II SA/Go 566/15

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. – Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 13 października 2015 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.J. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem gry p o s t a n a w i a: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej 500 zł, 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 21 sierpnia 2015 r. pełnomocnik strony skarżącej adwokat M.Ż. został wezwany do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi w wysokości 1.440 zł. 16 września 2015 r. wpłynął do tut. Sądu wniosek R.J. o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że z tytułu działalności gospodarczej osiąga dochód w wysokości 1.500 zł, zaś jego żona otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1.500 zł (brutto). Skarżący oświadczył, że miesięczne koszty utrzymania mieszania wynoszą około 1.000 zł. R.J. wskazał, że posiada dug w wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (80.000 zł), Urzędu Gminy (70.000 zł) i Urzędu Skarbowego (10.000 zł). W uzupełnieniu złożonego wniosku skarżący przedstawił wyciąg z rachunku bankowego żony, zestawienie przychodów z działalności gospodarczej wraz z kosztami ich uzyskania, odpisy deklaracji podatkowych od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., Nr 270 ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04, niepublikowane) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Należy wskazać, że miesięczny dochód R.J. i jego żony wynosi około 3.000 zł (netto). W orzecznictwie wskazuje się, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Tytułem przykładu można wymienić osoby bezrobotne, korzystające z pomocy społecznej czy otrzymujące bardzo niskie świadczenia emerytalno-rentowe (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Skarżący nie wykazał także nadzwyczajnych okoliczności, które w jednoznaczny sposób świadczyłyby o tym, że nie jest w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wskazać, że skarżący osiąga zysk z działalności gospodarczej i nie zostało wobec niego wszczęte postępowanie upadłościowe. Z wyciągu z rachunku bankowego żony skarżącego wynika, że stan konta na dzień [...] września 2015 r. wynosił 3.663,29 zł. Jednocześnie zwrócono uwagę na wysokość wpisu od skargi (1.440 zł) i znaczną wysokość zadłużenia skarżącego z tytułu należności publicznoprawnych. Z tych względów uznano, że sytuacja majątkowa R.J. umożliwia mu uiszczenie części wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł, bez spowodowania uszczerbku w koniecznym dla siebie i rodziny utrzymaniu. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.