał wybiórcze i niemiarodajne dla pełnego ustalenia stanu finansów masy upadłości. Przeciwko uwzględnieniu wniosku, zdaniem Referendarza, przemawiała również znaczna wartość środków trwałych (5.186.206,01 zł), ilość środków na rachunku bankowym (która na dzień [...] maja 2013 r. wynosiła 8.583,41 zł) oraz osiągnięte w okresie od 03/2013 r. do 05/2013 r. przychody w wysokości 70.764,37 zł. Referendarz uwzględnił fakt, iż koszty uzyskania przychodów w tym okresie wyniosły 92.144,05 zł, ale jak podał strata jest jedynie nadwyżką sumy kosztów uzyskania przychodów nad osiągniętymi przychodami i stanowi jedynie wynik bilansowy nadwyżek kosztów nad przychodami i nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia [...] lipca 2013 r. pełnomocnik strony skarżącej złożył sprzeciw od w/w postanowienia. Strona skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem Referendarza sądowego wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu. Skarżący przyznał, że na rachunku bankowym w dniu [...] maja 2013 r. znajdowała się kwota 8583,41 zł, ale były to środki przeznaczone na wynagrodzenie dla pracowników i finansowanie bieżącej działalności syndyka. Skarżący zwrócił uwagę, iż z konta syndyk regulował przede wszystkim wynagrodzenia pracowników, na [...] lipca podobnie jak na koniec czerwca 2013 r. stan konta wyniósł 206,06 zł. Skarżący wskazał, iż ponosi niezbędne koszty likwidacji spółki i nie pokrywa wielu istniejących zobowiązań podatkowych i niepodatkowych. Ponadto skarżący nie podzielił stanowiska Referendarza co do straty, która nie musi oznaczać braku środków finansowych, zdaniem skarżącego w jego sytuacji strata w rzeczywistości oznacza brak środków finansowych po jego stronie. Na podstawie art. 225 p.p.s.a. sędzia sprawozdawca wezwał pełnomocnika strony skarżącej do uzupełnienia w terminie 7 dni złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) podanie czy strona skarżąca poza rachunkiem bankowym w [...] S.A. posiada inne rachunki bankowe i ewentualnie wezwać o ich wskazanie, 2) złożenie aktualnego salda każdego z posiadanych rachunków bankowych oraz ich historii za okres ostatnich trzech miesięcy, przy czym historia winna obejmować okres pełnych trzech miesięcy, a nie wyciągi z poszczególnych dni wybranych przez stronę skarżącą, 3) podanie wykazu bieżących wydatków i zobowiązań syndyka z ostatnich dwóch miesięcy (m.in. obciążenia publicznoprawne, wydatki na wynagrodzenia, koszty prowadzonych egzekucji itp.), 4) złożenie dokumentu wskazującego na stan kasy strony skarżącej w okresie ostatniego miesiąca, 5) złożenie oświadczenia o ilości zatrudnionych przez stronę skarżącą pracowników, 6) złożenie oświadczenia w zakresie aktualnego stanu zadłużenia strony skarżącej w zakresie podatku od nieruchomości, podatku od środków transportowych i w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznego, 7) złożenie dowodów wskazujących na obciążenie nieruchomości, których strona skarżąca jest właścicielem hipoteką oraz wskazujących na obciążenie ruchomości, których strona skarżąca jest właścicielem zastawem skarbowym. W przewidzianym terminie pełnomocnik skarżącego nadesłał wymagane dokumenty w tym: oświadczenie o posiadanych rachunkach bankowych wraz z dowodem stanu środków na tych rachunkach, oświadczenie w sprawie salda na rachunku bankowym, wyciągi i historie operacji na rachunku wiodącym, wykaz wydatków i zobowiązań z dwóch ostatnich miesięcy, dokument potwierdzający stan kasy z ostatniego miesiąca oraz oświadczenia w sprawie liczby zatrudnionych, aktualnego zadłużenia oraz posiadanych przez skarżącego nieruchomości i ruchomości z podaniem ich obciążeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia [...] lipca 2013 r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 28 czerwca 2013 r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do treści art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszym postępowaniu mamy do czynienia ze szczególną kategorią podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jakim jest syndyk masy upadłości. Niewątpliwie okoliczność ta nie przesądza o konieczności automatycznego zwolnienia go od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Jak bowiem zauważył NSA w postanowieniu z 11 czerwca 2008 r. (I FZ 204/08), gdyby intencją ustawodawcy było zwolnienie podmiotu zobowiązanego do dokonania likwidacji majątku upadłego od opłat sądowych przed sądami administracyjnymi, to z pewnością dałby temu wyraz wprowadzając w tym zakresie stosowną regulację ustawową. W obecnym stanie prawnym brak jest takich uregulowań. NSA zasygnalizował ponadto, że syndyk masy upadłości działa we własnym imieniu, ale na rzecz upadłego. Oznacza to, że syndyk wchodzi w sytuację prawną upadłego. Na gruncie postępowania przed sądem administracyjnym jest więc traktowany tak samo, jakby stroną był sam upadły. Ma takie same prawa procesowe i podlega tym samym obowiązkom procesowym co upadły, a jednym z nich jest obowiązek pokrycia kosztów postępowania. Jednocześnie jednak Sąd uwzględnił fakt, iż już sam fakt ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego świadczy o brakach płynności finansowej podmiotu gospodarczego, stąd Sąd dokonał możliwie wnikliwej analizy sytuacji finansowej wnioskodawcy. Z nadesłanego przez stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonego sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego oraz nadesłanych na wezwanie Sądu dokumentów wynika, że spółka znajduje się od dnia [...] marca 2012r. w upadłości likwidacyjnej. Według oświadczenia strony skarżącej z dnia [...] kwietnia 2013 r. wysokość kapitału zakładowego/majątku/środków finansowych wynosi minus 6.939.786,33 zł, wartość środków trwałych to 5.186.206,01 zł, a strata za ostatni rok obrotowy wyniosła 5.473.575,67 zł. Deklaracje dla podatku od towarów i usług za okres marzec-maj 2013 r. wskazują dokonywaną w tym okresie dostawę towarów oraz świadczenie usług na łączną wartość 70764 zł. Koszty uzyskania przychodu w okresie marzec-maj 2013 r. przewyższyły przychody o 21.380 zł. Aktualne saldo środków na rachunku bankowym skarżącego wynosiło na dzień [...] sierpnia 2013 r. 16.747,82 zł. Wskazana przez skarżącego wielkość zobowiązań za czerwiec i lipiec 2013 r. wynosiła łącznie 63969 zł, a poniesione wydatki – 9970 zł. Stan kasy w miesiącu lipcu 2013 r. wskazuje na stan środków w wysokości 1.066,51 zł. Według oświadczenia skarżącego zadłużenie z tytułu podatku od nieruchomości za okres od stycznia do lipca 2013 r. wynosiło 31.696 zł, natomiast podmiot nie posiada zadłużenia z tytułu podatku od środków transportu, ani składek ubezpieczeniowych. Spółka postawiona w stan upadłości likwidacyjnej jest właścicielem czterech nieruchomości obciążonych hipotekami umownymi zwykłymi i kaucyjnymi oraz przymusowymi przewyższającymi ich wartość. Natomiast ruchomości w postaci pojazdów samochodowych obciążone są zastawem skarbowym. Analiza przedstawionego przez wnioskodawcę stanu faktycznego, popartego przedłożonymi w trakcie postępowania dowodami, prowadzi do wniosku, że spółka nie posiada obecnie dostatecznych środków pieniężnych wystarczających do opłacenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do konieczności uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 11.371 zł. Za uzasadnione uznał Sąd przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych powyżej 2000 zł. Sąd częściowo zwalniając stronę skarżącą wniosku wziął pod uwagę przede wszystkim fakt wykazanej przez spółkę straty, ujemną wartość posiadanego majątku, fakt, iż nieruchomości oraz ruchomości, których skarżący jest właścicielem są obciążone w zakresie przewyższającym ich wartość oraz wielkość zobowiązań ciążących na spółce, których nie reguluje ona na bieżąco, ani w całości. Jednocześnie jednak Sąd uznał, iż nie jest zasadne zwolnienie skarżącego z kosztów sadowych w całości (jak wcześniej wskazano na obecnym etapie postępowania koszty te obejmują wpis sądowy od skargi), biorąc pod uwagę dokonywaną przez spółkę sprzedaż (deklaracje VAT-7, historia rachunku bankowego), choć w zróżnicowanej wysokości. Spółka reguluje zobowiązania podatkowe (zaległość dotyczyła tylko podatku od nieruchomości), w tym podatku od środków transportowych, pokrywa zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym np. z tytułu usługi ochrony (zapłata z 13 maja 2013 r. za miesiąc marzec 2013 r. na kwotę 5313,60 zł – historia rachunku bankowego) czy zastępstwa procesowego. Sąd zwraca uwagę, iż koszty sądowe uznawane są także za daninę publiczną, stanowią zatem wierzytelność Skarbu Państwa, mającą pierwszeństwo zaspokojenia przed zobowiązaniami o charakterze prywatnoprawnym. Ponadto Sąd uwzględnił stan kasy spółki oraz stan środków na rachunku bankowym, choć jak wskazuje jego historia najczęściej z tytułu dokonanej sprzedaży pokrywane są koszty zaległych zobowiązań i bieżących wydatków powodując, iż stan ten ulega szybkim zmianom. Należy mieć na uwadze, iż zagwarantowanie osobom dochodzącym sądowej ochrony swych praw możliwości skorzystania z wymiaru sprawiedliwości w sytuacji braku dostatecznych środków finansowych stanowi urzeczywistnienie zarówno przepisu art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) przewidującego prawo do sądu, jak i art. 2 tej Ustawy, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Właśnie zasady sprawiedliwości społecznej wymagają, aby finansować ze środków Skarbu Państwa udział w postępowaniu sądowym osób, które nie posiadają na ten cel wystarczającego zabezpieczenia finansowego. Mając na uwadze powyższe, Sąd na postawie art. 260, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji orzeczenia.