II SA/Go 481/25
WyrokWSA w Gorzowie Wielkopolskim2025-10-29
Skład orzekający: Sędzia WSA Jarosław Piątek, Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski, Sędzia WSA Kamila Karwatowicz (spr.)
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organy administracji publicznej prawidłowo odmówiły sprostowania danych w rejestrze PESEL, uwzględniając wiążącą ocenę prawną sądu wyrażoną w poprzednim wyroku?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję, stwierdzając, że organy nie wykonały prawidłowo wiążących wskazań sądu zawartych w poprzednim wyroku. Organy nadal miały trudności z jednoznacznym ustaleniem przedmiotu żądania skarżącego dotyczącego sprostowania lub uzupełnienia danych w rejestrze PESEL, co uniemożliwiło prawidłowe przeprowadzenie postępowania i wydanie rozstrzygnięcia. Sąd zobowiązał organ do ponownego wezwania skarżącego do precyzyjnego określenia swojego żądania, wskazując na konieczność rozróżnienia między sprostowaniem a uzupełnieniem danych.Stan faktyczny
Skarżący B. M. wnioskował o sprostowanie danych w rejestrze PESEL dotyczących jego pobytu w Niemczech w latach 1989-1993. Organy obu instancji odmawiały wszczęcia postępowania lub sprostowania danych, uznając brak podstaw prawnych. Poprzedni wyrok WSA uchylił te rozstrzygnięcia, zobowiązując organ do wezwania skarżącego do sprecyzowania żądania. Pomimo tego, organy nadal miały trudności z ustaleniem, czy skarżący domaga się sprostowania czy uzupełnienia danych, co doprowadziło do kolejnej skargi i uchylenia zaskarżonych decyzji.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Wojewody oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta, zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Piątek Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędzia WSA Kamila Karwatowicz (spr.) Protokolant St. sekr. sądowy Katarzyna Zarychta po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2025 r. sprawy ze skargi B. M.-S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy sprostowania danych w rejestrze PESEL I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] roku, znak [...], II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego B. M.-S. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2021 r. B. M. zwrócił się do Burmistrza Miasta [...] o wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie usunięcia niezgodności danych w rejestrze PESEL ze względu – jak wskazał – nowe dowody, w świetle prawa skutkujące zmianą w rejestrze PESEL dotyczącą zamieszkania na pobyt stały i pracy na stałe w Niemczech. Dowodami zaświadczającymi, że od [...] lutego 1989 r. do [...] czerwca 1993 r. zamieszkiwał w Niemczech w miejscowości oraz pod adresem wskazanym we wniosku, są w ocenie wnioskodawcy zaświadczenia Ministerstwa Spraw Zagranicznych z [...] sierpnia 2020 r. oraz z [...] października 2020 r., które załączył do wniosku.
Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] Burmistrz Miasta [...] na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (aktualnie t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej w skrócie k.p.a.), po rozpatrzeniu powyższego wniosku B. M., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie usunięcia niezgodności danych w rejestrze PESEL. W uzasadnieniu postanowienia organ podał, iż B. M. zwracał się już z wnioskiem w sprawie usunięcia niezgodności danych i wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie zamieszkania na terenie Niemiec w okresie od [...] lutego 1989 r. do [...] lutego 1994 r. Wymeldowanie nastąpiło w wyniku zgłoszenia osoby, której to dotyczyło, a zapis w gminnej bazie danych wskazuje, że wnioskodawca ustawowego obowiązku wymeldowania się za granicę dopełnił w dniu [...] sierpnia 2006 r. Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 510) nie przewiduje takiej czynności jak zmiana daty wymeldowania osoby z miejsca pobytu stałego czy tymczasowego. W przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania wnioskodawcy w trybie administracyjnym, co stanowi przeszkodę do wszczęcia postępowania. Po wniesieniu przez wnioskodawcę zażalenia, postanowieniem z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2021 r.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, iż ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych nakładała na obywatela polskiego, wyjeżdżającego za granicę na okres dłuższy niż dwa miesiące, obowiązek zgłoszenia wyjazdu oraz powrotu we właściwym ze względu na miejscu pobytu stałego urzędzie. Zgłoszenia wyjazdu można było dokonać najpóźniej w dniu opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, a zgłoszenia powrotu – najpóźniej przed upływem czwartej doby, licząc od dnia powrotu. W rejestrze mieszkańców nie ma zapisu dotyczącego wyjazdu wnioskodawcy za granicę w 1993 r., co może oznaczać, że nie dopełnił on obowiązku zgłoszenia tego wyjazdu za granicę, albo jego wyjazd nie był dłuższy niż dwa miesiące. W rejestrze mieszkańców datą dokonania wymeldowania jest [...] stycznia 1994 r. Wymeldowanie wnioskodawcy odbyło się na jego wniosek, a nie w drodze decyzji administracyjnej. W związku z tym brak jest podstaw prawnych do aktualizacji danych w rejestrze PESEL na podstawie wydanego przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych zaświadczenia potwierdzającego, ze otrzymał on w Wydziale Konsularnym Ambasady PRL w Bonn paszport konsularny – wydany w dniu [...] lutego 1989 r. ważny do [...] lutego 1994 r. W tej sytuacji brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania wnioskodawcy w trybie administracyjnym.
Na powyższe postanowienie strona wniosła skargę do tutejszego Sądu, który wyrokiem z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Go 157/22 uchylił postanowienia organów obu instancji.
Sąd zwrócił uwagę, iż żądanie skarżącego zawarte we wniosku z dnia [...] grudnia 2021 r. nie zostało jasno sformułowane. Skarżący zwrócił się o wszczęcie postępowania i usunięcie istniejących w jego ocenie niezgodności danych w rejestrze PESEL, jednakże zarówno z jego wniosku jak i z akt sprawy nie wynika, na czym konkretnie według skarżącego owa niezgodność polega i jakiej treści sprostowania lub uzupełnienia się domaga – szczególnie w kontekście przepisów ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, a zwłaszcza jej art. 8, określającego zakres przedmiotowy rejestru PESEL i rejestru mieszkańców (m.in. w pkt od 15 do 21 zawierającego dane takie jak: kraj miejsca zamieszkania, kraj poprzedniego miejsca zamieszkania, data wymeldowania z miejsca pobytu, data wyjazdu poza granice Rzeczypospolitej Polskiej trwającego dłużej niż 6 miesięcy, wskazanie kraju wyjazdu, przewidywany okres tego pobytu, data powrotu z tego wyjazdu). Argumentacja skarżącego oraz organów wskazuje jedynie, że chodzi o kwestię pobytu i zamieszkiwania skarżącego w Republice Federalnej Niemiec. Ponadto Sąd zwrócił uwagę, że organy w swoich postanowieniach podnoszą szereg okoliczności, które w ogóle nie znajdują potwierdzenia w aktach sprawy, takich jak data wymeldowania skarżącego z wcześniejszego miejsca pobytu stałego, podstawa tego wymeldowania czy data jego wyjazdu za granicę, powołują się przy tym na rejestr mieszkańców, przy czym brak jest możliwości weryfikacji tej argumentacji. Burmistrz oparł się na założeniu, iż wniosek z dnia [...] grudnia 2021 r. zawiera w istocie żądanie tożsame z wcześniejszymi wnioskami skarżącego, jednakże nie potwierdzają tego załączone do skargi akta sprawy, zaś wniosek strony powinien zawierać jasno sformułowane żądanie.
Sąd uznał postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania za przedwczesne zobowiązując organ do wezwania skarżącego na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. do usunięcia braku jego wniosku z dnia [...] grudnia 2021 r. poprzez konkretne i jednoznaczne wskazanie, na czym polega kwestionowana przez skarżącego niezgodność danych w rejestrze PESEL i jakiej treści sprostowania lub uzupełnienia skarżący się domaga, w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tego braku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. Następnie, w przypadku sprecyzowania przez skarżącego żądania, organ powinien ocenić dopuszczalność wszczęcia postępowania administracyjnego w świetle treści przepisów prawa (w tym ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności), zaś swoją argumentację zawartą w wydanym rozstrzygnięciu powinien poprzeć materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy.
Pismem z [...] września 2022 r. B. M.poinformował, że błąd w rejestrze PESEL polega na tym, iż wyjechał do Niemiec [...] sierpnia 2006 r. Do pisma dołączył zaświadczenie wydane przez [...] potwierdzające, że od [...] kwietnia 1987 r. do [...] września 2022 r. mieszkał miejscowości [...]. W związku z powyższym Burmistrz Miasta [...] usunął w rejestrze PESEL niezgodność poprzez usunięcie zapisu dotyczącego zgłoszenia wyjazdu poza granicę RP z [...] sierpnia 2006 r. O powyższym poinformowano stronę pismem z [...] września 2022 r. Do pisma dołączono zawiadomienie o usunięciu niezgodności. [...] października 2022 r. do Urzędu Miejskiego w [...] wpłynął e-mail pana M., w którym żąda załatwienia jego sprawy. Wskazał, że z otrzymanego zaświadczenia wynika, że cały czas mieszka w Polsce i nigdy nie wyjeżdżał poza granicę RP na okres dłuższy niż 6 miesięcy. Pismem z [...] października 2022 r. Burmistrz Miasta [...] poinformował wnioskodawcę, że jego żądanie dotyczące usunięcia danych z rejestru PESEL zostało wykonane.
Następnie pismem z [...] listopada 2022 r., wykonując wyrok Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z 2 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Go 157/22 organ I instancji wezwał B. M.do uzupełnienia braków podania poprzez podanie na czym polega niezgodność danych w rejestrze PESEL i jakiej treści sprostowania lub uzupełnienia się domaga. Pismo stanowiące odpowiedź na wezwanie zaginęło, w związku z powyższym strona zwróciła się do organu z wnioskiem o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków, dołączając do wniosku pismo stanowiące odpowiedź na wezwanie, w którym to piśmie (z dnia [...] grudnia 2022 r.) podał, że domaga się wpisania brakujących danych na temat jego zamieszkania w Niemczech w rubrykach PESEL na: obecny kraj miejsca zamieszkania, datę wyjazdu za granicę, datę wyjazdu poza granicę PR trwającą dłużej niż 6 miesięcy, wyjazd na stałe. Pismem z [...] lutego 2023 r. organ I instancji poinformował stronę, że przepisy postępowania nie przewidują procedury przywrócenia terminu do wniesienia odpowiedzi na pismo urzędu, a jego podanie zostało pozostawione bez rozpoznania. W związku z powyższym strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na bezczynność organu. Wyrokiem z 2 sierpnia 2023 r., sygn. II SAB/Go 63/23 Sąd zobowiązał organ I instancji do rozpoznania wniosku skarżącego o przywrócenie terminu. Wobec powyższego pismem z [...] października 2023 r. organ I instancji poinformował skarżącego o przywróceniu terminu do wniesienia wyjaśnień i jednoznacznego wskazania, na czym polega niezgodność danych w rejestrze PESEL. Równocześnie poproszono o ponowne przesłanie żądań. W związku z zarzutami podniesionymi przez stronę organ postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2024 r. przywrócił stronie termin do złożenia wyjaśnień.
Następnie Burmistrz Miasta [...] decyzją z [...] kwietnia 2025 r., znak: [...], działając na podstawie art. 104 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 11 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tj. Dz. U. z 2025 r. poz. 274, dalej jako u.e.l.) orzekł o odmowie sprostowania w rejestrze PESEL danych B. M. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na treść art. 11 u.e.l. Organ podał, iż nie jest w posiadaniu druku zgłoszenia wyjazdu za granicę, której dokonał wnioskodawca w dniu [...] sierpnia 2006 r. zostało usunięte z rejestru mieszkańców i rejestru PESEL, o czym został on poinformowany. Z dokumentów jakie znajdują się w posiadaniu organu m.in. karta osobowa mieszkańca bezsprzecznie wynika, iż strona dokonywała zameldowania i wymeldowania na terenie kraju do dnia [...] grudnia 2008 r. Organ podał, iż strona domaga się sprostowań, potwierdzeń tych samych czynności, a w szczególności danych, których organ sprostować nie może, ponieważ u.e.l. nie przewiduje w ogóle takiej czynności jak zmiana daty wymeldowania danej osoby z miejsca pobytu stałego czy tymczasowego. Organ podkreślił, że zameldowanie jak i wymeldowanie z miejsca pobytu stałego ma charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy, dodając, że u.e.l. obowiązek wymeldowania się z miejsca pobytu stałego lub czasowego w pierwszej kolejności nakłada na osobę opuszczającą to miejsce. Na koniec organ stwierdził brak podstawy materialno prawnej do rozpatrzenia żądania strony.
Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie domagając się jej uchylenia i jednocześnie rozpatrzenia treści paszportu konsularnego serii [...] nr [...] wydanego przez [...].
Decyzją z dnia [...] lipca 2025 r., znak: [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzje. Organ odwoławczy wskazał na treść art. 11 u.e.l. Następnie podał, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że B. M.żąda usunięcia niezgodności w rejestrze PESEL poprzez zamieszczenie w nim informacji dotyczącej jego pobytu poza granicami Polski od [...] lutego 1989 r. do [...] czerwca 1993 r. Wskazuje, że w tym okresie mieszkał w miejscowości [...]. Na potwierdzenie powyższego przedstawił zaświadczenia wydane przez Ministra Spraw Zagranicznych (akta organu I instancji) oraz kopii paszportu konsularnego wydanego przez [...]. Wskazał również, że zgodnie z ustawą z dnia 17 czerwca 1959 r. o paszportach (Dz. U. z 1959 r. Nr 36, poz. 224) paszport konsularny wydaje się obywatelowi zamieszkałemu za granicą. Ponadto zgodnie z rozporządzeniem Ministrów Spraw Wewnętrznych i Spraw Zagranicznych z dnia 21 maja 1976 r. w sprawie zasad i trybu postępowania oraz właściwości organów w sprawach paszportowych (Dz. U. z 1976 r. Nr 20 poz. 129) w razie zamierzonego wyjazdu na pobyt stały paszport podejmuje się po złożeniu dowodu osobistego oraz m.in.:
-zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego, że na ubiegającym się o paszport nie ciążą zobowiązania podatkowe oraz że nie prowadzi się w stosunku do niego egzekucji należności niepodatkowych, a jeżeli chodzi o osoby prowadzące gospodarstwo rolne - również zaświadczenia terenowego organu administracji państwowej o właściwości szczególnej do spraw finansowych stopnia podstawowego,
- zaświadczenia terenowego organu administracji państwowej o właściwości szczególnej do spraw lokalowych stopnia podstawowego o zgodnym z prawem uregulowaniu sprawy opuszczenia zajmowanego mieszkania.
Zgodnie z rejestrem PESEL oraz kartą osobową mieszkańca (KOM) B. M.był zameldowany [...] od [...] marca 1957 r. do [...] stycznia 1994 r., w czasie obowiązywania ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 1974 nr 14 poz. 85 ze zm.), która nakładała na obywatela polskiego, wyjeżdżającego za granicę na okres dłuższy niż dwa miesiące, obowiązek zgłoszenia wyjazdu oraz powrotu we właściwym ze względu na miejscu pobytu stałego urzędzie. Zgłoszenia wyjazdu można było dokonać najpóźniej w dniu opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, a zgłoszenia powrotu - najpóźniej przed upływem czwartej doby, licząc od dnia powrotu. W rejestrze PESEL nie ma zapisu dotyczącego wyjazdu B. M.za granicę w 1993 r., co może oznaczać, że nie dopełnił obowiązku zgłoszenia tego wyjazdu za granicę, albo nie planował wyjazdu na okres dłuższy niż dwa miesiące. W rejestrze PESEL datą dokonania wymeldowania jest [...] stycznia 1994 r. Ponieważ wymeldowanie odbyło się na wniosek, a nie w drodze decyzji administracyjnej, organ meldunkowy nie badał (zgodnie z prawem) kiedy B. M.faktycznie opuścił miejsce stałego zameldowania. B. M.uzasadniając wniosek o sprostowanie danych w rejestrze PESEL powołuje się na przepisy dotyczące wydania paszportu. Wskazuje, że jednym z warunków otrzymania paszportu konsularnego było zaświadczenie terenowego organu administracji państwowej o właściwości szczególnej do spraw lokalowych stopnia podstawowego zgodnym z prawem uregulowaniu sprawy opuszczenia zajmowanego mieszkania. Organ odwoławczy podał, iż nie kwestionuje, że strona dopełniła tego obowiązku. Jednak zauważył, że zaświadczenie o przekazaniu mieszkania nie jest dokumentem potwierdzającym zgłoszenie wyjazdu za granicę.
Zdaniem organu brak jest podstaw prawnych do aktualizacji danych w rejestrze PESEL na podstawie wydanego przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych zaświadczenia potwierdzającego, że B. M.otrzymał w [...] w [...] z siedzibą w [...]paszport konsularny - wydany [...] lutego 1989 r. ważny do [...] lutego 1994 r.
Na marginesie Wojewoda zauważył, że zgodnie z art. 11 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych osoba zobowiązana do zameldowania się na pobyt stały przedstawiał organowi gminy właściwemu ze względu na nowe miejsce jej pobytu stałego zaświadczenie o wymeldowaniu się z poprzedniego miejsca pobytu stałego. Wobec powyższego skarżący dokonując zameldowania [...] stycznia 1994 r. przy [...] w [...] musiał przedstawić zaświadczenie o wymeldowaniu wydane przez Burmistrza Miasta [...] i dopiero wówczas dokonał wymeldowania.
Od powyższej decyzji B. M.wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., zarzucając organom, że nie chcą dokonać obowiązku rejestracji danych w rejestrze PESEL w zakresie danych, o których mowa w art. 8 pkt 14-21 u.e.l.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zakresie swej właściwości sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, aktualnych w dacie wydania zaskarżonego aktu. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Przedmiot tak rozumianej kontroli stanowiła w niniejszej sprawie decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2025 r. o odmowie sprostowania danych w rejestrze PESEL.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy o ewidencji ludności, a przede wszystkim art. 11. Zgodnie z jego treścią organy, o których mowa w art. 10 ust. 1 (organy rejestrujące dane w rejestrze PESEL), z urzędu lub na wniosek osoby, której dane dotyczą, dokonują sprawdzenia danych zawartych w rejestrze PESEL oraz w rejestrach mieszkańców, w szczególności w oparciu o posiadane dokumenty i ustalenia stanu faktycznego. W stosunku do osób nieposiadających zdolności do czynności prawnych wniosek składa przedstawiciel ustawowy lub opiekun prawny (ust. 1). W przypadku gdy organ, o którym mowa w art. 10 ust. 1, stwierdzi niezgodność danych zawartych w rejestrze PESEL lub w rejestrze mieszkańców z posiadanymi dokumentami lub ze stanem faktycznym, usuwa tę niezgodność, a jeżeli nie jest właściwy do jej usunięcia, zawiadamia o tym niezwłocznie organ właściwy do rejestracji tych danych na podstawie art. 10 ust. 1 w celu usunięcia tej niezgodności (ust. 2). W przypadku niezgodności danych zawartych w rejestrze PESEL lub w rejestrze mieszkańców z posiadanymi dokumentami podmioty, o których mowa w art. 46 ust. 1, zawiadamiają o tym organ właściwy do rejestracji tych danych na podstawie art. 10 ust. 1 w celu usunięcia tej niezgodności oraz przekazują temu organowi posiadane dokumenty stanowiące podstawę stwierdzenia wskazanej niezgodności, ich uwierzytelnione kopie lub odpisy, chyba że przepisy ustaw odrębnych uniemożliwiają ich przekazanie (ust. 2a). Usunięcie niezgodności może polegać w szczególności na sprostowaniu danych nieprawidłowych lub uzupełnieniu danych (ust. 2b). Wniosek, o którym mowa w ust. 1, zawiera imię (imiona) i nazwisko, numer PESEL, adres do korespondencji -jeżeli korespondencja ma być prowadzona drogą pocztową, oraz uzasadnienie (ust. 2c). Wniosek, o którym mowa w ust. 1, składa się na piśmie utrwalonym w postaci papierowej, opatrzonym własnoręcznym podpisem lub w postaci elektronicznej, opatrzonym kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym (ust. 3). O sposobie załatwienia sprawy organ, który usunął niezgodność, zawiadamia osobę, której dane były, na jej wniosek, sprawdzane - na piśmie utrwalonym w postaci papierowej, opatrzonym własnoręcznym podpisem lub w postaci elektronicznej, opatrzonym kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. W przypadku działania organu z urzędu osobę, której dane były sprawdzane, zawiadamia się, jeżeli usunięte niezgodności danych mają wpływ na ustalenie tożsamości tej osoby (ust. 4).
Niewątpliwie istotne znaczenie jednak punktu widzenia rozpoznawanej sprawy stanowiła okoliczność, iż w sprawie orzekał już tutejszy Sąd, w wyroku z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Go 157/22, w którym uchylono postanowienia organów obu instancji o odmowie wszczęcia postępowania. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W myśl zaś art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Komentowane przepisy mają charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związani.
Ocena prawna, o której mowa powyżej, to wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie. Musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku 15 marca 2012 r., II OSK 2562/10, ONSA WSA 2013/1, stwierdził, że ocena prawna musi zostać w orzeczeniu wyrażona, co oznacza, że za przedmiot związania można uznać jedynie te elementy oceny odnoszącej się do przepisów prawa, które zostały zamieszczone w treści uzasadnienia orzeczenia. Muszą one mieć postać jednoznacznych twierdzeń, sformułowanych w sposób jasny, umożliwiający ustalenie treści związania bez potrzeby podejmowania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych(A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el. 2019, art. 153.). Zatem zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do tak rozumianej oceny prawnej i wskazań, zawartych w uzasadnieniu wyroku. W orzecznictwie podkreśla się, iż ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.
Podsumowując w/w rozważania stwierdzić należy, iż związanie sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por. wyrok z dnia 21 marca 2014r., sygn. akt I GSK 534/12).
W tym miejscu należy wskazać, iż w prawomocnym wyroku z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Go 157/22 Sąd orzekł, że w sprawie zachodzi konieczność wezwania przez organ skarżącego na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. do usunięcia braku jego wniosku z dnia [...] grudnia 2021 r. poprzez konkretne i jednoznaczne wskazanie, na czym polega kwestionowana przez skarżącego niezgodność danych w rejestrze PESEL i jakiej treści sprostowania lub uzupełnienia skarżący się domaga, w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tego braku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. Następnie, w przypadku sprecyzowania przez skarżącego żądania, Sąd wskazał, iż organ powinien ocenić dopuszczalność wszczęcia postępowania administracyjnego w świetle treści przepisów prawa (w tym ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności), zaś swoją argumentację zawartą w wydanym rozstrzygnięciu powinien poprzeć materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy.
Mając na uwadze wcześniejsze rozważania, Sąd zwraca uwagę, iż w niniejszej sprawie nie nastąpiła żadna z okoliczności skutkująca brakiem związania Sądu orzekającego oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Go 157/22, gdyż nie uległ zmianie stan prawny, ani okoliczności faktyczne sprawy.
W pierwszej kolejności Sąd był obowiązany zatem dokonać oceny czy prawidłowo tj. z uwzględnieniem art. 153 p.p.s.a., wykonane zostały wskazania Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Go 157/22.
Analiza akt administracyjnych sprawy wskazuje, iż po zwrocie organowi akt sprawy wraz z odpisem prawomocnego orzeczenia, Burmistrz Miasta [...] w ramach ponownego rozpoznania sprawy, pismem z dnia [...] listopada 2022 r. wezwał skarżącego, zgodnie z wyrokiem tutejszego Sądu z 2 czerwca 2022 r., na podstawie art. 64 § 2 k.p.a., do jednoznacznego wskazania na czym polega według niego niezgodność danych w rejestrze PESEL i jakiej treści sprostowania lub uzupełnienia się domaga, w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia sprawy bez rozpoznania.
Ostatecznie (po przywróceniu przez organ skarżącemu terminu do złożenia odpowiedzi na w/w wezwanie) skarżący, w odpowiedzi na powyższe wezwanie, podał w piśmie z dnia [...]grudnia 2022 r., że domaga się wpisania brakujących danych na temat jego zamieszkania w Niemczech w rubrykach PESEL na: obecny kraj miejsca zamieszkania, data wyjazdu za granice, data wyjazdu poza granicę RP trwającego dłużej niż 6 miesięcy, wyjazd na stałe.
W efekcie tak udzielonej odpowiedzi organ I instancji wydał decyzję z dnia [...] kwietnia 2025 r., w której odmówił sprostowania danych w rejestrze PESEL skarżącego. Uzasadnienie wydanej przez organ decyzji jest jednak niespójne i nie wyjaśnia istotnych kwestii, nie odwołując przy tym do zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego. Na wstępie bowiem uzasadnienia organ podał, ze wnioskodawca domaga się wpisania brakujących danych na temat jego zamieszkania w Niemczech w rubrykach PESEL na: obecny kraj miejsca zamieszkania, data wyjazdu za granice, data wyjazdu poza granicę RP trwającego dłużej niż 6 miesięcy, choć nie wskazał, na jakiej podstawie taki zakres żądania został ustalony. Dalej jednak organ podał, iż z odpowiedzi na wezwanie organu skierowane do skarżącego po wyroku Sądu z 2 czerwca 2022 r., wynika, że błąd w danych polega na zgłoszonym przez stronę wyjazdu za granice z datą [...] sierpnia 2006 r. Przy czym organ nie wskazał na podstawie jakiego pisma dokonał powyższego ustalenia. W dalszej części uzasadnienia natomiast organ podał, iż z dokumentów będących w posiadaniu organu wynika, że skarżący dokonywał zameldowania i wymeldowania na terenie kraju do [...] grudnia 2008 r. Po czym organ stwierdził, że skarżący domaga się sprostowań i potwierdzeń tych samych czynności, nie precyzując jednak o jakie dokładnie czynności chodzi, a dalej że organ nie może ich sprostować, bo u.e.l. nie przewiduje dokonywania zmiany daty wymeldowania (choć wcześniej organ nie wskazywał, aby strona wnosiła o zmianę w zakresie daty wymeldowania). Na koniec zaś organ stwierdził brak podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania strony. Z treści uzasadnienia decyzji nie wynika zatem w istocie jakie były jednoznaczne przesłanki rozstrzygnięcia.
W odwołaniu od decyzji skarżący zakwestionował sposób interpretacji jego wniosku z dnia [...] grudnia 2021 r. przez organ I instancji, wskazując, iż w piśmie z [...] kwietnia 2025 r. zwrócił się on do Burmistrza Miasta [...] o skierowanie do niego wezwania w sposób czytelny i aby mógł na nie odpowiedzieć.
Z kolei Wojewoda [...] niewątpliwie prawidłowo w toku postępowania odwoławczego uzupełnił materiał dowodowy w sprawie, załączając do akt administracyjnych wydruki z bazy danych dotyczące skarżącego, kserokopie karty osobowej mieszkańca, zgłoszenie pobytu i zgłoszenie wymeldowania. Jednak pomimo utrzymania w mocy przez Wojewodę [...] decyzji organu I instancji, treść uzasadnienia decyzji organu II instancji także wskazuje na niespójności i brak wskazania jednoznacznie przesłanek rozstrzygnięcia. Po pierwsze co do określenia przedmiotu żądania objętego wnioskiem skarżącego, co ma w sprawie znaczenie zasadnicze i wyjściowe, Wojewoda [...] podał, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie wynika, iż skarżący żąda usunięcia niezgodności w rejestrze PESEL poprzez zamieszczenie w nim informacji dotyczącej jego pobytu poza granicami Polski od [...] lutego 1989 r. do [...] czerwca 1993 r. (ze wskazaniem na dowody załączone w tym zakresie przez stronę do wniosku), nie podając dokładnie na podstawie których, konkretnych dokumentów organ poczynił w/w ustalenia co do treści wniosku strony i nie odnosząc się do kwestii zobowiązania do sprecyzowania wniosku, na którą wskazał Sąd w wyroku z 2 czerwca 2022 r. i oceny udzielonej na to wezwanie odpowiedzi skarżącego. Ponadto należy zwrócić uwagę, iż tak określony przez organ odwoławczy przedmiot żądania skarżącego w istocie pokrywa się z tym co pierwotnie zostało wskazane w stanie faktycznym w uzasadnieniu do wyroku Sądu z dnia 2 czerwca 2022 r., II SA/Go 157/22. To zaś nie pozostaje w zgodzie z zakresem żądania skarżącego jaki został przyjęty przez organ I instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2025 r. Natomiast dalej w uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] stwierdził brak podstaw do aktualizacji danych w rejestrze PESEL na podstawie przedstawionych przez stronę dokumentów tj. zaświadczenia potwierdzającego, że skarżący otrzymał w [...] w [...] z siedzibą w [...] paszport konsularny – wydany [...] lutego 1989 r. ważny do [...] lutego 1994 r. Ponadto w uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy nie odniósł się do zarzutów odwołania dotyczących błędnego zdaniem skarżącego określenia przedmiotu jego wniosku.
Dodatkowo należy zwrócić uwagę, iż objęte skargą decyzje dotyczą odmowy sprostowania danych w rejestrze PESEL, podczas gdy w piśmie z dnia [...] grudnia 2022r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie organu, skarżący podał, iż domaga się wpisania brakujących danych, co wskazywałoby na żądanie uzupełnienia danych. Zgodnie z cyt. art. 11 ust. 2b u.e.l. usuniecie niezgodności może polegać na sprostowaniu danych nieprawidłowych lub uzupełnieniu danych.
Liczne opisane powyżej nieprawidłowości w decyzjach organów obu instancji, niespójności i niejasności, uzasadniają zdaniem Sądu konieczność uchylenia decyzji organów obu instancji. Skoro bowiem nadal są rozbieżności i to istotne, przede wszystkim co do treści żądania skarżącego to oznacza, iż zachodzi konieczność uporządkowania powyższej kwestii, a tym samym nie zostały ostatecznie w sposób prawidłowy wykonane wskazania Sądu zawarte w wyroku z 2 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Go 157/22.
Pojawiające się na gruncie rozpoznawanej sprawy trudności z określeniem zakresu żądania strony skierowanego do organu wniosku z [...] grudnia 2021 r., jedynie potwierdzają, iż stanowi to istotny problem w niniejszej sprawie, który jednak pomimo wskazań zawartych w wyroku Sądu z 2 czerwca 2022 r., nie został usunięty. O ile bowiem organ wezwał wnioskodawcę w piśmie z dnia [...] listopada 2022 r. do usunięcia braku formalnego wniosku w tym zakresie to jednak ostatecznie organy miały dalej w postępowaniu trudności z określeniem w jednoznaczny i spójny sposób jaki jest dokładnie przedmiot tego wniosku tj. czego żąda strona. Bez jednoznacznego i klarownego oznaczenia w tym zakresie nie jest nadal możliwe prawidłowe przeprowadzenie postępowania w niniejszej sprawie i wydanie przez organ prawidłowego rozstrzygnięcia. Niewątpliwie powyższe trudności związane są ze sposobem formułowania przez skarżącego pism kierowanych do organów, gdyż przywołuje w nich różne okoliczności, przepisy prawa, nie określa swoich intencji w sposób przejrzysty i jednoznaczny. W tym zakresie Sąd uznał, iż wskazania te choć częściowo wykonane, nie zostały jednak ostatecznie wykonane w sposób prawidłowy co uzasadniało uchylenie zaskarżonych decyzji, jako wydanych z naruszeniem art. 153 p.p.s.a., a także z naruszeniem
Z tych względów Sąd uznał, iż konieczne jest na gruncie przedmiotowej sprawy ponowienie przez organ wezwania skarżącego w trybie art. 64 § 2 k.p.a., do sprecyzowania jego wniosku z dnia [...] grudnia 2021 r., o którym to wezwaniu była mowa w uzasadnieniu wyroku z dnia 2 czerwca 2022 r., pod rygorem pozostawienia podania bez rozpoznania. Tym razem jednak, mając na uwadze opisane powyżej okoliczności sprawy, konieczne jest bardzo precyzyjne sformułowanie przez organ wezwania skierowanego do strony skarżącej. Po pierwsze wezwanie powinno wzywać do usunięcia braku formalnego wniosku z dnia [...] grudnia 2021 r., w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia podania bez rozpoznania, poprzez podanie:
- czy strona domaga się sprostowania danych czy też uzupełnienia danych w rejestrze PESEL,
- jeżeli strona domaga się sprostowania danych to zobowiązać stronę do jednoznacznego wskazania, które konkretnie dane znajdujące się w rejestrze PESEL mają być objęte sprostowaniem,
- jeżeli strona domaga się zaś uzupełnienia danych to zobowiązać stronę do jednoznacznego wskazania, o jakie dane, których nie ma w rejestrze PESEL, ma nastąpić uzupełnienie.
Organ dodatkowo może, celem ułatwienia udzielenia stronie odpowiedzi, przywołać w wezwaniu treść art. 8 u.e.l., określającego zakres przedmiotowy rejestru PESEL i rejestru mieszkańców (katalog danych).
Dopiero tak prawidłowo i szczegółowo skierowane wezwanie do skarżącego i o ile udzielona zostanie na nie odpowiedź adekwatna do wezwania, organ będzie miał możliwość ewentualnego nadania sprawie dalszego biegu i dokonania oceny co do dopuszczalności przeprowadzenia ewentualnego postępowania administracyjnego w sprawie.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż organy wydały zaskarżone postanowienia z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz w zw. z art. 6, art. 8, art. 107 § 3 k.p.a. i orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. (pkt II sentencji wyroku).
Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., zastosować się do oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnieniu niniejszego wyroku, a także wyroku tutejszego Sądu z dnia 2 czerwca 2022 r.,
II SA/Go 157/22. Przede wszystkim zatem organ ponownie skieruje do skarżącego wezwanie w trybie art. 64 § 2 k.p.a., celem ustalenia przedmiotu żądania skarżącego (w sposób opisany powyżej w uzasadnieniu wyroku), a następnie w przypadku sprecyzowania przez skarżącego żądania, organ oceni czy dopuszczalne jest na gruncie przepisów prawa wszczęcia postępowania administracyjnego, a uzasadniając wydane rozstrzygnięcie uzasadni swoje stanowisko zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., ze wskazaniem na treść przepisów prawa w oparciu, o które wydane zostanie rozstrzygnięcie i z powołaniem się na zebrany ewentualnie w sprawie materiał dowodowy.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło