II SA/Go 578/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Rogalski Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu [...] z dnia [...] w przedmiocie umorzenia postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu [...] na rzecz skarżącego A. S. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1. Wnioskiem z dnia [...] października 2020 r. A.S. (skarżący) wystąpił do Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu (KSSU) o przyznanie stypendium rektora na rok akademicki 2020/2021.Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. KSSU nie przyznała wnioskującemu świadczenia. Po rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna Studentów Uniwersytetu (OKSSU) utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. 2. Na skutek skargi A.S. wniesionej od tej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp., wyrokiem z dnia 15 września 2021 r. w sprawie II SA/Go 477/21,uchylił zaskarżoną decyzję stwierdzając, że stanowisko organu odwoławczego odmawiające przyznania stypendium było niezasadne i wynikało z błędnej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (aktualnie tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 574;dalej p.s.w.n.). 3. Skarga kasacyjna, wniesiona przez organ od tego orzeczenia, została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnegoz dnia 23 maja 2023 r. w sprawie III OSK 63/22.W uzasadnieniu tego wyroku podkreślono, że istota sporu dotyczyła definiowania terminu 6 lat wynikającego z art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. Zgodnie z treścią tego przepisu obowiązującą w dacie wydania w tej sprawie zaskarżonej decyzji, świadczenia wymienione w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n. przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 1-4 p.s.w.n. student ma prawo ubiegać się, między innymi, o stypendium rektora. Art. 359 ust. 1 p.s.w.n. stanowi zaś, że stypendium ministra może otrzymać student wykazujący się znaczącymi osiągnięciami naukowymi lub artystycznymi związanymi ze studiami lub znaczącymi osiągnięciami sportowymi. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko tutejszego Sądu, że wskazany okres 6-letni odnosi się do okresu otrzymywania stypendium (świadczeń z art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n.), a nie do okresu posiadania przez daną osobę statusu studenta. Skoro, jak stwierdzono, ustawa nie wiąże przysługiwania stypendium z samym statusem studenta, to nie można uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania stypendium stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. 4. Ponownie rozpoznając sprawę OKSSU, decyzją z dnia [...] lipca 2023 r., uchyliła w całości decyzję organu I instancji i umorzyła w całości postępowanie pierwszej instancji w sprawie. Jako podstawy prawne tej decyzji wskazano art. 104, art. 105 § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 86 ust. 1 i 2 p.s.w.n. oraz § 5 ust. 1 pkt 3 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu (załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia [...] lutego 2023 r.). W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ przytoczył treść art. 86 ust. 1 p.s.w.n. oraz § 5 ust. 1 pkt 3 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu, z którego wynika, zdaniem organu, że student traci prawo do ubiegania się w danym roku akademickim o świadczenie lub do otrzymywania przyznanych świadczeń, jeśli ukończył studia. Dalej organ wskazał, że zgodnie z§ 55 Regulaminu studiów na Uniwersytecie (załącznik do uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r.) datą ukończenia studiów jest data złożenia egzaminu dyplomowego z wynikiem co najmniej dostatecznym. Zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 16 i 17 Regulaminu studiów student ma prawo do ubiegania się o świadczenia pomocy materialnej określone w ustawie i otrzymywania świadczeń pomocy materialnej, na zasadach określonych w ustawie, jednakże w myśl § 2 ust. 7 Regulaminu studiów, prawa i obowiązki studenta wygasają z dniem ukończenia studiów lub skreślenia z listy studentów. Organ podał, że skarżący w dniu [...] września 2021 r. ukończył studia (drugiego stopnia na kierunku [...] Uniwersytetu) uzyskując tytuł magistra. Zdaniem organu ze wskazanym dniem skarżący przestał być studentem Uniwersytetu, wobec czego postępowanie w sprawie przyznania mu stypendium rektora stało się bezprzedmiotowe w całości i uzasadniało umorzenie postępowania w sprawie na podstawie art. 105 § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Jak podkreślono "w sprawie wystąpił brak elementu materialnego stosunku prawnego, powodujący brak podstaw do merytorycznego załatwienia sprawy, czyli do orzekania co do istoty sprawy, którym jest podmiot stosunku administracyjnego (wnioskodawca), czyli strona przedmiotowego postępowania administracyjnego". Nadto organ uznał, że skoro prawa i obowiązki studenta wygasają z dniem ukończenia studiów lub skreślenia z listy studentów, to "aktualnie nie byłoby wykonalne wypłacanie stronie niebędącej studentem świadczenia pomocy materialnej, do której uprawnieni są studenci. Świadczenia przyznaje się na semestr lub na rok akademicki i wypłaca co miesiąc maksymalnie przez 9 miesięcy roku akademickiego". To zaś w ocenie organu skutkowałoby nieważnością decyzji rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. 5. W skardze wniesionej z zachowaniem terminu do tutejszego sądu przeciwko całości decyzji A.S. zarzucił jej: naruszenie prawa, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 105 § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 86 ust. 1 i 2 p.s.w.n. oraz art. 16 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 2232 ze zm.) przez błędne przyjęcie, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe w całości z powodu utraty przez stronę przedmiotowego postępowania administracyjnego statusu studenta (w związku z ukończeniem studiów z dniem [...] września 2021 r.), a także błędne rozpatrywanie sprawy administracyjnej zapoczątkowanej wnioskiem strony postępowania o świadczenie w formie stypendium rektora na rok akademicki 2020/2021 (z dnia [...] października 2020 r.), w stanie prawnym przypadającym na dzień wydania decyzji tj. na dzień [...] lipca 2023 r. W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi jej zarzuty zostały rozwinięte. 6. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 7. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej jako p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. b lub lit. c p.p.s.a.). Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z wolą stron (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). 8. Kluczowe dla oceny zasadności skargi, a zatem wyniku kontroli legalności zaskarżonej decyzji jest związanie wyżej opisanym prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2023 r. w sprawie III OSK 63/22, utrzymującym wyrok tutejszego sądu z dnia 15 września 2021 r. w sprawie II SA/Go 477/21, którym uchylono poprzednio wydaną w sprawie decyzję organu drugiej instancji. Wobec powyższego do kontroli sądowej znajduje zastosowanie art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 190 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie sądu oceną prawną wyrażoną w wyroku wydanym w danej sprawie oznacza, że przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym nie może on formułować ocen odmiennych od wiążącej go oceny prawnej, ale musi się do niej zastosować oraz konsekwentnie reagować na naruszenie tych zasad przez organ przy rozpoznawaniu skargi na akt wydany po wyroku formułującym ocenę prawną. 9. Ocena prawna w sprawie jest jednoznaczna i została jasno przedstawiona w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie ma potrzeby jej ponownego przytaczania (syntezę zawarto w punkcie 3 niniejszego uzasadnienia). Ta ocena pozostaje w pełni aktualna i nie zmienia tego to, że skarżący w dniu [...] września 2021r. ukończył studia na Wydziale [...] Uniwersytetu. Sąd, podzielając w pełni poglądy wyrażone w znanych dobrze organowi, analogicznych sprawach (II SA/Go 309/23, II SA/Go 332/23, II SA/Go 503/23) uznaje, że ukończenie studiów przez skarżącego nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego dotyczącego prawa (świadczenia stypendialnego) przysługującego mu za okres, w którym był studentem. Bezprzedmiotowość postępowania, o której mowa w art. 105 k.p.a. to bowiem sytuacja, w której strona postępowania administracyjnego utraciła przymioty, o których mowa w art. 28 k.p.a. lub stan, w którym ze względu na śmierci strony w toku postępowania wygasły prawa ściśle związane ze zmarłą stroną (np. prawa osobiste). 10. Ponad te argumenty, które przytoczono we wskazanych orzeczeniach należy wskazać, że interpretacja przyjęta przez organ narusza elementarne zasady prawa i prowadzi do konsekwencji nie dających się w ich świetle zaakceptować. Wedle bowiem stanowiska organu w sytuacji, gdy stronie przysługuje jakieś prawo podmiotowe związane z jej funkcją lub innym statusem prawnym za okres związany z tym statusem (przy spełnieniu wymaganych przesłanek materialnoprawnych do nabycia tego świadczenia), utrata tego statusu skutkuje wygaśnięciem prawa podmiotowego przysługującego za okres jego posiadania. Taki skutek nie wynika ani z ustawy, ani ze wskazywanych przez organ przepisów wewnątrzuczelnianych (pomijając już to, że te przepisy, jako nieustawowe, nie mogą ograniczać praw podmiotowych z mocą wsteczną). Jest to interpretacja nie tylko błędna, ale i nie do przyjęcia, gdyż idąc drogą przyjętą przez organ można bezprawnie odmawiać stronie (studentowi) przyznania należnego mu świadczenia tak długo, aż ukończy on studia, po to by stwierdzić, że z tej przyczyny postępowanie stało bezprzedmiotowe. 11. Dla tej sprawy decydujące jest to, czy skarżący w dacie złożenia wniosku spełniał kryteria przyznania mu stypendium rektora w roku akademickim 2020/2021 (z uwzględnieniem wiążącej organ wykładni prawa materialnego wyrażonej orzeczeniach sądowych wydanych w tej sprawie). Chodzi zatem o spełnienie przesłanki posiadanego statusu studenta w określonym czasie związanym ściśle z rokiem akademicki, którego dotyczy pomoc w postaci stypendium rektora i to według przepisów obowiązujących w tamtym czasie (nie zaś przepisów nowych). To, że skarżący dnia [...] września 2021 r. ukończył studia na wskazanym wyżej kierunku nie ma dla przysługującego mu prawa do świadczenia oraz statusu strony postępowania administracyjnego żadnego znaczenia. Podnoszona przez organ utrata prawa do ubiegania się o stypendium dotyczy wyłącznie okresu od dnia ukończenia studiów i nie ma konsekwencji wstecznych. 12. Nietrafne jest również stanowisko organu, według którego wydanie decyzji w niniejszej sprawie dotyczącej stypendium rektora na rok akademicki 2020/2021 skutkowałoby trwałą niewykonalnością takiej decyzji. Jest to pogląd oczywiście błędny i świadczący albo o całkowitym niezrozumieniu przesłanki określonej w art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. albo celowym działaniu mającym na celu uniknięcie realizacji skutków wydanych w tej sprawie wyroków. 13. Mając na uwadze to, co rozważono wyżej należało stwierdzić, że organ odwoławczy wydał zaskarżoną decyzję z naruszeniem art. 105 § 1 k.p.a. i art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. błędnie intepretując i stosując te przepisy. Naruszył również art. 153 p.p.s.a. nie stosując się do oceny prawnej i wskazań zawartych w wiążących go wyrokach wydanych w niniejszej sprawie. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c orzeczono jak w punkcie I wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego w łącznej kwocie 680 zł, na które składają się wpis sądowy od skargi (200 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika reprezentującego skarżącego (480 zł), Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. 14. Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązanybędzie stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. do rozpoznania odwołania skarżącego z uwzględnieniem oceny prawnej i wskazań zawartych w powyższych wyrokach, co sprowadza się do uwzględniania wniosku i przyznania stypendium.