II SA/Go 589/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz, Sędziowie Sędzia WSA Ireneusz Fornalik (spr.), Asesor WSA Michał Ruszyński, Protokolant, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 grudnia 2007 r. przy udziale sprawy ze skargi [...] na Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przekazanie pisma wg właściwości Oddalono skargę Postanowieniem [...], działający z upoważnienia Starosty S., Naczelnik Wydziału Gospodarki Nieruchomościami Architektury i Budownictwa, na podstawie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 58 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998r, Nr 7, poz. 25, ze zmianami), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, przekazał wniosek S.G. dotyczący wznowienia postępowania i sprostowania decyzji ostatecznej Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...] r. nr [...] o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa od K.L. w zamian za świadczenia emerytalno-rentowe, do rozpatrzenia przez Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy. W uzasadnieniu przedmiotowego orzeczenia organ l instancji wskazał, że pismem z dnia [...] r. S.G. zwrócił się do SKO o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i sprostowanie decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia [...] r. w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego, które to pismo na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. według właściwości przekazane zostało Staroście S.. Decyzją [...] Starosta S. odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją Naczelnika Miasta Gminy S. ze względu na uchybienie terminu do złożenia podania o wznowienie postępowania. W wyniku wniesionego odwołania SKO utrzymało w mocy wymienioną wyżej decyzję. W związku z wniesioną przez S. G. skargą, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 13 grudnia 2004 r., sygn. akt II SA/Po 2671/02 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatowego w S. z dnia [...] r. podnosząc, iż organ odwoławczy nie mógł ograniczyć się do stwierdzenia, że okoliczności wynikające z przedstawionych przez skarżącego dowodów nie mogły odnieść skutku, gdyż znane były organowi, który wydał decyzję w 1978 r., a powinnością organu odwoławczego było wydanie decyzji kasacyjnej o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., nie zaś decyzji co do meritum sprawy. W dalszej części uzasadnienia dokonując analizy akt sprawy organ ustalił, z uwzględnieniem orzecznictwa ukształtowanego na tle przedmiotowej problematyki, że starosta utracił 1 właściwość do załatwienia niniejszej sprawy, bowiem sprawy z zakresu przejęcia nieruchomości i ustalenia odpłatności następuje w drodze decyzji Agencji Nieruchomości Rolnych (organ l instancji) oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi sprawującego nadzór nad działalnością Agencji (organ II instancji), a tym samym Starosta S. utracił właściwość w sprawie wzruszenia decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. o przekazaniu gospodarstwa rolnego na własność Skarbu Państwa. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył S.G., zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez usiłowanie skierowania sprawy do niewłaściwego trybu w celu nieuzasadnionego w jego ocenie przewlekania postępowania i przerzucania obowiązku sprostowania oczywistych błędów odnoszących się do wielkości areału gospodarstwa rolnego przekazanego w zamian za rentę. Postanowieniem [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144, 19 i 20 oraz 150 § 1 k.p.a. z uwzględnieniem treści art. 58 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz. U. z 1998r., Nr 7, poz. 25, ze zmianami ) oraz art. 12 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 64, poz. 592), utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Organ w uzasadnieniu postanowienia dokonując analizy aktualnie ukształtowanego orzecznictwa sądów administracyjnych, podzielił argumentację zawartą w treści uzasadnienia orzeczenia organu l instancji i wskazał, że w sprawach wzruszenia ostatecznych decyzji o przejęciu gospodarstw rolnych na własność Skarbu Państwa wydanych przez organy administracji, które w obecnie obowiązującym porządku prawnym z uwagi na transformacje ustrojowe już nie istnieją, właściwa jest Agencja Nieruchomości Rolnych - jako l instancja, której właściwość wywiedziona została z aktualnego brzmienia art. 58 ust. 2 cytowanej ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł S.G., który zarzucił brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, niestaranność w dokonywaniu ustaleń stanu faktycznego, naruszenie prawa materialnego poprzez brak rozstrzygnięcia co do istoty sprawy oraz brak odniesienia się do wyroku WSA w Poznaniu z 2004 r., oraz wniósł o uchylenie zaskarżonych orzeczeń i o zobowiązanie Starosty Powiatowego w S. do sprostowania błędnej decyzji z 1978 r. w ten sposób, że skarżący otrzyma zwrot zagarniętych nieruchomości. W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. 2 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zmianami ), sądy te sprawują kontrolę zaskarżonych decyzji i postanowień pod względem zgodności z prawem. W związku z powyższym usunięcie zaskarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jego wydawaniu organy naruszyły prawo materialne lub przepisy postępowania określone art. 145 § 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zmianami). Sąd nie może opierać kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Dokonując oceny zasadności zaskarżonego postanowienia w zakresie w jakim Sąd władny jest to uczynić, a więc z punktu widzenia jego legalności uznać należy, iż postanowienie to nie uchybia prawu, zaskarżonemu postanowieniu nie można bowiem postawić zarzutu, iż zostało wydane z naruszeniem prawa mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Zaznaczyć przy tym należy, że w myśl przepisu art. 133 cytowanej wyżej ustawy - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podstawą wyrokowania sądu administracyjnego, są akta sprawy. Zgodnie z dyspozycją art. 19 k.p.a., organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Obowiązek przestrzegania właściwości obejmuje również właściwość instancyjną właściwość do weryfikacji decyzji w toku instancji oraz weryfikacji w trybach nadzwyczajnych. Stosownie do treści art. 52 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin ( Dz. U. Nr 32, poz. 140 ) właściwym do wydania decyzji z dnia [...] r. był naczelnik gminy jako organ administracji państwowej stopnia podstawowego. Wskazana wyżej ustawa przestała obowiązywać z dniem 1 stycznia 1983 r., bowiem w życie weszła ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin ( Dz. U. Nr 40, poz. 268 ). W myśl art. 59 ust. 3 cytowanej ustawy przekazywanie gospodarstw rolnych Państwu następowało w drodze decyzji terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Nowelizacja tej ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. (Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133, ze zmianami) nie przyniosła zmian w zakresie właściwości organów odnośnie przekazywania gospodarstw rolnych Państwu. 3 W wyniku reformy ustrojowej ustawą z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz. U. Nr 34, poz. 198 ) w art. 5 pkt 19 ustalono, że do właściwości rejonowych organów rządowej administracji ogólnej przechodzi na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin ( Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133, ze zmianami ) wydawanie decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego przez Państwo na wniosek rolnika. Ustawą z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24) została uchylona wymieniona wyżej ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Zgodnie z art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników według pierwszych rozwiązań "przejęcie nieruchomości i ustalenie odpłatności następuje w drodze decyzji organu do sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi", a następnie po zmianie ustawą z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz. U. Nr 58, poz. 280 ): "przejęcie nieruchomości i ustalenie odpłatności następuje w drodze decyzji Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa". Rozwiązanie to zostało utrzymane w powołanej ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25, ze zmianami) po nowelizacjach. Zgodnie z treścią art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego ( Dz. U. Nr 64, poz. 592 ) zmieniono dotychczasowe przepisy w ten sposób, że ilekroć jest mowa o Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, należy przez to rozumieć Agencję Nieruchomości Rolnych. Dlatego też według aktualnego brzmienia art. 58 ust. 2 powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników "przejęcie nieruchomości i ustalenie odpłatności następuje w drodze decyzji Agencji Nieruchomości Rolnych" [vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2006 r., sygn. akt l OW 17/06, LEX 266159]. W świetle powyższego organem właściwym do rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania i sprostowanie decyzji z dnia [...] r. w sprawie nieodpłatnego przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa jest Agencja Nieruchomości Rolnych. Taki pogląd znajduje potwierdzenie w licznym, ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie [vide: postanowienie z dnia 28 listopada 2007r., sygn. akt l OW 94/07, niepubl., wyrok z dnia 14 grudnia 2004 r., sygn. akt OW 98/04, niepubl., wyrok z dnia 14 grudnia 2004 r., sygn. akt OW 142/04]. 4 W tym miejscu należy podkreślić, iż słusznie stwierdza się w literaturze, że nie będą podlegały sprostowaniu błędy i omyłki istotne, których dopuszczono się w stosowaniu prawa, a więc co do ustalenia prawa obowiązującego, stanu faktycznego i jego kwalifikacji prawnej oraz ustalenia konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej (B. Adamiak, Rektyfikacja decyzji w postępowaniu administracyjnym, Acta Universitatis Wratislaviensis Nr 922, Prawo CLIII, Wrocław 1988, s. 9-10; co do rozróżnienia wadliwości decyzji istotnych i nieistotnych por. s. 8). Problem ten wyjaśnia teza wyroku NSA z 7 listopada 1990 r., II SA 627/90 (ONSA 1991, Nr 2, poz. 31), tj.: "Stwierdzenie nieważności decyzji innej, niż się zamierzało, nie może być przedmiotem sprostowania w trybie art. 113 § 1 k.p.a.", jak też teza wyroku NSA z 19 listopada 1991 r., SA/Wr 1084/91 (ONSA 1991, Nr 3-4, poz. 93) dotycząca sprawy, w której sprostowaniem decyzji próbowano zmienić rozstrzygnięcie sprawy co do istoty (zmieniając przedmiot rozstrzygnięcia). Wyrok NSA z 4 maja 1988 r., III SA 1466/87 (OSP 1990, Nr 11-12, poz. 398) został wydany w sprawie, w której organ l instancji na skutek odwołania wydał postanowienie o sprostowaniu decyzji, które nie dość, że stanowiło ponowne rozstrzygnięcie sprawy inne niż pierwotne, to jeszcze przez organ zostało potraktowane jako "integralna część zaskarżonej decyzji"; w tezie drugiej wyroku stwierdza się, że "przedmiotem sprostowania nie mogą być mylne ustalenia faktyczne organu administracji lub mylne zastosowanie przepisu prawnego" [vide: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, wyd. 8, Warszawa 2006, str. 541]. Skład orzekający w niniejszej sprawie pragnie zwrócić uwagę na to, iż pomimo tego, że skarżący domaga się sprostowania decyzji z 1978 r., to treść jego żądania zawartego w skardze, tj. zobowiązanie Starosty Powiatowego w S. do sprostowania błędnej decyzji z 1978 r. w ten sposób, że skarżący otrzyma zwrot przejętych nieruchomości wskazuje, że skarżący podważa zasadność tej decyzji, a więc domaga się w istocie wznowienia postępowania celem stwierdzenia nieważności tego rozstrzygnięcia. Wskazuje na to również treść pisma procesowego z dnia 3 grudnia 2007 r. pełnomocnika skarżącego adwokata A.K., w którym domaga się przekazania sprawy według właściwości do Starosty Powiatowego w S. celem wydania w trybie wznowienia postępowania, nowej decyzji w miejsce rozstrzygnięcia z 1978 r. na podstawie ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeń dla rolników i ich rodzin. Wobec powyższego, tym bardziej uzasadnione jest przekazanie według właściwości niniejszej sprawy Agencji Nieruchomości Rolnych. W myśl bowiem dyspozycji art. 148 § 1 podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który 5 wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Natomiast zgodnie z art. 157 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego "właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ". Zasady ustalenia właściwości instancyjnej reguluje art. 17 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ten nie stanowi wyczerpującej regulacji ustalenia właściwości instancyjnej, a musi być stosowany w związku z art. 20 k.p.a. który odsyła do regulacji materialnoprawnej. Przepisy materialnego prawa w określonym zakresie muszą być stosowane łącznie z przepisami administracyjnego prawa ustrojowego gdy ustala się właściwość instancyjną w sprawach, w których orzekały zniesione organy w strukturze ustrojowej administracji publicznej. Dlatego też organem właściwym do orzekania w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa za rentę od zmiany ustawą z dnia 20 czerwca 1992 r. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, sprawy przejęcia nieruchomości i ustalenie odpłatności zostały wyłączone z kompetencji kierowników urzędów rejonowych rządowej administracji ogólnej, a zatem brak jest podstaw do wywodzenia właściwości starostów. Ustalenia organu właściwego należy poszukiwać w zasadach ustalenia właściwości organu wyższego stopnia wobec Agencji Nieruchomości Rolnych. Organem tym jest minister właściwy do spraw rozwoju wsi [vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2006 r., sygn. akt l OW 17/06, LEX 266159]. Mając powyższe na uwadze uzasadnia to, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zmianami) oddalenie skargi. 6