II SA/Go 542/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska po rozpoznaniu w dniu 16 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P.P. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 sierpnia 2009 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. postanowieniem z dnia 17 grudnia 2008 r. przyznał P.P. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowił adwokata. Pismem z dnia [...] stycznia 2009 r. Okręgowa Rada Adwokacka poinformowała, że wyznaczyła dla skarżącego pełnomocnika w osobie adwokata E.T.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2009 r. oddalił skargę P.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi. Dnia [...] sierpnia 2009 r. do sądu wpłynęła skarga kasacyjna od powyższego wyroku sporządzona przez pełnomocnika skarżącego – J.P. wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wskazał, że ustanowiony uprzednio w ramach prawa pomocy adwokat nie był zainteresowany prowadzeniem sprawy, nie stawił się na rozprawę sądową. Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2009 r. (sygn. akt II SA/Go 812/08) referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym z uwagi na to, iż postanowieniem z dnia 17 grudnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. przyznał P.P. prawo pomocy w zakresie zwolnienia do kosztów sądowych oraz ustanowił adwokata. Okoliczność ta powoduje, iż wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych złożony ponowienie w dniu 4 sierpnia 2009 r. jest bezprzedmiotowy i w konsekwencji nie mógł zostać uwzględniony. Natomiast w odniesieniu do ustanowienia adwokata, wskazał, iż przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości ustanowienia innego pełnomocnika dla strony, która wyraża niezadowolenie z czynności dotychczasowego pełnomocnika. W dniu 7 września 2009 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. sprzeciw P.P., reprezentowanego przez ojca – J.A.P., na w/w postanowienie referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podkreślić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 z późniejszymi zmianami) - zwaną dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W ocenie Sądu wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z dyspozycją przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm. - dalej zwanej p.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika podatkowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga jednakże, iż instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. A contrario nie jest dopuszczalne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy po zakończeniu postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy może zostać złożony przed wszczęciem postępowania, a zatem przed wniesieniem skargi oraz w toku postępowania, aż do jego prawomocnego zakończenia (zob. uzasadnienie postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2005 r. II FZ 653/05, OSP 2006, nr 9, poz. 153, M.Niezgódka-Medek, w: B.Dauter, B.Gruszczyński, A.Kabat, M.Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Zakamycze 2005 s. 586). W niniejszej sprawie istotne znaczenie ma fakt, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. postanowieniem z dnia 17 grudnia 2008 r., przyznał P.P. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowił adwokata. Powyższa okoliczność czyni wniosek o przyznanie prawa pomocy wniesiony w dniu 4 sierpnia 2009 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych bezprzedmiotowym. W konsekwencji wniosek ten nie może zostać uwzględniony. W odniesieniu do wniosku o ustanowienie adwokata, wyjaśnić należy, iż stosownie do regulacji zawartych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyznaczenie osoby, która pełnić będzie obowiązki pełnomocnika na zasadzie prawa pomocy nie należy do kompetencji sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 253 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o wyznaczenie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego sąd zwraca się do właściwej okręgowej rady adwokackiej, rady okręgowej izby radców prawnych, Krajowej Rady Doradców Podatkowych lub Krajowej Rady Rzeczników Patentowych. Jeżeli adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy ustanowiony w ten sposób ma podjąć czynności poza siedzibą sądu orzekającego, właściwa okręgowa rada adwokacka, rada okręgowej izby radców prawnych, Krajowa Rada Doradców Podatkowych lub Krajowa Rada Rzeczników Patentowych, na wniosek ustanowionego adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, wyznaczy w razie potrzeby adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego z innej miejscowości. Ponadto z orzeczenia o ustanowieniu pełnomocnika wynika uprawnienie strony do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu (art. 244 §2 p.p.s.a.). Wyznaczenie konkretnej osoby na pełnomocnika należy do organów właściwego samorządu zawodowego (art. 253 p.p.s.a.), a w niniejszej sprawie do Okręgowej Rady Adwokackiej. Również w zakresie oceny prawidłowości postępowania tego pełnomocnika jest właściwy organ, który go wyznaczył. Zatem przeciwko uwzględnieniu wniosku pełnomocnika skarżącego o ustanowienie adwokata przemawia fakt, że dla P.P. w ramach instytucji prawa pomocy został już ustanowiony adwokat. Należy zatem stwierdzić, że ustawodawca regulując instytucję prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ograniczył rolę sądu do niezbędnego minimum, tj. sprowadził jego zaangażowanie tylko i wyłącznie do ustalenia istnienia przesłanek jej przyznania (art. 246 p.p.s.a.) i w konsekwencji ustanowienia pełnomocnika. Z zakresu kognicji sądu wyłączone są więc kwestie zakresu pełnomocnictwa, osoby pełnomocnika, jak również jego przynależności korporacyjnej - wyrażając swoje preferencje personalne strona może wskazać na adwokata lub na radcę prawnego (czy też w zależności od charakteru sprawy na doradcę podatkowego albo rzecznika patentowanego). Jest to pierwszy etap postępowania w przedmiocie udzielenia prawa pomocy (następnymi są: wyznaczenie pełnomocnika przez organ korporacyjny; zawiadomienie sądu i strony o wyznaczeniu pełnomocnika; udzielenie przez stronę pełnomocnictwa wyznaczonemu - lub też innemu - pełnomocnikowi; złożenie pełnomocnictwa - najpóźniej przy pierwszej czynności procesowej (zob. Wojciech Kręcisz, glosa do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2008 r., II FZ 4/2008, OSP 2008 nr 6, poz. 65). Sąd stwierdził, iż przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości ustanowienia innego pełnomocnika dla strony, niezadowolonej z czynności dotychczasowego pełnomocnika. Nie oznacza to jednak, iż w takim przypadku strona pozbawiona jest możliwości obrony swoich praw. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. postanowił jak w sentencji.