II SA/Go 507/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik, Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska,, Asesor WSA Joanna Brzezińska (spr.),, Protokolant Magdalena Bernacka, po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2007 r. na rozprawie przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej E.Ż.-W. sprawy ze skargi D.L. na decyzję Wojewody z dnia r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...]r. nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu H.H. w dniu [...] kwietnia 2006r. wystąpił do Urzędu Miasta z wnioskiem w przedmiocie wymeldowania swojego pasierba D.L. z lokalu położonego przy ul. [...]. W uzasadnieniu wnioskodawca podał, ze pasierb w należącym do niego lokalu nie zamieszkuje, a w dniu [...] stycznia 2006r. zabrał z niego swoje rzeczy osobiste. Burmistrz decyzją z [...] maja 2006r. odmówił wymeldowania skarżącego z mieszkania. W uzasadnieniu decyzji organu I instancji zawarto stwierdzenie, iż skarżący nie opuścił mieszkania w sposób dobrowolny. Matka skarżącego D.L. poświadczyła, iż skarżący opuścił mieszkanie na skutek nieporozumień z ojczymem. Zaznaczyła, iż D.L. nie opuścił miejsca zamieszkania w sposób dobrowolny. Organ przywołał wyjaśnienia skarżącego, iż na skutek konfliktu z wnioskodawcą faktycznie opuścił mieszkanie, w którym zamieszkiwał wspólnie z matką z ojczymem w czerwcu 2003r. Natomiast od dnia [...] września 2003r. jest zameldowany na pobyt czasowy w domu rodzinnym swojej znajomej w miejscowości [...], u której znalazł tymczasowe schronienie. Nadto ustalono, iż D.L. utrzymuje regularne kontakty z matką i rodzeństwem, co ma miejsce podczas nieobecności ojczyma. Konkludując organ I instancji stwierdził, że zebrany w sprawie materiał nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, iż w stosunku do skarżącego D.L. została spełniona przesłanka dobrowolnego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. H.H. w dniu [...] maja 2006r. złożył odwołanie od powyższej decyzji. Wojewoda decyzją z dnia [...] lipca 2006r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000, nr 98, poz. 1071 z późn.zm.) i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2001r. nr 87 poz. 960 z późn.zm.), uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o wymeldowaniu D.L. z pobytu stałego. Organ odwoławczy jako okoliczność bezsporną w sprawie uznał fakt, że D.L. nie zamieszkuje od trzech lat w spornym mieszkaniu. Wojewoda wskazał, iż nie wziął pod uwagę stwierdzeń D.L., iż został on zmuszony do opuszczenia lokalu przez ojczyma, gdyż z akt sprawy nie wynika aby był on w sytuacji przymusowej wytworzonej wbrew jego woli do opuszczenia spornego lokalu. Ponadto organ wskazał, że wyżej wymieniony po opuszczeniu tego miejsca nie podjął żadnych czynności prawnych (tj. złożenie w sądzie wniosku o przywrócenie utraconego posiadania do zamieszkiwania w spornym lokalu, powiadomienie Prokuratury, iż wnioskodawca uniemożliwia zamieszkiwanie w lokalu), aby powrócić i zamieszkać w miejscu stałego pobytu. Jednocześnie organ wskazał. Iż nie można za taką czynność uznać zgłoszenia Policji faktu niemożności wejścia do lokalu. W ocenie organu odwoławczego D.L. opuścił miejsce pobytu stałego w sposób trwały i dobrowolny. D.L. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. podnosząc, iż lokal przy ul. [...] opuścił pod przymusem w czerwcu 2003r., a fakt ten został zgłoszony na Policję. Skarżący wyjaśnił, iż w żadnym wypadku nie opuścił lokalu, w którym także zamieszkują jego matka i rodzeństwo dobrowolnie. A jedynym motywem jego wyprowadzki była obawa o własne życie i zdrowie. D.L. podkreślił, iż w miejscowości [...] znalazł tymczasowe schronienie i opiekę u de facto obcej rodziny. Odpowiadając na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ drugiej instancji zaznaczył, iż przymuszony do opuszczenia lokalu skarżący mógł złożyć wniosek w sądzie cywilnym o przywrócenie stanu utraconego posiadania do zamieszkiwania w tym lokalu lub interweniować u organów ścigania, iż ojczym uniemożliwia mu zamieszkiwanie w miejscu pobytu stałego. Zaniechanie podjęcia przez D.L. tych kroków prawnych, w ocenie organu, jest równoznaczne z opuszczeniem przez niego miejsca pobytu stałego bez dokonania wymeldowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Przystępując do merytorycznego rozpoznania skargi należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy te sprawują kontrolę zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z prawem. Kontrola Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wobec decyzji organu administracji publicznej obejmuje wszystkie kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym, a więc to czy organy administracji dokonały prawidłowych ustaleń co do obowiązywania zastosowanej normy prawnej, czy normę tę właściwie zinterpretowały i nie naruszyły zasad ustalenia określonych faktów za udowodnione. W zakresie tak określonej kognicji należało uznać, że zarówno zaskarżona decyzja, jak również uchylona nią decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego – art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 78, art. 80 i art. 107 §3 Kpa, które miało istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy. Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. (Dz.U. 2001r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), zwanej dalej ustawą, ewidencja ludności polega m.in. na rejestracji danych o miejscu pobytu osób. Dla zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym, a zapisami w ewidencji ludności niezbędne jest jednak, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca pobytu lub co więcej zastępować takie czynności rozstrzygnięciami własnymi. Materialnoprawną podstawę decyzji w przedmiotowej sprawie stanowi przepis art. 15 ust. 2 ww. ustawy, zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wypowiadał się, że opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, określona w art. 15 ust. 2 cyt. ustawy, winno być rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu oraz dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Dobrowolne opuszczenie ma miejsce wówczas, gdy wynika z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Zgodnie z dyspozycją wskazaną w art. 6 ust. 1 ustawy, pobytem stałym warunkującym zameldowanie na pobyt stały jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. O rzeczywistym opuszczeniem miejsca pobytu stałego można więc mówić wówczas, gdy osoba, której wniosek o wymeldowanie dotyczy, fizycznie nie przebywa w lokalu, w którym dotychczas miała zorganizowane centrum życiowe oraz gdy nieprzebywanie w tym lokalu jest wynikiem woli, zamiaru tejże osoby (vide wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2005r. o sygn. akt IV SA/Wa 600/05). Zgodnie z przepisem art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Artykuł ten wyraża ogólną zasadę postępowania administracyjnego – zasadę prawdy obiektywnej, która znajduje rozwinięcie w szczegółowych przepisów procedury administracyjnej. Jednym z nich jest art. 77 § 1 Kpa stanowiący, że organy administracji publicznej są obowiązane zebrać pełny materiał dowodowy i ocenić go w sposób wyczerpujący. Stosownie natomiast do treści art. 80 Kpa, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. W związku z powyższym organy powinny przeprowadzając postępowanie w niniejszej sprawie dążyć nie tylko do ustalenia czy skarżący opuścił dotychczasowe miejsce zamieszkania, kiedy to nastąpiło i gdzie obecnie przebywa lecz również z jakiego powodu i w jakich okolicznościach to nastąpiło. W przedmiotowej sprawie na podstawie oczywiście rozbieżnych twierdzeń H.H., oraz skarżącego i jego matki dotyczących daty rzeczywistego opuszczenia lokalu przez skarżącego, organ nie przeprowadził postępowania dowodowego umożliwiającego ustalenie powyższych istotnych okoliczności. Materiał dowodowy jest niepełny, nie umożliwia dokonania weryfikacji twierdzeń skarżącego, ustalenia czy przez cały biegu trzyletniego okresu, od daty opuszczenia przez D.L. spornego lokalu, istniały rzeczywiste przyczyny uniemożliwiające mu koncentrowanie tam podstawowych czynności życiowych, czy też niezależnie od okoliczności opuszczenia lokalu, w miarę upływu czasu zamierzał, on faktycznie uczynić swym stałym miejscem pobytu inne miejsce. Organy nie uzyskały w szczególności wyjaśnień wnioskodawcy (właściciela lokalu), odnoszących się do sprecyzowania faktycznej daty opuszczenia go przez skarżącego, ani też dotyczących charakteru konfliktu istniejącego między stronami i twierdzeń skarżącego, zgodnie z którymi wnioskodawca stale uniemożliwia mu powrót do lokalu. Skarżący w odwołaniu od decyzji Burmistrza podał, że do opuszczenia spornego lokalu został zmuszony wyjątkowo nagannym traktowaniem jego przez ojczyma. Ojczym groził skarżącemu psychicznie i fizycznie, a także urządzał liczne awantury. Zdaniem Sądu okoliczności faktyczne związane z opuszczeniem przez skarżącego mieszkania nie zostawały należycie wyjaśnione i winno to nastąpić w toku ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ I instancji. Uzupełniając zalecenia, co do potrzeby wyjaśnienia okoliczności i przyczyny opuszczenia spornego lokalu przez D.L. należy również wyjaśnić czy skarżący, który od ponad 3 lat zamieszkuje pod nowy adresem jest rzeczywiście zainteresowany powrotem do lokalu przy ul. [...], gdzie zamieszkują jego najbliżsi tj. matka i rodzeństwo. Pomocne w tym zakresie mogłoby być przeprowadzenie dowodów z zeznań świadków – osób z którymi zamieszkuje skarżący od 3 lat, jego matki. Należałoby ustalić, czy istnieją inne przesłanki lub okoliczności faktyczne skłaniające skarżącego obecnie do dobrowolnego koncentrowania podstawowych funkcji życiowych w lokalu w [...]. W opinii Sądu organy prowadzące postępowanie nie dokonały także precyzyjnych ustaleń w zakresie czy w lokalu przy ul. [...] znajdują się jeszcze rzeczy osobiste skarżącego, a jeżeli nie to kiedy zostały przez niego zabrane. W świetle art. 15 ust. 2 wyżej wskazanej ustawy, utrudnianie lub uniemożliwianie pobytu w lokalu nie ma znaczenia prawnego, jeżeli strona w stosownym czasie nie skorzystała ze środków prawnych przeciwdziałających przeszkodom w możliwości korzystania z lokalu. Zdaniem Sądu zasadnicze znaczenie dla ponownej oceny sprawy jest ustalenie stosunku D.L., co do kwestii dalszego zamieszkiwania w domu rodzinnym. Przy ponownym badaniu sprawy organy prowadzące postępowanie będzie możliwe ustalenie czy w rzeczywistości samo utrudnianie przez ojczyma zamieszkiwania pasierbowi w spornym lokalu było przyczyną zmiany jego miejsca pobytu. Przy ponownej ocenie stanu faktycznego nie można abstrahować od faktu, czy skarżący przedsięwziął działania zmierzające do odzyskania posiadania tego lokalu i ewentualnie w jakiej formie. Nie można zgodzić się z prezentowaną przez Wojewodę, tezą, iż wezwanie na interwencję Policji nie było czynnością zmierzającą do ochrony swego prawa przebywania w lokalu. Należy jednak ustalić, czy zdarzenie takie miało charakter jednorazowy, czy też po czerwcu 2003 r. D.L. podejmował inne kroki prawne w celu powrotu do spokojnego zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. W szczególności należałoby uwzględnić i tę okoliczność, czy z uwagi na swoisty charakter pracy wnioskodawcy (dłuższe okresy przebywania poza miejscem stałego pobytu) skarżący faktycznie w tym czasie zamieszkiwał w miejscu stałego pobytu, czy też tylko sporadycznie w charakterze gościa odwiedzał swoją najbliższą rodzinę (matkę i rodzeństwo). Z powyższych względów rozstrzygnięcie organu odwoławczego w zakresie uznania, iż D.L. w sposób dobrowolny i trwały zerwał więzi ze spornym lokalem, na podstawie wnikliwej oceny dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego należy uznać za nieuzasadnione i przedwczesne. W konsekwencji spowodowało to także naruszenie art. 15 § 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Jeśli organ odwoławczy zamierzał zweryfikować ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji oraz zastosowaną ocenę prawną, to powinien to uczynić w taki sposób, aby istotne okoliczności sprawy wyjaśnione były w sposób wszechstronny. W następstwie niedostatecznego wyjaśnienia okoliczności faktycznych oraz zaniechania pełnego zgromadzenia materiału dowodowego istotnego dla rozstrzygnięcia o wniosku H.H., organy administracji publicznej w przedmiotowej sprawie orzekły w sposób dowolny, z naruszeniem m.in. zasady praworządności oraz swobodnej oceny dowodów. Nie wyjaśniając w uzasadnieniu swych rozstrzygnięć podstawy prawnej i faktycznej, ani przyczyn, dla których pewnym dowodom dano wiarę, a innym odmówiono wiarygodności organ pierwszej instancji, bez przeprowadzenia właściwej analizy porównawczej i oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, odmawiając wymeldowania D.L. przyjął, że nie została spełniona przesłanka dobrowolnego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, z kolei organ odwoławczy zupełnie odmiennie uznał, że skarżący opuścił miejsce pobytu stałego w sposób trwały i dobrowolny. Okoliczności powyższe wskazują, iż zarówno zaskarżona decyzja, jak tez poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepis art. 107 § 3 Kpa. Takie uchybienia uniemożliwiają, w pierwszej kolejności stronom postępowania, a następnie sądowi administracyjnemu zapoznanie się z motywami i przesłankami jakimi kierował się organ rozstrzygając sprawę, jak również dokonanie pełnej oceny zgodności zaskarżonej ostatecznej decyzji administracyjnej oraz postępowania ją poprzedzającego z przepisami prawa. Mając na uwadze powyższe okoliczności należało orzec jak w sentencji, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Jednocześnie po myśli art. 152 ww. ustawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku w sprawie. Przeprowadzając ponownie postępowanie właściwy organ administracji publicznej, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego wnikliwie rozpoznać i rozstrzygnąć przedmiotową sprawę, uzupełniając we wskazanym zakresie postępowanie dowodowe. Wydając decyzję administracyjną organ obowiązany jest należycie ją uzasadnić, zgodnie z wymaganiami określonymi w przepisie art. 107 § 3 Kpa.