II SA/Go 47/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi Z.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa własności działki I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adw. M.R. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej. Decyzją z dnia [...] września 2011r. nr [...], wydaną na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53 ze zm.), art. 94 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872), oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), Starosta odmówił przyznania Z.G. prawa własności działki nr [...] o pow. 0,2605 ha, położonej w miejscowości [...], stanowiącej własność Skarb Państwa - w gospodarowaniu Starosty. W uzasadnieniu organ podał, że Z.G. wystąpiła do Starostwa z wnioskiem o przyznanie jej prawa własności działki gruntu, na której znajdują się budynki stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności. Przedmiotowe zabudowania usytuowane były na działce oznaczonej nr [...] i należały do gospodarstwa rolnego L. i W.R., przekazanego na własność Państwu decyzją Naczelnika Gminy Nr [...] z dnia [...] sierpnia 1975 roku w zamian za zaopatrzenia emerytalne, z wyłączeniem budynków. Działka ta na skutek zmiany numeracji działek w obrębie [...], posiada obecnie nr [...] o pow. 0,2605 ha. Dla zabudowań prowadzona jest księga wieczysta Nr [...], z której wynika, że właścicielami budynków są: wnioskodawczyni – Z.G. w udziale do 5/96 części, E.S. w udziale do 78/96 części, B.H. w udziale do 5/96 części, K.R. w udziale do 3/96 części i J.R. w udziale do 5/96 części. Prawa do budynków osoby te nabyły w wyniku spadkobrania po W.R.. Zdaniem organu przepis art. 6 ustawy z 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym ściśle określa warunki podmiotowe do uzyskania prawa własności gruntu, które to prawo służy właścicielom budynków. Oznacza to, że aby ubiegać się o prawo nieodpłatnego nabycia własności działki, należy legitymować się tytułem własności do budynków. Dokumentem takim jest księga wieczysta prowadzona dla przedmiotowych zabudowań. Ponieważ Z.G. nie jest jedyną właścicielką zabudowań, nie może być jej przyznana na wyłączną własność działka nr [...] o pow. 0,2605 ha (poprzedni nr [...]), na której te zabudowania są położone. Odwołanie od decyzji Starosty złożyła Z.G., w którym stwierdziła, że zaskarżona decyzja jest dla niej bardzo krzywdząca, ponieważ opiera się na księdze wieczystej, testamencie W.R. i postanowieniach sądu, które "nie powinny zapaść o tej treści". Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] listopada 2011r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone orzeczenie Starosty. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy powołał się na art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, który określa warunki podmiotowe i przedmiotowe do uzyskania prawa własności gruntu. Prawo to służy właścicielom budynków, jeśli idzie o podmiot tej normy, a budynki muszą znajdować się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu, co odnosi się do przedmiotu jej unormowania. Zdaniem Kolegium oznacza to, że aby ubiegać się o prawo nieodpłatnego nabycia własności działki należy legitymować się tytułem własności do budynków - być zatem ich właścicielem oraz wykazać, że znajdują się one na działce, wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu. Przepis art. 6 cytowanej ustawy przyznaje roszczenie każdemu właścicielowi budynków, bez względu na to kiedy i jak je nabył, o ile budynki te znajdują się na działce, wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu. Następnie organ uznał, że postępowanie organu I instancji odpowiada ww. przepisom prawa, jak i regułom postępowania administracyjnego zawartym w kodeksie postępowania administracyjnego. Stwierdził też, że decyzja o odmowie przyznania prawa własności jest zgodna z prawem. Zgromadzony materiał w sprawie wskazuje jednoznacznie, że organ wydając zaskarżoną decyzję wypełnił dyspozycję cytowanego przepisu. Ustalił właścicieli budynków, zgromadził w toku postępowania wymagane dokumenty oraz zapewnił stronom udział w postępowaniu. Kolegium nie dopatrzyło się w postępowaniu organu I instancji naruszenia prawa w zakresie przywołanego przepisu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym. Odnosząc się do powołanych w odwołaniu dokumentów Kolegium stwierdziło, że organy administracji publicznej nie posiadają kompetencji w zakresie rozstrzygania o ich treści. Nie są one władne ani do dokonywania ustaleń co do ich treści, ani do decydowania o tym, czy ta treść odpowiada stanowi faktycznemu i prawnemu. Kolegium wskazało również, że niedopuszczalność kontroli zasadności prawomocnego orzeczenia sądu w postępowaniu administracyjnym wynika z zasady wyrażonej w art. 365 § 1 k.p.c., według którego orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Wyjątek od tej zasady został przewidziany tylko dla sądu w postępowaniu karnym i to jedynie w zakresie określonym w Kodeksie postępowania karnego. Moc wiążąca prawomocnego orzeczenia sądu obejmuje także inne sądy i organy administracji publicznej, w tym także orzekające w postępowaniu administracyjnym. Organy te muszą brać pod uwagę nie tylko fakt istnienia, ale i treść prawomocnego orzeczenia sądu, w tym również postanowień dotyczących stwierdzenia nabycia spadku oraz postanowień odnoszących się do wpisów do ksiąg wieczystych. Organ zauważył też, że przepis art. 365 k.p.c. jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 76 k.p.a. Dlatego organ administracji publicznej musi uznać określoną osobę za posiadającą uprawnienie zgodne z treścią zapadłego na jej rzecz prawomocnego rozstrzygnięcia sądu, np. postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub postanowienia o wpisaniu jej jako właściciela nieruchomości w księdze wieczystej. Zdaniem organu odwoławczego zasadnie organ I instancji uznał, że wniosek o przyznanie prawa własności działki gruntu, na której znajdują się budynki stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym winien być złożony łącznie przez wszystkich współwłaścicieli budynków stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności. Nie jest bowiem możliwe orzeczenie o przyznaniu prawa własności działki gruntu, na rzecz tylko jednego ze współwłaścicieli budynków stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności, gdyż takie orzeczenie wydane by zostało z pogwałceniem uprawnień pozostałych osób, którym przysługują udziały w nieruchomości budynkowej. Nie ma również podstaw do podjęcia orzeczenia o przyznaniu prawa własności działki gruntu na rzecz wszystkich współwłaścicieli w odpowiednich udziałach na wniosek tylko jednego z nich z uwagi na fakt, że pozostali współwłaściciele mogą nie być zainteresowani realizacją swojego uprawnienia do uwłaszczenia na gruncie. Pismem z dnia [...] grudnia 2011r. skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Z.G. zarzuciła organowi naruszenie art. 7 kpa. Jednocześnie wniosła o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Wskazała, że wydano dwa akty nadania z dnia [...] września 1947r. i z dnia [...] listopada 1954r. oraz dwa orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] marca 1948r. i z dnia [...] listopada 1959r., dotyczące aktu nadania z [...] września 1947r. Zdaniem skarżącej świadczy to o dwukrotnym orzekaniu w tej samej sprawie, co jest niezgodne z prawem i winno skutkować unieważnieniem tych dokumentów zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 i art. 158 § 1 kpa. Ponadto podała, że protokół w sprawie oszacowania gospodarstwa rolnego nadanego W.R. z dnia [...] maja 1953r. oraz zaświadczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] listopada 1959r. świadczą o tym, że gospodarstwo stanowi własność Skarbu Państwa, co z kolei rzutuje na to, że księga wieczysta [...] została założona z rażącym naruszeniem prawa i powinna zostać wycofana z obrotu prawnego zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Na koniec skarżąca zarzuciła, że W.R. sporządził testament, w którym rozporządził nie swoimi budynkami. Zarządzeniem z dnia 31 stycznia 2012r. Przewodniczący Wydziału wezwał skarżącą do sprecyzowania pisma poprzez wskazanie, czy stanowi ono skargę do Sądu, wniosek wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] listopada 2011r. czy też wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej z dnia [...] listopada 2011r., pod rygorem uznania, że pismo stanowi skargę do WSA w Gorzowie Wlkp. na decyzję SKO z dnia [...] listopada 2011r. nr [...]. Pismem z dnia [...] lutego 2012r. Z.G. poinformowała, że jej pismo z dnia [...] grudnia 2011r. stanowi skargę na decyzję SKO z dnia [...] listopada 2011r. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Dokonując na podstawie przepisu art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem należało uznać, iż w sprawie nie doszło do naruszenia prawa warunkującego uchylenie zaskarżonego orzeczenia, bądź stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270) – zwanej dalej p.p.s.a. Decyzją z dnia [...] sierpnia 1975r. Naczelnik Gminy orzekł o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości [...], składającego się z działek o numerach [...], stanowiącego współwłasność W.R. oraz L.R., w zamian za rentę. Przejęcie gospodarstwa nastąpiło bez znajdujących się na nim zabudowań. Ze znajdujących się w aktach dokumentów obrazujących zmiany danych ewidencyjnych dotyczących działek wynika, że w 1975r. został zmieniony numer działki [...] na [...], a według stanu na rok 1990 - działka [...] została podzielona na działki [...]. Wypis z rejestru gruntów, aktualny na dzień [...] października 2011r. potwierdza, że właścicielem działki nr [...] o powierzchni 0,2605 ha jest Skarb Państwa. Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2011r. skarżąca Z.G. zwróciła się do Starosty Powiatowego o przyznanie jej na własność działki gruntu nr [...] wraz z budynkami. We wniosku tym wskazała, że współwłaścicielami zabudowań znajdujących się na przedmiotowej działce są: E.S., Z.G., B.H., J.R. oraz K.R., która to okoliczność znajduje potwierdzenie w treści księgi wieczystej nr [...] Wskazane osoby nabyły współwłasność zabudowań w wyniku spadkobrania po W.R.. Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. nr 10, poz. 53 ze zm.) właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. W przedmiotowej sprawie nieruchomość oznaczona ówczesnym numerem [...] przeszła na własność Państwa na mocy decyzji z dnia [...] sierpnia 1975r. wydanej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, a więc na podstawie przepisów sprzed daty określonej w art. 6, czyli sprzed 1 stycznia 1983r. Spełniona została zatem przesłanka odnosząca się do czasu przeniesienia własności gospodarstwa na rzecz Państwa. Przepis art. 6 wskazuje ponadto, że uprawnienie do nieodpłatnego przyznania prawa własności działki, na której znajdują się budynki, przysługuje ich właścicielom. W sprawie bezspornie zostało ustalone, że współwłasność zabudowań znajdujących się na działce obecnie o numerze [...] (wcześniej: [...]) przysługuje E.S., K.R., B.H., J.R. oraz Z.G.. Uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie na własność nieruchomości przysługuje każdemu właścicielowi budynków niezależnie od tego, w jaki sposób i kiedy je nabył, o ile budynki znajdują się na działce wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu, czyli przysługuje zarówno osobie, która przekazała gospodarstwo rolne Państwu, czy też jest jego spadkobiercą (por. wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2010r., sygn. akt I OSK 1648/10, Lex nr 745116; wyrok NSA z dnia 30 sierpnia 2006r., sygn. akt II OSK 1136/05, Lex nr 267149). Osoba występująca z wnioskiem w trybie art. 6 zobowiązana jest wykazać, że przysługuje jej prawo własności przedmiotowych budynków (por. wyrok NSA z dnia 30 sierpnia 2006r., sygn. akt II OSK 1136/05, Lex nr 267149). W niniejszej sprawie mamy do czynienia ze współwłasnością budynków położonych na działce nr [...], tj. ich własność przysługuje niepodzielnie kilku osobom. Zatem przy dokonywaniu wszelkich czynności związanych z przedmiotem współwłasności konieczne jest współdziałanie większości lub wszystkich współwłaścicieli, w zależności od rodzaju dokonywanych czynności. Poza tym w wyroku z dnia 18 marca 2008r., sygn. akt II SA/Lu 29/2008, WSA w Lublinie jednoznacznie stwierdził, że wniosek wystosowany na podstawie art. 6 ustawy powinien zostać podpisany przez wszystkie osoby uprawnione. Podpisanie wniosku tylko przez jedną osobę uprawnioną i pozytywne rozpatrzenie go spowodowałoby, że w ramach jednej sprawy administracyjnej związanej ze stosowaniem art. 6 nie doszłoby do zrównania sytuacji prawnej wszystkich osób, którym przysługuje prawo do tych samych budynków i którym w związku z tym przysługuje prawo do nieodpłatnego otrzymania prawa własności tej samej działki, na której budynki te posadowiono. A skoro postępowanie administracyjne nie prowadziłoby do zrównania sytuacji prawnej wszystkich osób, którym przysługuje prawo do tych samych budynków i którym w związku z tym przysługuje prawo do nieodpłatnego otrzymania prawa własności tej samej działki, na której budynki te posadowiono, nie nastąpiłoby uporządkowanie stosunków własnościowych wszystkich uprawnionych osób i odejście od oderwania własności budynków od własności działki gruntu, na której te budynki wzniesiono. Zatem bierna postawa pozostałych osób uprawnionych powoduje, że nie jest możliwe przychylenie się do wniosku skarżącej i przyznanie jej działki nr [...] na własność. Z wnioskiem o przyznanie nieodpłatnie prawa własności nieruchomości nr [...] wystąpiła wyłącznie Z.G.. W świetle powyższych rozważań wniosek taki powinien zostać wniesiony przez wszystkich współwłaścicieli rzeczonej działki, a więc należy uznać, że organy zasadnie odmówiły pozytywnego rozpatrzenia wniosku skarżącej. Zatem zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2011r., jak i poprzedzająca ją decyzja Starosty z dnia [...] września 2011r. są zgodne z obowiązującym prawem. Odnosząc się do pozostałych zarzutów zawartych w skardze należy stwierdzić, że nie zasługują na uwzględnienie. Skarżąca podważa w skardze legalność aktów nadania z 1947 i 1954 roku, a także orzeczeń o wykonaniu aktu nadania z 1948 i 1959 roku. Tymczasem dopóki wskazane akty funkcjonują w obrocie prawnym, dopóty zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy są nimi związane. Ani organy ani Sąd nie są również uprawnieni do kwestionowania zapisów zawartych w księdze wieczystej. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001r., nr 124, poz. 1361 ze zm.) domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. W razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności (art. 10 ust. 1). Prowadzenie ksiąg wieczystych należy do właściwości sądów rejonowych (art. 23), a więc wszelkie zastrzeżenia odnośnie treści księgi wieczystej nr [...] strona skarżąca może podnosić w postępowaniu przed sądem rejonowym księgę tę prowadzącym. Mając na uwadze wszystkie omówione okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku - z mocy art. 151 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).