II SA/Go 585/18

Dnia 11 października 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 11 października 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M.C. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki budynku gospodarczego p o s t a n a w i a : 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej 100 (sto) złotych, 2. w pozostałej części wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oddalić, 3. ustanowić adwokata. M.C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki budynku gospodarczego. Wnosząc skargę uiścił tytułem wpisu sądowego kwotę 100 zł. Dnia 10 września 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek M.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, iż jest osoba samotną i niepełnosprawną w stopniu znacznym, utrzymuje się z emerytury, ze względu na stan zdrowia nie może podjąć żadnej pracy, na co dzień potrzebuje częściowej pomocy innych osób. Nie może w pełni korzystać ze swoich zasobów majątkowych, z których mógłby uzyskać dodatkowe dochody, ponieważ organy nadzoru budowlanego uniemożliwiając to poprzez prowadzone postępowania administracyjne. Z uwagi na nieznajomość prawa skarżący potrzebuje pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Uiszczenie kwoty 100 zł tytułem wpisu od skargi było dla skarżącego dużym wydatkiem, natomiast nie jest on w stanie pokryć kosztów ustanowienia zastępstwa procesowego. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni ok. 100 m², budynku gospodarczego o powierzchni ok. 110 m², samochodu osobowego [...] (który ze względu na niepełnosprawność jest mu niezbędny do codziennego funkcjonowania). Wysokość jego emerytury wynosi 2179 zł miesięcznie, stałe wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego (opłaty za energię elektryczną, media), leki, utrzymanie samochodu, pomoc w gospodarstwie domowym wynoszą miesięcznie ok. 1335 zł. Nadesłana przez skarżącego w ramach uzupełnienia wniosku dokumentacja źródłowa co do zasady potwierdza okoliczności podniesione we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wniosek o przyznanie prawa pomocy okazał się częściowo zasadny. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Jej celem jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu, bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Ponadto ma ono służyć najuboższym, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007 nr 4, s. 36-39). Analiza treści wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanej przez skarżącego dokumentacji prowadzi do konkluzji, że spełnia on przesłanki do udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym. Z nadesłanego potwierdzenia przelewu świadczenia emerytalnego pobieranego przez skarżącego wynika, iż jego wysokość netto wynosi 2179 zł. Wykazane wydatki na utrzymanie mieszkania (opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, opał, telefon itp.) wraz z wydatkami na leki oraz utrzymanie samochodu (potrzebnego skarżącemu ze względu na wykazany znaczny stopień niepełnosprawności) oraz pomoc w gospodarstwie domowym wynoszą ok. 1335 zł miesięcznie, przy czym w świetle przedłożonej dokumentacji, okoliczności powszechnie znanych i doświadczenia życiowego powyższą kwotę należy uznać za wiarygodną. Z uwagi na kwotę uzyskiwanego przez skarżącego świadczenia emerytalnego brak jest jednakże podstaw do uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie wskazuje się bowiem, że posiadanie przez stronę stałych dochodów co do zasady wyklucza możliwość pełnego zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie NSA z 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) należny w niniejszej sprawie wpis sądowy od skargi wynosi 500 zł. Wobec ustalonej wyżej sytuacji materialnej skarżącego uznać należało, iż obciążenie go pełną wysokością tego wpisu byłoby nadmierne. Z tego względu, celem zapewnienia skarżącemu możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu, uznano za zasadne zwolnienie go z wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 100 zł (zwłaszcza że ową kwotę skarżący już uiścił wnosząc skargę) – o czym orzeczono w pkt 1 postanowienia. Jednocześnie uznano, że ustalona sytuacja majątkowa pozwoli skarżącemu na poniesienie kolejnych ewentualnych kosztów sądowych w sprawie (o ile obowiązek poniesienia takowych w ogóle powstanie i które będą niższe niż 500 zł), w wyniku czego wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałej części został oddalony. Dodatkowo stwierdzić należało, iż wydatek związany z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika przekracza możliwości finansowe skarżącego. Z tego względu zasadne jest przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.