II SA/Go 577/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Asesor sądowy Michał Ruszyński po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 stycznia 2008 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. A.S., po wezwaniu przez Sąd do uiszczenia należnego wpisu sądowego od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. [...] w przedmiocie wygaśnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości (pismo z dnia 12 września 2007 r., uzupełniony pismem z dnia 12 października 2007 r. oraz 27 listopada 2007 r. - formularz PPF, k. 14, 20 i 27). Zarządzeniem z dnia 28 listopada 2007 r. referendarz sądowy, wezwał skarżącą do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, w terminie 7 dni, poprzez przedłożenie wskazanych dokumentów i oświadczeń m.in. wyciągów z posiadanych przez skarżącą i jej męża rachunków bankowych za okres od 09/2007 do 11/2007. W odpowiedzi skarżąca przedłożyła dokumenty znajdujące się na kartach od 33 do 51 akt sądowych. Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2008r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, iż mimo oświadczenia o późniejszym przedłożeniu wyciągów z rachunków bankowych, nie zostały one przedłożone, co w przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą stanowi istotny element w ocenie ich zdolności płatniczych. Podstawę oddalenia wniosku skarżącej stanowiło niewykazanie przez nią, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Postanowienie doręczono skarżącej w dniu 2 lutego 2008 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru k. 62) A.S. w dniu 8 lutego 2008 r. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż Sąd nie kwestionuje podniesionych przez nią faktów, na okoliczność, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Wyjaśniła, iż w związku z brakiem możliwości odliczenia wydatków na leki od podatku, nie przechowywała rachunków za ich zakup. W kwestii przedłożenia rachunków bankowych skarżąca wyjaśniła, że prowadzona przez nią działalność gospodarcza na tak małą skalę, za pomocą księgi przychodów i rozchodów nie wymaga prowadzenia rachunku bankowego, zatem nie jest możliwe aby przedłożyć rachunki z nieistniejącego firmowego rachunku bankowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. -zwanej dalej p.p.s.a), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Na wstępie należy podkreślić, iż na mocy przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wnioskujący wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy jednocześnie podkreślić, iż ciężar udowodnienia powyższego faktu spoczywa na osobie wnioskującej o uzyskanie przywileju prawa pomocy. Rozpoznając ponownie wniosek strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego Sąd uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy oświadczenia skarżącej zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożone w jego uzupełnieniu okazały się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W związku z powyższym Sąd zarządzeniem z dnia 25 lutego 2008 r., na podstawie art. 255 p.p.s.a, ponownie wezwał skarżącą do ustosunkowania się do okoliczności podważanych przez wnoszącego sprzeciw oraz do przedłożenia dodatkowych dokumentów wykazujących jej rzeczywistą sytuację majątkową i możliwości płatnicze tj. przedłożenia w terminie 10 dni oświadczeń: 1. ze wskazaniem wszelkich posiadanych przez skarżącą i jej męża kont bankowych lub lokat wraz z pełnymi wyciągami z tych kont za okres ostatnich 3 miesięcy, 2. czy poza osobami wskazanymi w formularzu PPF wspólnie ze skarżąca zamieszkują inne osoby pełnoletnie, jeżeli tak to czy prowadzą ze skarżącą wspólne gospodarstwo domowe, 3. o wysokości i źródłach dochodów miesięcznych męża skarżącej lub zaświadczenia właściwego organu o statusie osoby bezrobotnej, 4. o przeciętnej wysokości wszelkich miesięcznych wydatków niezbędnych dla utrzymania rodziny. Wezwanie Sądu zostało doręczone skarżącej w dniu 18 marca 2008r, jednakże pozostało ono bezskuteczne, gdyż w wyznaczonym terminie, którego upływ nastąpił z dniem 28 marca 2008 r., A.S. nie przedłożyła żadnego z żądanych oświadczeń oraz dokumentów. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd pośrednio decyduje o wydatkowaniu środków publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Należy podnieść, iż co do zasady, prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód wybitnie niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie SN z 24.09.1984r. II CZ 104/84). Ciężar dowodu wykazania, że istnieją okoliczności uzasadniające przyznanie przez Sąd prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Zgodnie z panującym w orzecznictwie poglądem instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony, a celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Sąd nie może zatem rozstrzygać na zasadzie dowolności i przypuszczeń, lecz jest zobligowany szczegółowo badać, w zakresie określonym przez wnioskodawcę oraz w oparciu o analizę akt sprawy, wystąpienie w konkretnej sprawie przesłanek ustawowych. Skarżąca nie dołożyła należytej staranności aby wykazać, że obiektywnie nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania swojej rodziny. W niniejszej sprawie nie można przyjąć, że wniosek A.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest uzasadniony. Pomimo kolejnego wezwania wystosowanego przez Sąd skarżąca nie nadesłała wymaganych dokumentów, w związku z czym niemożliwym było dokonanie wszechstronnej analizy jej sytuacji majątkowej. Co prawda w tutejszym Sądzie prowadzonych jest sześć postępowań wszczętych wskutek skarg A.S., od których naliczony wpis sądowy wynosi łącznie 3000 zł, co w ocenie Sądu rzeczywiście może stanowić poważne obciążenie finansowe, jednakże skarżąca pomimo wezwań nie udokumentowała w sposób wiarygodny swojej sytuacji majątkowej ani tego, że uiszczenie powyższej kwoty lub jej części nie będzie możliwe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Należy mieć również na względzie okoliczność, że skarżąca osiąga dochody nie tylko z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, ale również z umowy o pracę (w łącznej wysokości 4 181 zł), co wskazała w formularzu PPF. Trzeba również zaznaczyć, że podmioty prowadzące działalność gospodarczą zobowiązane są do podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności, co dotyczy m.in. przewidywania konsekwencji wykonywanej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych oraz ponoszenia kosztów z nimi związanych. Nie negując zatem ponoszonych przez skarżącą wydatków związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych, w tym również pokrywania kosztów leczenia, należy uznać, iż skarżąca nie wykazała w wystarczający sposób, że nie dysponuje środkami, które może przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wobec faktu, iż w omawianej sprawie brak jest alternatywnej możliwości ustalenia przez Sąd rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawców, a tym samym ustalenia czy zostały spełnione ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy - zwolnienia od kosztów postępowania, zgodnie z przepisem art. 246 § 1 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało odmówić przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.