II SA/Go 501/18

Dnia 27 sierpnia 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku K.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego p o s t a n a w i a : 1. umorzyć postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. Dnia 26 lipca 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek K.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Uzasadniając wniosek skarżąca podała, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonkiem. Oboje mają problemy zdrowotne, skarżąca zmaga się z chorobami reumatoidalnymi, kardiologiczymi, zwyrodnieniem kręgosłupa, dyskopatią oraz nadciśnieniem tętniczym, natomiast skarżący jest po zabiegu onkologicznym oraz ma miażdżycę i problemy kardiologiczne. Utrzymują się z emerytur w wysokości 1038 zł (skarżąca) oraz 2080 zł (małżonek skarżącej). Ich zadeklarowane stałe wydatki to czynsz (300 zł miesięcznie), opłaty za media (25 zł miesięcznie), leki (300 zł), środki czystości (100 zł), benzynę (400 zł), rehabilitację (600 zł). Posiadają mieszkanie w [...] o powierzchni 43,9 m² lub 33,9 m² (skarżąca podała dwie różne powierzchnie tego lokalu) oraz posadowiony na działce siedliskowej o powierzchni 0,5 ha dom w miejscowości [...]. Uzupełniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący nadesłali datowane na [...] czerwca oraz [...] lipca 2018 r. faktury z apteki na kwoty odpowiednio 149,51 zł oraz 362,45 zł, decyzje o waloryzacji świadczeń emerytalnych z miesiąca marca 2018 r., zaświadczenie o stanie zdrowia skarżącej, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jej małżonka, dowody ponoszenia opłat związanych z utrzymaniem lokalu mieszkalnego w [...] oraz wyciąg ze wspólnego rachunku bankowego za okres od [...] maja 2018 r. do [...] sierpnia 2018 r. Wniosek o przyznanie prawa pomocy należało umorzyć w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych, natomiast w pozostałym zakresie nie zasługiwał on na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jeśli chodzi o wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, postępowanie w tym przedmiocie należało umorzyć. Stosownie bowiem do treści art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania m.in. w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Przedmiotem niniejszej sprawy jest decyzja w przedmiocie zasiłku celowego w związku ze szkodą spowodowaną przez zjawiska atmosferyczne, której materialnoprawną podstawę stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm.). Niniejsza sprawa należy więc do spraw, o których mowa w art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Merytoryczne rozpoznawanie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy zatem uznać za bezprzedmiotowe w sytuacji, gdy z mocy ustawy nie spoczywa na niej obowiązek ponoszenia tych kosztów. Wobec powyższego, na podstawie art. 249a p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 postanowienia. Jeśli chodzi natomiast o wniosek o ustanowienie adwokata, należy podkreślić, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Ponadto prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007 nr 4, s. 36-39). Analiza przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego wskazuje, iż poza wymienionymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy świadczeniami emerytalnymi w kwotach 1036,42 zł (skarżąca) oraz 2087,96 zł (małżonek skarżącej) mają oni jeszcze dochody, których nie ujawnili w formularzu PPF, a mianowicie wynagrodzenie skarżącej z tytułu zasiadania w zarządzie wspólnoty mieszkaniowej przy ul. [...] (w ramach której są właścicielami lokalu mieszkalnego) w kwocie 300 zł miesięcznie oraz pobierany przez skarżącego z CPRiPS zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł. Łączny miesięczny dochód skarżącej oraz jej małżonka wynosi zatem nie – jak podano w formularzu PPF – 3118 zł, lecz 3577,38 zł. Ponadto biorąc pod uwagę fakt, że skarżąca w toku całego postępowania podaje jako miejsce swojego zamieszkania miejscowość [...], uwagę zwracają wysokie koszty utrzymania lokalu mieszkalnego w [...] – od ok. 290 do 349 zł miesięcznie na rzecz wspólnoty mieszkaniowej oraz od ponad 200 zł do nawet 415 czy 506 zł miesięcznie za zużycie energii elektrycznej – co wskazuje na stałą, nieprzerwaną eksploatację tego lokalu. Zatem albo skarżąca nie podaje prawdy wskazując miejscowość [...] jako miejsce stałego zamieszkania małżonków, albo lokal w [...] został oddany w najem, zaś dochody z tego tytułu nie zostały ujawnione we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Prawo pomocy przysługuje tylko takim osobom, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych i bytowych (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., II FZ 137/05, orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem ponoszonych wydatków w wysokości kilkuset złotych miesięcznie (nawet ponad 400 czy 500 zł) na utrzymanie i stałą eksploatację lokalu, który – jak twierdzi skarżąca – nie stanowi miejsca stałego zamieszkania, nie sposób zaliczyć do kosztów utrzymania koniecznego, od których zależałyby podstawowe potrzeby życiowe. Nie są to bowiem wydatki niezbędne dla egzystencji. Świadczą one raczej o możliwościach finansowych skarżącej oraz jej małżonka. Niezależnie od tego, jaka jest rzeczywista przyczyna ponoszenia wydatków na utrzymanie mieszkania w [...] (czy to, że jest to w istocie miejsce ich stałego zamieszkania zaś dom w [...] pełni funkcję letniskową, rekreacyjną; czy oddanie tego lokalu w najem; czy może wreszcie fakt, że zamieszkują w nim inne osoby, zaś skarżąca i jej małżonek dobrowolnie uiszczają wszelkie opłaty eksploatacyjne), obok ustalonego stałego dochodu wynoszącego łącznie 3577,38 zł miesięcznie, stanowi to podstawę do oddalenia wniosku o przyznanie pomocy prawnej w zakresie ustanowienia adwokata. Skarżący mają bowiem zdolność do ponoszenia wydatków innych aniżeli konieczne, służące niezbędnemu podstawowemu utrzymaniu, dlatego brak jest podstaw do zaliczenia ich do osób najuboższych, wymagających wsparcia ze strony Skarbu Państwa w postaci nieodpłatnej pomocy prawnej. W świetle powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 2 postanowienia.