II SA/Go 566/18

Dnia 10 października 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 10 października 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku T.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi T.R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania się niewłaściwym rzeczowo i odesłania pisma wnoszącemu p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. T.R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie uznania się niewłaściwym rzeczowo i odesłania pisma wnoszącemu. W dniu 13 września 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał m.in., iż prowadzi samodzielnie jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada dom o powierzchni ok. 170 m², lokal mieszkalny o powierzchni 42,5 m² oraz oszczędności w kwocie 500 zł na książeczce oszczędnościowej, 1500 zł w gotówce oraz 10 euro. Poza tym nie zadeklarował innego majątku większej wartości. Podał, że o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika ubiega się ze względu na swój stan zdrowia. Do wniosku skarżący załączył paragon z apteki na kwotę 45,99 zł oraz własnoręczne pisemne oświadczenie, w którym podał, iż jego przewidywane przyszłe wydatki to koszt postawienia nagrobka, remont mieszkania, zakupy żywności, lekarstw, środków higieny i czystości, opłaty mieszkaniowe, wynoszące łącznie ok. 25.000 zł. W odpowiedzi na wezwanie do przedstawienia dokumentów źródłowych obrazujących sytuację życiową oraz finansową skarżącego, nadesłał on kopię decyzji ZUS z dnia [...] marca 2018 r. o waloryzacji emerytury do kwoty 1710 zł netto miesięcznie oraz wydruki z rachunku bankowego za okres od [...] lipca do [...] września 2018 r. wskazujące, iż w dacie końcowej tego okresu na rachunku tym skarżący miał zgromadzoną kwotę 10.796,22 zł. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Jej celem jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść m.in. kosztów sądowych czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z niego uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W rozpatrywanej sprawie należny wpis sądowy od skargi wynosi 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Analiza treści wniosku oraz zgromadzonych dokumentów wskazuje na bezzasadność wniosku T.R. o przyznanie prawa pomocy. Skarżący podał w formularzu PPF, że dysponuje oszczędnościami wynoszącymi 1500 zł w gotówce, 500 zł na książeczce oszczędnościowej oraz 10 euro. Jednakże z załączonych wydruków z rachunku bankowego skarżącego wynika, że na dzień [...] września 2018 r. dysponował on zgromadzoną na tym rachunku kwotą 10.796,22 zł. Ponadto w dniu [...] sierpnia 2018 r. wypłacił z tego rachunku dodatkowo kwotę 5.500 zł. W tej sytuacji kwota 100 zł należnego w niniejszej sprawie wpisu sądowego stanowi niewielki ułamek kwoty posiadanej przez skarżącego na rachunku bankowym, będącej do jego bieżącej dyspozycji. Z kwoty tej skarżący jest również w stanie bez trudu pokryć koszt ewentualnego ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Wprawdzie pomimo stosownego wezwania skarżący nie udokumentował ponoszonych przez siebie wydatków na bieżące utrzymanie oraz opłaty mieszkaniowe, za media itp., jednak przy wysokości emerytury 1710 zł netto miesięcznie uznać należy, że jest w stanie pokryć wydatki na podstawowe potrzeby bytowe i niezbędne opłaty ze swoich bieżących dochodów. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu, bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Ponadto ma ono służyć najuboższym, tzn. podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007 nr 4, s. 36-39). Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (post. NSA z 28 stycznia 2015 r., I OZ 39/15, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przytoczone wyżej okoliczności wskazują na bezzasadność wniosku skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy. Wobec posiadanych przez niego zasobów pieniężnych argumentacja dotycząca konieczności przyznania profesjonalnego pełnomocnika ze względu na stan zdrowia nie mogła stanowić podstawy uwzględnienia tego wniosku. Z kolei wydatku na budowę nagrobka nie można zaliczyć do wydatków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych. Co do planowanych wydatków na remont mieszkania nie zostało wykazane, aby stan lokalu mieszkalnego skarżącego bezwzględnie wymagał natychmiastowej inwestycji, np. z uwagi na konieczność zapobieżenia nieodwracalnej szkodzie, czy też wyeliminowania zagrożenia dla zdrowia przebywających w nim ludzi, zwłaszcza że jak wynika z formularza PPF, skarżący dysponuje nie tylko domem, ale i spółdzielczym lokalem mieszkalnym. Brak jest przekonujących przesłanek pozwalających zaliczyć skarżącego do grupy osób najuboższych, dla których poniesienie tych kosztów (zarówno w zakresie wpisu sądowego jak i ewentualnej profesjonalnej pomocy prawnej) wiązałoby się z utratą środków na niezbędne utrzymanie. Z uwagi zatem na brak ustawowych przesłanek do przyznania prawa pomocy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.