II SA/Go 542/08

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. – Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2008 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od złożonej skargi w wysokości 200 zł, J.P. pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Dnia 22 października 2008 r. wpłynął do sądu wniosek P.P. o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że skarżący nie pracuje, nie posiada żadnego majątku, pozostaje na utrzymaniu ojca, który pobiera rentę. Na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 29 października 2008 r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do uzupełnienia w terminie 7 dni złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: 1. przedłożenie odcinka renty oraz wyciągów z rachunków bankowych J.P., 2. przedłożenie zaświadczenia potwierdzającego status bezrobotnego skarżącego, 3. złożenie oświadczenia o wysokości ewentualnie ponoszonych przez skarżącego miesięcznych wydatków na potrzeby typu papierosy, prasa, W odpowiedzi na wezwanie J.P. nie przedstawił odcinka renty ani dokumentu potwierdzającego status bezrobotnego skarżącego (P.P.) a także wyciągów z rachunków bankowych. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika podatkowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04, niepublikowane) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Również w literaturze zwrócono uwagę, iż prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Na wstępie należy wyjaśnić, że w przypadku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy dopuszczalne jest również badanie sytuacji majątkowej członków rodziny wnioskodawcy, w sytuacji, gdy wnioskodawca utrzymuje, iż pozostaje na ich utrzymaniu. Na poparcie tego stanowiska warto przytoczyć pogląd Sądu Najwyższego, który z istoty obowiązku alimentacyjnego wywiódł, że w wypadkach uzasadnionych prowadzeniem procesu w interesie dziecka, które nie jest się w stanie samodzielnie utrzymać, jego rodzice winni wyłożyć potrzebne na ten cel środki, jeżeli mogą to uczynić bez uszczerbku utrzymania, koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd Najwyższy uznał, iż w takim przypadku o zwolnienie od kosztów sądowych decydują możliwości zarobkowe i majątkowe rodziców (postanowienie Sądu najwyższego z 15 maja 1989 r., II CZ 80/89, LEX nr 8963). Wymaga także podkreślenia fakt, że ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. który stanowi, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego nie uzupełnił zgodnie z wezwaniem złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. J.P. nie przedłożył tzw. odcinka renty, choć we formularzu PPF podał, że pobiera rentę. Nie przedstawił także wyciągów z rachunków bankowych a podana okoliczność na uzasadnienie tego zaniechania jest całkowicie niewiarygodna. Pełnomocnik nie przedstawił również dokumentu odnośnie posiadania przez skarżącego P.P. statusu bezrobotnego. W tej sytuacji nie sposób zatem jedynie w oparciu o okoliczności podane w formularzu "PPF" przyjąć, że skarżący wykazał, iż nie posiada możliwości poniesienia kosztów sądowych oraz związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. Należy stwierdzić, że pełnomocnik P.P. jest w stanie wyłożyć za niego środki na pokrycie niewielkiego wpisu od skargi w wysokości 200 zł i ustanowienie zawodowego pełnomocnika. W konkluzji należy zatem stwierdzić, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia.