II SA/Go 469/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem gry postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] czerwca 2015r. S.J. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem gry. Na podstawie zarządzenia sędziego z dnia 24 listopada 2015 r. S.J. został wezwany do wykonania, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 20 lipca 2015 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 720 zł, pod rygorem odrzucenia skargi. Dnia 18 stycznia 2016 r. do tut. Sądu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF. Na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 22 stycznia 2016 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wypełnienie wszystkich rubryk formularza PPF w tym jego podpisanie, pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy (art. 257 p.p.s.a.). Jednocześnie na podstawie przepisu art. 255 p.p.s.a. wezwano skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: a) przedłożenie wyciągów z wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, b) przedłożenie zaświadczenia potwierdzającego posiadanie statusu osoby bezrobotnej, c) przedłożenie dokumentu potwierdzającego prowadzenie postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego i wysokość jego zadłużenia, d) przedłożenie dokumentu potwierdzającego obowiązek alimentacyjny (jego wysokość) oraz fakt uiszczania alimentów (przelew bankowy, przekaz pocztowy, pokwitowanie osoby uprawnionej do odbioru dokumentów). W wyznaczonym terminie S.J. przedłożył podpisany formularz PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie posiada środków i przeciwko niemu toczy się postępowanie egzekucyjne z tytułu alimentów. Nadto S.J. wskazał, że jest zobowiązany do płacenia alimentów. Postanowieniem z dnia 16 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Go 469/15 referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Na powyższe postanowienie S.J. złożył sprzeciw, argumentując go tym, że jego sytuacja jednoznacznie wskazuje na brak możliwości uiszczenia wpisu, co powinno skutkować zwolnieniem go z kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – określanej dalej jako p.p.s.a.), od wydanego przez referendarza sądowego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy przysługuje stronie sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 7 dni. Z przepisu art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przed sądem na posiedzeniu niejawnym. Na wstępie zważyć należy, iż w związku ze zmianą wprowadzoną art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658) treść przepisu art. 260 p.p.s.a. uległa zmianie. Nadano mu następujące brzmienie: "rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Zauważyć należy, iż zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej do postępowań wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej (tj. przed 15 sierpnia 2015 r.) przepis art. 260 p.p.s.a. w nowym brzmieniu nie ma zastosowania. Mając na uwadze, iż postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte przed dniem 15 sierpnia 2015 r., Sąd uznał, iż na skutek złożonego w sprawie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego zastosowanie będzie miał art. 260 p.p.s.a w brzmieniu przed zmianą. Konsekwencją zatem wniesienia przez skarżącego sprzeciwu od wydanego w niniejszej sprawie postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 lutego 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy, była utrata mocy wymienionego postanowienia i rozpoznanie wniosku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych skarżącego, pismem z dnia [...] stycznia 2016r. zobowiązano skarżącego do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W zakreślonym terminie skarżący nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową (wyciągów z rachunków bankowych, dokumentów potwierdzających wysokość długu objętego postępowaniem egzekucyjnym, dokumentu potwierdzającego obowiązek alimentacyjny, czy fakt uiszczania alimentów). Skarżący również w treści sprzeciwu nie wskazał żadnych konkretnych argumentów uzasadniających pogorszenie sytuacji finansowej. Nie przedstawił żadnych okoliczności faktycznych na poparcie podnoszonych twierdzeń, czy nowych okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z wnioskiem skarżącego. Poprzestał jedynie na stwierdzeniu, że jego sytuacja jednoznacznie wskazuje na brak możliwości uiszczenia wpisu. W ocenie Sądu skarżący mógł przewidzieć, że niezłożenie stosownych dokumentów będzie skutkowało odmową przyznania prawa pomocy. Skarżący uchylił się od przedstawienia istotnych dokumentów, które pozwoliłyby ustalić jego sytuację finansową w sposób niebudzący wątpliwości. Ponadto nie w sposób nie zauważyć, że skarżący swoja sytuację materialną przedstawia w sposób bardzo lakoniczny, wybiórczy i niepełny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji, czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). Należy pamiętać, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie ma środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej (por. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1385/15). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (por. postanowienie NSA z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt I OZ 819/10, LEX nr 742076). W literaturze przedmiotu również zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). W ocenie Sądu skarżący nie udzielając pełnych, możliwych do weryfikacji wyjaśnień, co do stanu majątkowego i sytuacji życiowej uniemożliwił sądowi pozytywne rozpoznanie złożonego wniosku. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jego sytuacji materialnej i finansowej. Podkreślić przy tym należy, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Bierność wnioskodawcy w zakresie dokładnego i wiarygodnego wyjaśnienia jego sytuacji majątkowej i rodzinnej nie stoi co prawda na przeszkodzie do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednak uniemożliwia sądowi dokonanie jednoznacznej oceny, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy z budżetu państwa (por. wyrok NSA z 4 kwietnia 2013 r., I FPP 8/13, LEX nr 1296441). W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu.