II SA/Go 590/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...] października 2020 r. M.L. zwrócił się do Wójta Gminy o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką W.L. Decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...] Wójt Gminy odmówił przyznania M.L. wnioskowanego świadczenia. W wyniku odwołania wniesionego przez stronę Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. znak: [...] uchyliło zaskarżoną decyzję, przekazując sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji pismem z dnia [...] grudnia 2020 r. poinformował stronę o możliwości złożenia wniosku o wstrzymanie wypłaty renty i wezwał stronę do złożenia powiadomienia w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, czy złożyła wniosek do ZUS o wstrzymanie wypłaty renty. W dniu 22 stycznia 2021 r. do organu wpłynęło pismo strony, w którym oświadczyła, iż wymaganie organu, aby w pierwszej kolejności złożył wniosek o wstrzymanie wypłaty renty przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niego stawia go w trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę, co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymanego. Strona poinformowała, że nie złoży wniosku o wstrzymanie wypłaty renty do momentu uzyskania potwierdzenia, że spełnia wszystkie pozostałe przesłanki otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. W dniu [...] lutego 2021 r. decyzją znak [...] organ I instancji ponownie wydał decyzję odmawiającą przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad W.L. M.L. złożył od tej decyzji odwołanie a SKO decyzją z dnia [...] maja 2021 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Strona złożyła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Go 712/21 Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia [...] lutego 2021 r. Sąd zobowiązał organ do dokonania wnikliwej analizy pod kątem spełnienia przez skarżącego przesłanek dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i dopiero w sytuacji pozytywnego wyniku tej weryfikacji, poza przesłanką art.17 ust. 5 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako u.ś.r.) dotyczącą ustalonego prawa do renty organ winien poinformować stronę o wyniku weryfikacji. W wyniku ponownej analizy zgromadzonych dokumentów organ ustalił, iż osoba wymagająca opieki W.L. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a niepełnosprawność istnieje od [...] września 2006 r. Ponadto organ ustalił, iż osoba wymagająca opieki nie pozostaje w związku małżeńskim. Na podstawie wywiadu środowiskowego GOPS z dnia [...] grudnia 2021 r., ustalono, iż M.L. wspólnie zamieszkuje z matką W.L. i pobiera rentę. Od miesiąca lutego 2021 r. choruje na chorobę nowotworową, aktualnie leczy się onkologicznie (chemioterapia w [...]). M.L. nie sprawuje opieki nad matką oraz z uwagi na własny zły stan zdrowia nie może takiej opieki zapewnić. W związku z wystąpieniem negatywnej przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., polegającej na tym, że wnioskodawca nie sprawuje opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności tj. W.L. organ uznał, iż brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. W toku postępowania administracyjnego w wyniku analizy posiadanych dokumentów, organ ustalił, że strona nie spełnia warunków ustawowych do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i w związku z tym organ odmówił przyznania M.L. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad W.L. Na skutek wniesionego odwołania, SKO decyzją z dnia [...] maja 2022 r. [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy wskazał, że nie kwestionuje stanu zdrowia matki odwołującego, ani tego, że wymaga ona opieki oraz pomocy innej osoby w codziennym życiu. Jednak mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy tj. treść protokołu z wywiadu środowiskowego, sporządzonego w dniu [...] grudnia 2021 r. oraz oświadczenie M.L. z dnia [...] kwietnia 2022 r., z których wynika, że M.L. od lutego 2021 r. choruje na chorobę nowotworową i nie sprawuje opieki nad matką, SKO uznało, że strona nie spełnia koniecznego warunku - nie pełni i nie może pełnić roli opiekuna. W związku z tym organ I instancji prawidłowo orzekł o odmowie przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę na powyższą decyzję złożył M.L., zarzucając organowi naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika GOPS z dnia [...] grudnia 2021 r. i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie M.L. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku do lutego 2022 r. ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem skargi była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji, którą odmówiono skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przytoczonego wyżej przepisu wynika jednoznacznie, że warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną i związane z tym niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wskazać w tym miejscu należy, że stosownie do art. 23 ust. 4aa u.ś.r., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - do dyrektora centrum usług społecznych, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu weryfikacji tych wątpliwości. Przyjmuje się, że rodzinny wywiad środowiskowy, jest szczególnym dowodem w sprawie osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej (czy też - jak w rozpoznawanej sprawie - świadczeń rodzinnych), który jest sporządzany we współdziałaniu z osobą zainteresowaną. Na wywiad składa się szereg czynności organu wykonywanych przez pracownika socjalnego, takich jak m.in. przesłuchanie strony i jej rodziny pod rygorem odpowiedzialności karnej za udzielenie nieprawdziwych informacji, wykorzystanie istotnych dla sprawy dokumentów oraz przeprowadzenie własnych obserwacji w celu zweryfikowania informacji uzyskanych z innych źródeł dowodowych, w szczególności z oświadczenia o stanie majątkowym, złożonego przez stronę (por. LEX/el. - komentarz do art. 23 u.ś.r. (w:) P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021). W aktach administracyjnych rozpoznawanej sprawy znajduje się kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] grudnia 2021 r. ze skarżącym i przez niego podpisany. W kwestionariuszu tym znalazł się zapis: "Pan M. jest na rencie, od miesiąca lutego 2021 r. choruje na chorobę nowotworową, aktualnie leczy się onkologicznie (chemioterapia w [...]). Pan M. nie może sprawować opieki nad matką z uwagi na własny zły stan zdrowia". Ponadto w aktach znajduje się oświadczenie skarżącego z dnia [...] kwietnia 2022 r. przez niego podpisane, w którym znajduje się m.in. zapis: "Z uwagi na zły stan zdrowia nie mogę sprawować opieki nad matka W.L. Nie opiekuję się matką od chwili zachorowania tj. od lutego 2021 r." Z istoty świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że przysługuje ono temu, kto sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną, a ponadto jego przyznanie jest uzależnione od rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem kierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. W rozpoznawanej sprawie, nie sposób było przyjąć w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, w szczególności o powołane wyżej dokumenty, że skarżący sprawuje opiekę nad matką W.L., a ponadto wskazania doświadczenia życiowego nie pozwalają przyjąć, że stan zdrowia skarżącego pozwala mu na podjęcie pracy zarobkowej. W konsekwencji organy, dokonując prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r., słusznie przyjęły że z uwagi na stan zdrowia skarżącego nie spełnia on przewidzianych w tym przepisie przesłanek do przyznania mu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.