II SA/Go 568/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Szumilas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Protokolant referent Adam Janas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2009 r. sprawy ze skargi J.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego I. oddala skargę II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokata A.K. wynagrodzenie w kwocie 240zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] działając na podstawie art. 39 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tj. Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.), art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.), w związku z art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.)- nazywanego dalej kpa, z uwzględnieniem art. 3 ust. 3 i 4, art.7 pkt 5 i 6, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 3, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1 oraz art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. O pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2008 r. Nr 115 poz. 728 ze zm.), a także § 1 pkt 1 lit. a oraz § 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2006 r. Nr 135, poz. 950), utrzymało decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] maja 2009 r. odmawiającą przyznania J.P. zasiłku celowego na zakup odzieży, kożucha, obuwia, ręczników, koca, wózka, napraw w mieszkaniu, w tym pralki, wymianę okna, wymianę i montaż krat w oknach. Decyzję wydano dokonując następujących ustaleń faktycznych. J.P. wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2009 r. zwróciła się o udzielenie jej wsparcia w związku z wywiezieniem przez ADM "wszystkich rzeczy" z jej mieszkania, poprzez umożliwienie zakupu odzieży, kożucha, obuwia, ręczników, koca, wózka, napraw w mieszkaniu w tym pralki, wymianę okna, wymianę i montaż krat w oknach. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] kwietnia 2009 r. wynika, że skarżąca J.P. jest osobą samotnie gospodarującą, zajmuje jeden pokój z kuchnią, miesięcznie opłaca czynsz w wysokości 263,80 zł. Źródłem stałego dochodu jest emerytura w kwocie 697,56 zł., otrzymuje nadto, na mocy decyzji z dnia [...] lutego 2009 r., dodatek mieszkaniowy w kwocie 148,20 zł.; w ten sposób całkowity dochód skarżącej wynosi 845,76 zł. miesięcznie. U J.P. podczas badania specjalistycznego stwierdzono umiarkowany stopień niepełnosprawności. Z przedstawionych zaświadczeń lekarskich wynika pozostawanie przez skarżącą pod stałą opieką lekarza rodzinnego oraz psychiatry. Organom administracji publicznej rozpatrującym wniosek o zasiłek, wiadomym jest o trudnieniu się przez J.P. zbieractwem. W dniu [...] lutego 2009 r. mieszkanie skarżącej, za jej zgodą, zostało opróżnione ze zbędnych przedmiotów. Jednak w każdym następnym miesiącu do mieszkania skarżącej przybywają nowe przedmioty, co jednoznacznie wskazuje na kontynuację przez nią zbieractwa. Odmowę przyznania J.P. zasiłku celowego organy obu instancji wywiodły z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, który to przepis uprawnienie do świadczeń z tego rodzaju przyznaje osobom samotnie gospodarującym o dochodach nieprzekraczających aktualnie kwoty 477 zł. Dochód skarżącej przekracza ta kwotę, zatem nie kwalifikuje się jej żądnie do rozpatrzenia. Organy administracji publicznej, orzekające w przedmiocie wniosku J.P., rozważyły możliwość przyznania jej specjalnego zasiłku celowego o jakim mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Z treści tego przepisu wynika możliwość przyznania pomocy w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie, których dochód przekracza kryterium dochodowe o jakim mowa wyżej. Jak stwierdzono w mieszkaniu J.P. nie występują braki. Skarżąca posiada pralkę, wózek, który wykorzystuje do przewożenia rzeczy, dużą ilość odzieży i nie wskazała przedmiotów wymagających napraw. Nie stwierdzono podstaw dla uznania, że przyznanie pomocy na zakup rzeczy, które zostały stracone w wyniku opróżnienia mieszkania stanowią zabezpieczenie niezbędnej potrzeby bytowej. W ocenie organów rozpatrujących sprawę J.P. posiada środki pozwalające na zaspokojenie potrzeb w niezbędnym zakresie. W zajmowanym lokalu wymieniono okno, zaś kraty które samowolnie założyła zostały zdemontowane Stosownie do art. 3 ust. 1 oraz art. 4 cytowanej ustawy pomoc społeczna wspiera rodziny w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a potrzeby te powinny zostać uwzględnione jeżeli odpowiadają celem i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej mają jednak udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Oznacza to udział pomocy społecznej w pokonywaniu przez potrzebujących trudności materialnych i życiowych, a nie obowiązek ponoszenia ich pełnych kosztów utrzymania z realizacją spoczywających na nich obciążeniach finansowych wraz z zaspokajaniem wszystkich zgłoszonych potrzeb. Orzekające organy podejmując decyzję uwzględniły środki jakie zostały zaplanowane w budżecie na realizację zadań własnych jak również ilość osób i rodzin, które zgłaszają się o pomoc. We wniesionej skardze J.P. podtrzymała swój wniosek o przyznanie świadczenia. Skargę motywowała pozbawieniem jej sprzętów domowych oraz garderoby, którą dotychczas używała. Podała, że w miejsce zabranego wózka kupiła nowy jako niezbędny ze względu na schorzenia kręgosłupa. Zaprzeczyła aby opróżnienie jej mieszkania z rzeczy uznanych za niepotrzebne nastąpiło za jej zgodą. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zadania w zakresie pomocy społecznej, rodzaje świadczeń z tego tytułu i tryb ich udzielania, organizację pomocy społecznej oraz zasady i tryb postępowania kontrolnego w tym zakresie został uregulowane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.). W myśl przepisu art. 8 ust. 1 pkt 1 powyższej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł., zwanej kryterium dochodowym. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. W sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2006 r. Nr 135, poz. 950) wysokość kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej podniosło do kwoty 477 zł. Przepis art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, nakazuje za dochód uważać sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszonego o miesięczne obciążenie obciążenie podatkiem dochodowym osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w NFZ. Trafnie organy obydwu instancji określiły dochód J.P. na kwotę 845,76 zł. miesięcznie, na który składa się: emerytura w wysokości 697,56 zł. oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 148,20 zł. przyznany miesięcznie na okres 6 miesięcy tj. od marca do sierpnia 2009 r. Jak prawidłowo organy administracji wyliczyły, dochód skarżącej przekracza ustawowe kryterium dochodowe o kwotę 368,76 zł. Kierując się wyliczona wysokością dochodów J.P. oraz rzeczoną wysokością kryterium dochodowego, organy obu instancji zasadnie stwierdziły brak podstaw ustawowych dla przyznania ubiegającej się zasiłku celowego. Rozpatrując wniosek J.P., organy administracji publicznej prowadziły postępowanie także w aspekcie możliwości przyznania skarżącej zasiłku celowego specjalnego, o jakim mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Powołany przepis przewiduje przyznanie, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe: 1. specjalnego zasiłku celowego w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, który nie podlega zwrotowi, 2. zasiłku okresowego, zasiłku celowego lub pomocy rzeczowej pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Z treści cytowanego art. 41 ustawy o pomocy społecznej wynika zasada przyznawania tego rodzaju świadczeń na podstawie uznania administracyjnego. Przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie jest obowiązkowe chociaż przyznie bądź odmowa jego przyznania nie może być dowolna. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym, sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych ze środków pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega zatem wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza zatem załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków.( podobnie wyroki NSA z 19 czerwca 2007, w spr. l OSK 1464/06, oraz WSA w Warszawie z dnia 20 grudnia 2006, w spr. l SA/Wa 1781/06). Omawiany przepis, stanowiąc o szczególnie uzasadnionych przypadkach, czyni że specjalnego zasiłku celowego instrument, który ze swej istoty nie może służyć do zwrotu wydatków uprzednio poniesionych przez wnioskodawcę ( podobne wyroki Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2007 r. w sprawie l SA/Wa 464/07 i z 1 sierpnia 2006 r. w sprawie l SA/Wa 1025/06). W przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji o odmowie przyznania zasiłku celowego wskazał, iż przy rozstrzyganiu sprawy wzięto pod uwagę zakres przyznanej już pomocy oraz potrzeby wnioskodawczyni jak również możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. W uzasadnieniu zaskarżone decyzji podkreślono, że wnioskodawczyni posiada własny dochód w kwocie 845,76 zł., posiada potrzebną garderobę, sprawną pralkę oraz wózek. Organy administracji rozpatrujące wniosek szczegółowo uzasadniły odmowę przyznania również tego zasiłku. Dodatkowo, w przedmiotowej sprawie, organy orzekające uwzględniły rodzaj i zakres zgłoszonych potrzeb z jednej strony, zaś z drugiej możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej. Zważyć bowiem należy, że organy pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach realizować muszą swe ustawowe cele. Wymaga to realistycznej oceny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do świadczeń. W konsekwencji nie budzi wątpliwości, poczyniona przez organy administracji ocena, że wobec ograniczonych możliwości finansowych pomocy społecznej świadczenia powinny być rozdzielane proporcjonalnie na wszystkich potrzebujących, zaś w pierwszej kolejności zaspokajane są najbardziej pilne potrzeby. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania należy stwierdzić, iż nie można postawić organom orzekającym zarzutu dowolności w kwestii podjętego w zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcia. W przedmiotowej sprawie decyzje zostały wydane w oparciu o obowiązujące przepisy, natomiast o odmowie przyznania świadczenia decydowały nie tylko sytuacja życiowa wnioskodawczyni, ale przede wszystkim rodzaj potrzeb, które w pierwszej kolejności zabezpieczał Ośrodek Pomocy Społecznej, jak również możliwości finansowe tego ośrodka. Kierując się powyższymi uwagami, Sad uznał, że organy obu instancji dokonały ustaleń wszystkich okoliczności, od jakich w świetle ustawy o pomocy społecznej uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego i oceny tej dokonały prawidłowo. Mając na względzie opisane rozważania, z powołaniem się na przepis art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd oddalił skargę jako bezzasadną. O wynagrodzeniu należnym wyznaczonemu adwokatowi, który udzielił skarżącej pomocy prawnej z urzędu, Sąd orzekł z powołaniem się na przepis art. 250 wyżej powołanej ustawy.