II SA/Go 542/08

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. - Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2009 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku P.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. postanowieniem z dnia 17 grudnia 2008 r. przyznał P.P. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowił adwokata. Pismem z dnia [...] stycznia 2009 r. Okręgowa Rada Adwokacka poinformowała, że wyznaczyła dla skarżącego pełnomocnika w osobie adwokata E.T.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2009 r. oddalił skargę P.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi. Dnia 4 sierpnia 2009 r. do sądu wpłynęła skarga kasacyjna od powyższego wyroku sporządzona przez pełnomocnika skarżącego – J.P. wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wskazał, że ustanowiony uprzednio w ramach prawa pomocy adwokat nie był zainteresowany prowadzeniem sprawy, nie stawił się na rozprawę sądową. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm. - dalej zwanej p.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika podatkowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. A contrario nie jest dopuszczalne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy po zakończeniu postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy może zostać złożony przed wszczęciem postępowania, a zatem przed wniesieniem skargi oraz w toku postępowania, aż do jego prawomocnego zakończenia (zob. uzasadnienie postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2005 r. II FZ 653/05, OSP 2006, nr 9, póz. 153, M.Niezgódka-Medek, w: B.Dauter, B.Gruszczyński, A.Kabat, M.Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Zakamycze 2005 s. 586). W niniejszej sprawie postanowieniem z dnia 17 grudnia 2008 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. przyznał P.P. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowił adwokata. Z uwagi na powyższe wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy i w konsekwencji nie mógł zostać uwzględniony. Z kolei przeciwko uwzględnieniu wniosku pełnomocnika skarżącego o ustanowienie adwokata przemawia fakt, że dla P.P. w ramach instytucji prawa pomocy został już ustanowiony adwokat. W tym kontekście należy podkreślić, że ustawodawca regulując instytucję prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ograniczył rolę sądu do niezbędnego minimum. Jego zaangażowanie sprowadza się tylko i wyłącznie do ustalenia istnienia przesłanek jej przyznania (art. 246 p.p.s.a.) i w konsekwencji ustanowienia pełnomocnika. Z zakresu kognicji sądu wyłączone są więc kwestie zakresu pełnomocnictwa, osoby pełnomocnika, jak również jego przynależności korporacyjnej - wyrażając swoje preferencje personalne strona może wskazać na adwokata lub na radcę prawnego (czy też w zależności od charakteru sprawy na doradcę podatkowego albo rzecznika patentowanego). Jest to pierwszy etap postępowania w przedmiocie udzielenia prawa pomocy (następnymi są: wyznaczenie pełnomocnika przez organ korporacyjny; zawiadomienie sądu i strony o wyznaczeniu pełnomocnika; udzielenie przez stronę pełnomocnictwa wyznaczonemu - lub też innemu - pełnomocnikowi; złożenie pełnomocnictwa - najpóźniej przy pierwszej czynności procesowej (zob. Wojciech Kręcisz, glosa do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2008 r., II FZ 4/2008, OSP 2008 nr 6, póz. 65). Przepisy p.p.s.a. nie przewidują możliwości ustanowienia innego pełnomocnika dla strony, niezadowolonej z czynności dotychczasowego pełnomocnika. Nie oznacza to jednak, iż w takim przypadku strona pozbawiona jest możliwości obrony swoich praw. Należy podkreślić, że na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2009 r., J.P. został pouczony o możliwości złożenia skargi do Okręgowej Rady Adwokackiej na działanie adwokata oraz o prawie złożenia wniosku do tegoż organu o wyznaczenie innego adwokata. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia.