II SA/Go 477/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marek Szumilas Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Protokolant st. sekr. sąd. Anna Lisowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2015 r. sprawy na posiedzeniu jawnym rozpoznawał sprawę ze skargi A.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...] września 2014 r. A.B. zwróciła się do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie prawa do świadczeń alimentacyjnych na małoletniego syna F.B.. Z dołączonego do wniosku zaświadczenia komornika sądowego wynika, że w 2013 r. wyegzekwował on od zobowiązanego M.M. i przekazał wnioskodawczyni kwotę 1.200,00 zł. Tymczasem przez cały 2013 r., wnioskodawczyni miała przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego – decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...] na okres od [...] października 2012 r. do [...] września 2013 r. oraz decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...] na okres od [...] października 2013 r. do [...] września 2014 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej zwrócił się do komornika sądowego o podanie, dlaczego w okresie pobierania przez A.B. świadczeń z funduszu alimentacyjnego przekazano jej wyegzekwowaną kwotę. W odpowiedzi komornik sądowy wyjaśnił, iż w 2013 r. część wyegzekwowanych należności w wysokości 100 zł miesięcznie przekazywał na rzecz uprawnionego do alimentacji, celem zaspokojenia bieżącej raty alimentacyjnej zasądzonej wyrokiem Sądu Rejonowego Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia [...] czerwca 2012 r., sygn. akt [...], która wynosi 600 zł miesięcznie. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, decyzją z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza na podstawie art. 2 pkt 7 oraz art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.) uznał otrzymaną przez A.B. w 2013 r. kwotę w wysokości 1.200,00 zł przekazaną tytułem alimentów przez komornika sądowego prowadzącego egzekucję świadczeń alimentacyjnych za świadczenia nienależnie pobrane z funduszu alimentacyjnego. Jak wynika bowiem z art. 28 ust. 1 pkt 1 wskazanej wyżej ustawy w okresie pobierania przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego z kwot uzyskanych z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego w pierwszej kolejności powinny być zaspokajane należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy – do ich całkowitego zaspokojenia. W sytuacji przekazania osobie pobierającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego środków pieniężnych uzyskanych z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego, kwota pobrana tytułem świadczenia z funduszu alimentacyjnego do wysokości równej kwocie uzyskanej przez tę osobę z egzekucji jest świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d), bez względu na to, czy była to wpłata na bieżące czy też zaległe alimenty. Z ustaleń poczynionych przez organ pierwszej instancji wynika, iż w okresie od stycznia do grudnia 2013 r. komornik sądowy przekazał na ręce A.B. kwotę 1.200 zł w miesięcznych ratach po 100 zł. Dodatkowo wnioskodawczyni podpisała zobowiązanie, iż w przypadku m.in. otrzymania alimentów w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego niezwłocznie powiadomi o tym organ. Została przy tym poinformowana, że niedochowanie tego zobowiązania może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu. Podobne pouczenie zostało zawarte w doręczonej stronie decyzji z dnia [...] października 2013 r. nr [...]. Po wniesieniu przez A.B. odwołania, decyzją z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Zdaniem Kolegium świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone m.in. w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ust. 1 ustawy, zaległe lub bieżące alimenty, jest świadczeniem pobranym nienależnie w rozumieniu art. 2 pkt 7 ustawy, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło wszystkie ustalenia organu pierwszej instancji podkreślając, iż doręczone prawidłowo beneficjentce decyzje z [...] października 2012 r. oraz z [...] października 2013 r. o przyznaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego zawierały pouczenie o obowiązku zwrotu wypłaconych świadczeń w razie ich nienależnego pobrania, jak również o obowiązku informowania organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń alimentacyjnych. W okresie od [...] stycznia do [...] grudnia 2013 r. komornik sądowy przekazał na rzecz strony kwotę 1.200,00 zł w miesięcznych ratach po 100 zł, o czym strona nie poinformowała organu wypłacającego świadczenie alimentacyjne. Wprawdzie strona podała, że otrzymywane od komornika kwoty traktowała jako należną jej część alimentów, jednakże zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżąca wpłaty te otrzymała niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy, tj. z pominięciem konieczności zaspokojenia w pierwszym rzędzie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej co oznacza, że równowartość przedmiotowej należności wypłacona stronie w tym samym okresie w ramach świadczeń z funduszu alimentacyjnego, stanowi nienależnie pobrane świadczenie w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy, o czym zasadnie orzekł organ pierwszej instancji. W przedmiotowym okresie świadczeniowym przepis ten obowiązywał już w nowym brzmieniu nadanym ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) i obowiązującym od dnia 1 stycznia 2012 r., obejmującym nie tylko alimenty bieżące, lecz również alimenty zaległe. Tym samym zasadny jest pogląd, że strona nienależnie pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego A.B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., kwestionując jej zasadność i zgodność z prawem. Zdaniem skarżącej rozstrzygnięcie to jest niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym, bowiem z zebranego materiału dowodowego wynika, iż kwota otrzymana przez nią od komornika sądowego nie jest świadczeniem nienależnie pobranym. Samorządowe Kolegium odwoławcze pominęło bowiem fakt, iż tego samego stanu faktycznego dotyczy decyzja tego organu z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] (uchylająca decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie uznania kwoty wypłaconej z funduszu alimentacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia), z której uzasadnienia wynika, że skarżąca nie pobierała jednocześnie świadczeń z dwóch źródeł. Zdaniem skarżącej stan faktyczny i prawny się nie zmienił czyli może ona zaliczyć otrzymane od komornika kwoty na zaległe należności. Dodatkowo zalecenia zawarte w poprzedniej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zostały przez organ pierwszej instancji zrealizowane. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i uznając zarzuty podniesione w skardze za niezasadne. Z kolei pismami z [...] sierpnia 2015 r. oraz [...] września 2015 r. skarżąca podtrzymała zarzuty i wywody zawarte we wniesionej przez siebie skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej zwanej w skrócie: "p.p.s.a.", sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. W wyniku przeprowadzonej kontroli sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie ponieważ ani zaskarżona decyzja, ani poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają obowiązujących przepisów prawa w sposób opisany w art. 145 § 1 p.p.s.a. Podstawą materialnoprawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji są przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.), dalej powoływana w skrócie jako "ustawa". Oceniając prawidłowość podjętych rozstrzygnięć organów obu instancji należy wskazać na samym wstępie, iż zgodnie z treścią art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależne pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego uważa się świadczenia enumeratywnie określone w art. 2 pkt 7 ustawy. W związku z powyższym obowiązek zwrotu świadczenia może zostać orzeczony dopiero wówczas, gdy określone świadczenie uznane zostanie w sposób ostateczny za nienależne. Tym samym dopiero gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot. Nie jest natomiast możliwe jednoczesne orzekanie w tych sprawach, czyli o obu tych kwestiach, w jednej decyzji administracyjnej. Organ administracyjny winien wpierw wydać decyzję uznającą dane świadczenie za nienależne a następnie po jej uprawomocnieniu wydać decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. O rozgraniczeniu w art. 23 ustawy decyzji ustalającej należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń od decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń świadczy również art. 23 ust. 2 ustawy, który stanowi, że nienależności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna, oraz przepis art. 23 ust. 4 ustawy, który mówi o tym, że nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (wyrok NSA z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 620/10, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 1263/13). Tym samym wydanie przez organy w pierwszej kolejności decyzji ustalającej, iż otrzymana w 20013 roku kwota w wysokości 1.200 złotych przekazana A.B. przez komornika sądowego tytułem alimentów jest nienależnie pobranym świadczeniem, jest zgodna z powyższą konstrukcją prawną określoną przez ustawodawcę w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dotyczącą ustalania, iż dane świadczenie zostało nienależnie pobrane, a następnie orzekania o jego zwrocie. Jak wyżej wskazano definicja "nienależnie pobranego świadczenia" została podana w art. 2 pkt 7 ustawy. Zgodnie z tym przepisem nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenie z funduszu alimentacyjnego: - wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodującej ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, - przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenie, - wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, - wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. W niniejszej sprawie jak wynika z akt sprawy administracyjnej wynika, że w okresie od stycznia 2013 roku do grudnia 2013 roku komornik sądowy przekazał na rzecz osoby uprawnionej A.B. kwotę 1.200 złotych, przy czym każdego miesiąca była to kwota 100 zł, jaką uprzednio wyegzekwował od dłużnika alimentacyjnego. W tym okresie wysokość alimentów była ustalona prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia [...] czerwca 2012 roku w kwocie po 600 złotych miesięcznie. Z funduszu alimentacyjnego skarżąca zgodnie z decyzją Burmistrza z dnia [...] października 2012 roku otrzymywała kwotę 500 złotych miesięcznie. Jak zasadnie podkreśliło Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, przepis art. 28 ust. 1 ustawy w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2012 roku nadanym ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 roku o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2011 r. Nr 205, poz. 1212) stanowi, że w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspakaja w następującej kolejności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy – do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej – do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności wierzyciela alimentacyjnego – do ich całkowitego zaspokojenia, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym – do ich całkowitego zaspokojenia – po należnościach określonych odpowiednio w art. 115 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101 ze zm.), a przed należnościami określonymi odpowiednio w art. 115 § 1 pkt 2-6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego. Przepis ten określa kolejność, w jakiej kolejności komornik winien zaspakajać należności z kwoty wyegzekwowanej w postępowaniu egzekucyjnym od dłużnika alimentacyjnego w okresie, gdy osoba uprawniona pobiera świadczenie alimentacyjne z funduszu alimentacyjnego. W pierwszej kolejności winna być zaspokojona należność z tytułu świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacanych osobie uprawnionej na podstawie ustawy – do ich całkowitego zaspokojenia i to niezależnie czy komornik wyegzekwował alimenty bieżące czy też zaległe dotyczące okresu w którym osoba uprawniona nie otrzymywała świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Ponieważ komornik przekazał wyegzekwowane kwoty bezpośrednio osobie uprawnionej do alimentów należy przyjąć, że skarżąca otrzymała sporną kwotę niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ust. 1 ustawy, tj. z pominięciem konieczności zaspokojenia w pierwszej kolejności należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacanych osobie uprawnionej, co oznacza, że jest to nienależnie pobrane świadczenie w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit d ustawy, o czym zasadnie orzekły organy. Wskazać należy, że w decyzji Burmistrza z dnia [...] października 2012 roku o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, którą doręczono skarżącej, zawarte było m.in. pouczenie o obowiązku zwrotu wypłacanych świadczeń w razie ich nienależnego pobrania, jak również o obowiązku informowania organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń alimentacyjnych. Nadto podnieść należy, że przepisy ustawy nie uzależniają zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu art. 2 ust 7 lit d tj. pobranego niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ust. 1 od dobrej lub złej woli osoby obowiązanej do ich zwrotu. Zasadnie również podniósł organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w 2013 roku, tj. w okresie w którym komornik sądowy przekazał skarżącej kwotę wyegzekwowaną od dłużnika alimentacyjnego, obowiązywały przepisy ustawy w nowym brzmieniu nadanym wyżej wymienioną ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 roku o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, które weszły w życie 1 stycznia 2012 roku. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 2 ust 7 lit d ustawy obowiązującym w okresie objętym sporem nienależnie pobranym świadczeniem jest otrzymane przez osobę uprawnioną w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 , zarówno bieżących jak i zaległych alimentów o wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Błędne powołanie się przez Kolegium na brzmienie tego przepisu przed wspomnianą zmianą w decyzji z dnia [...] lutego 2015 roku nie może stanowić podstawy do zakwestionowania kolejnej decyzji wydanej w toku postępowania administracyjnego, co wynika z treści art. 138 § 1 k.p.a. Mając na uwadze fakt, że organ ustalił wszystkie okoliczności istotne do rozstrzygnięcia sprawy dotyczące pobierania przez skarżącą w 2013 roku świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wysokość alimentów ustalonych prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego oraz przekazanie skarżącej w tym okresie przez komornika sądowego łącznie 1.200 złotych tytułem alimentów wyegzekwowanych od dłużnika oraz wyżej wskazane przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w brzmieniu obowiązującym w okresie objętym sporem należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, brak jest podstaw do jej uchylenia. Wobec powyższego w oparciu o art. 151 p.p.s.a. skargę należało oddalić.